Cóz soıyl №35

Ázil - ospaq, syn - syqaq

Jumysym – jumys tabý Yrysyńdy ketirer ydystaǵy ý, Bir adassań qıyndaý durystalý. Jańa jyl endi kire bastaǵanda, Jumysym bolyp aldy jumys tabý. Qybyrlaıyn desem de qumyrsqadaı, Kókelerdiń qabaǵy tyrysqany-aı. Qasaqana aıta ma, dostarymnyń Suraıtyny baıaǵy «Jumys qalaı?». Aqsha ustap júrmesem de erkin meıli, Aqyndyq ónerim bar, óltirmeıdi. «Jumys joq» dep, áıteýir kókeler de «Jumysyma» kedergi keltirmeıdi. Bastaryna qonǵasyn jymysqy baq, Bizderge aspaı júr-aý durys qulaq. Endi men «Jumys qalaı?» degenderge, Ne jumysyń bar deımin, jumys surap. Talaı-talaı esikten bas suqqanmen, Úmitin úze qoımas jastyq dáýren. Jumysy bedeldiden jumys surap, «Jumys» jasap jatyrmyn bastyqtarmen. Bir jumys ta bere almaı quty kerim, Jumys taýyp berdi ǵoı, shúkir elim. Kelgen myna Jańa jylda Bir kókemiz jumysqa alǵan kúni, Buıyrtsa, jumysymdy bitiremin. Orazbek QIYNBAEV AQTО́BE   Asqynǵan aýrý Jyl basy men úshin qolaısyz­daý bas­taldy. Tisim syzdap aýyryp, tis dárigeri degen jazýy bar bólmege tumsyq suǵa keri serpilip, qaıta shyqtym. Sonda kózimniń túskeni: ol bólme kileń araq-sharap, temeki, tátti taǵam... bir bury­shynda vıdeotehnıka bitelip-aq qa­lypty. Tórine: «Barlyq kezde sal­qyn­datylǵan koka-kola!” dep jazyp ilip te qoıypty. Aq halatty murt­tyny – dáriger me, satýshy ma – aıy­ra almaı ań-tańmyn. Ań-tań bo­la­tynym, tis emdeıtin oryndyq, onyń ony-munysy ornynda. Qaıta kirip: – Tisim aýyryp, – dep múlá­ıim­sip til qatyp edim, álgim shabyt­tana-shalqı: – Aýrýyńyzǵa alańdaǵyńyz kelme­se vıdeoekilik «Samsýngty» alyńyz, ba­ǵasy bashpaıyńyzdan kelmeıdi, – deıdi. – Aınalaıyn, maǵan plomby… – Garantıesi bir jyl, plombysy ornynda, senbeseńiz tekserińiz – «Sharp» atty mýzykalyq orta­lyq­ bar: daýysyn aıtsańshy, da­ýy­­­syn. Onyń janynda balanyń shý­­­laǵany, áıeldiń aqyrǵany ja­ıy­­na qalady. Negizgi, tis emes, bas­­qa yńqyl-syńqylyńyzdy da sap tyıady. – Men emdetsem bolatyn edi... – dep tótesinen tartyp edim: – Onda otyryńyz, – dep jaq­tyr­maı ústel ústindegi «Tam­paks­tyń» qorabyn bir shetine syrǵytty. Otyrǵanym sol, bótelke ataý­lyǵa ıegin meńzep: – Qyraǵylyq úshin qalaısyz? Meniki qaladaǵy eń arzan baǵa, – deıdi. – Jo-joq, tastaǵanmyn, – dep úzildi-kesildi qol siltep edim, keńinen bir kúrsinip, aýzymdy ashyp kórdi de: – Bunyńyz jaramaıdy. De­­­mi­ńizdiń ózi buzylǵan, «Stı­mo­rol»­ nemese «Orbıt» shaınańyz, – dedi. Amal joq, birin alyp aýzyma saldym. Tisimdi shuqyp turyp: – Biz sheteldik tis shuqyǵyshpen shu­qysaq… kóbirek alǵanǵa baǵasy da arzandaý, – dedi. Qaıda qashyp qutylaıyn, aýyz ja­ryq­tyq ashyldy, aýrý bolsa kidirer emes, bir emes, bir beli býylǵanyn alyp tyndym. Emdegen boldy da: – Tisińizde qýys bar, jumada kelińiz. Aıtpaqshy, qysqy etik kerek emes pe sizge? – deıdi. Túkirinip tynys alyp: – Ne, sizderdiń aılyqtaryńyz jetpeı me, – dep qaldym. – Aıtýǵa aýyz barmaıdy. Al biren-saran syıaqy esebinde aýrý-syrqaýlar ákeletin kámpıt, bótel­keden ábden mezi bolyp bittik. Aıtpaqshy, «Snıkers» alyńyz? Eki saǵat nár syzýǵa bolmaıdy. – Aıtpaqshy, sizdiń ústińizden bas dárigerge shaǵym jasasam qaı­tedi, – dedim men oǵan synaı qarap. – О́zińiz bilińiz! Ol kisi bizde­gideı maıda-shúıdemen aınalyspaıdy. Jıhaz, tońazytqysh degenderdi usynady... negizi, bir dıvan satyp almaı ol kisiden qutylýyńyz qıyn, – deıdi álgi. ...«Páleden mashaıyq qa­sh­yp­ty» demekshi, jańa jyldyń kel­geni mine, áli talaı jolym túser dep syzyp bara jatyp, ótkiz­gen syrt kıimimdi qaıtyp alý úshin úsh stakan shemishke, bir qorap «Prıma» satyp alýyma týra keldi. Evgenıı GOLÝBEV Aýdarǵan Ázirbaıjan QONARBAEV Sol úshin Jat qylyqtardan ada jas pátýa jesir kelinshektiń úıiniń janynan qannen-qapersiz ótip bara jatyr edi, ana anturǵan aldap úıine kirgizip, esigin tars bekitsin kep. Sondaǵysy: «Ne sharap ishý, ne menimen túnep shyǵý, tipti, bolmasa eshkimdi baýyzdap beresiń, áıtpese esikti ashpaımyn», dep úzildi-kesildi úsh talap qoıady. Jas pátýa oılap kórse, bunyń talap ataýlysy kúná. Sonda da bireýin tańdaýy kerek. E, ıá,.. azdap sharap ishkenniń kúnási de azdaý... Sóıtip, sharap iship, qyzdy-qyzdymen kelinshekti de renjitpeı túnep shyǵyp, bolar is boldy ǵoı dep ertesinde eshkisin de baýyzdap berdi... E, ıá, kelińder, bul tosty árkez áıelderdiń qalaýy bolyp turýy úshin alyp jibereıik. * * * Erjetken erkek oılana kelip úılenetin bolyp sheshimge keledi. Sóıtedi de, daladaǵy tóselgen qum ústinde oı qushaǵynda ońasha otyrǵan ákesine jaqyndap: – Áke, aqylyńyz kerek. Men bir sulýlyǵy sumdyq qyzben tanys­tym, sony kelin etip túsirsem, – deıdi. Ákesi muny estimegen bolyp, tek aldyndaǵy qumǵa úlken etip sheńber syzyp miz baqpaı otyra beredi. Balasy sálden soń: – Baıqaýymsha, bolashaq kelinińiz óte pysyq, úı sharýasyn dóńgeletip áketetin sııaqty, – deıdi. Ákesi munysyn estip, qumǵa taǵy  bir sheńber salyp únsiz otyra beredi. Sodan jigit qalyńdyǵynyń ǵajaptarynyń birinen soń birin aıtyp aýyz jappaıdy... Ákesi bolsa bul aıtqan saıyn qum ústindegi sheńber sanyn kóbeıte beredi. Sońynda aıtary taýsylǵan balasy shydamaı: – Áke, biz bir-birimizdi súıemiz! – dep aıǵaı salady. Sonda ǵana qalyń oı ústindegi ákesi serpilip, balasyna jymııa qarap, aldyndaǵy syzylǵan kileń sheńber-nólderdiń aldyna bir sanyn bildiretin taıaqshany qonjıtqan eken. Sonymen, bul tosty kileń nólderge jan bitirgen qudireti kúshti mahabbat úshin alyp qoıalyq!   Máz bolyp júre bereıikshi Jańa jyl kelip qalǵan eken, jańa jyl jarylqasyn degen dámemen, men bir shyn-syrymdy aqtaraıyn... Men – óte baı adammyn! Baılyǵym anaý aıtqandardan asyp ketken... Baılyǵym basymdy qatyrmaıdy, qaıta kókirek esigim aıqara ashyq, baılyǵymdy shetel asyrǵan da joqpyn... Baıaǵydan jekeshelendirip alǵanmyn, óıtkeni, aram aqsha emes edi... Baılyǵymdy eshqandaı alpaýyt bankterde saqtamaımyn. Daǵdarys, qaltarys degenderińe kóz qıyǵymdy salyp kórmeppin. Mundaı baılyqqa sizder de jete alasyzdar! «Bul qandaı baılyq edi?» dep bastaryńyz qatyp otyrǵan shyǵar! Rýhanı baılyqty aıtamyn da! Astymda atym, úıimde zatym bolmasa da, teatrǵa kúnde baramyn. Kúnde keshki spektaklge. Búgin de erte kelsem, teatr aldy qujynaǵan qymbat kólikter. Kúndegideı sahnaǵa jaqyn, ekinshi qatardyń ortasyna jalp ete jaıǵastym, adamdar burynǵydan da kóp eken. Mássaǵan, qala ákiminiń qasyna otyryppyn! «Sheneýnik te teatrǵa keledi eken-aý!» dep tańdaıymdy taqyldatyp, bir jaǵy qýanyp otyrmyn! – Sálemetsiz be? «Bizdiń qoǵam qandaı edi?» spektaklin osymen úshin­shi ret kórgeli otyrmyn... – dedim men. – Bizdiń qoǵam keremet! –dedi ol jymıyp. Qudaıym-aý, men qala ákimimen qatar otyrmyn ǵoı! Sol jaǵyma qarasam, oblys ákimi otyr! Netken baqytty adammyn! Kóńilim kóterilip, kózderim jypylyqtap ketti. Qazaqstan sheneýnikteri jasasyn! Olar da adamnan aýmaıdy eken, olar da teatrǵa keledi eken... Aldyma qarasam, salyq basqar­masynyń bas­tyǵy, onyń qasynda keden beketiniń bastyǵy, onyń qasyn­da... tanymadym... Artyma qarasam, qu­daı­ym-aý, shúpirlegen sheneý­nik­ter! Bularǵa ne bolǵan ózi? «Bizdiń qoǵam qandaı edi?» spektakli klas­sıka­lyq dúnıe boldy ǵoı! Rezonans týdyr­ǵany ǵoı! Oblys ákimine burylyp: – Qalaı jaǵdaıyńyz? Daǵda­rystan qınalyp júrgen joqsyz ba? – dep qoıamyn ózimshe. Bir kezde jas sheneýnik sahnaǵa shyqty da: – «Daǵdarysty qalaıda «dyhal­kasynan» uryp qulatamyz!» atty jınalystyń bastalýyn ashyq dep jarııalaýǵa ruqsat etińizder! – degeni. Sóıtsem, sheneýnikter jınalysyna kirip ketippin ǵoı... Ornymnan aqyryn turyp, basymdy eńkeıtip zaldan shyǵa jóneldim. Qarsy jolyq­qan eden jýýshy áıelden: – Repertýar ózgerdi me? – dep suradym. – Jyldyń alǵashqy kúnine oraı jınalys bolatyn bolǵan soń, erteńge aýystyryldy, – dedi ol. Qaıtadan ornyma kelip, ákimder ortasynda otyrmyn... Mázbin! Iá, jańa jyl jarylqaı gór! Osylaı máz bolyp júre bereıikshi, aǵaıyn! Muhtar ShERIM ShYMKENT Tergeýshi me, terleýshi me? Buıryq degen aýyzsha Alladan túsedi, Sezesiń. Jazbasha bastyqtan túsedi, Tózesiń. Iаǵnı, buıryq qaıda aıdasa, Solaı qaraı bezesiń, – demekshi, Jańa jyldan bastap, Qolynda buıryǵy bar, Kreslo ańsaǵan quıryǵy bar, Tulǵasyn túgel maı basqan, Bir azamat bir mekemege Bastyq bolyp jaıǵasty. Álde násibi zor ma, Álde kómeıiniń tesigi zor ma, Áıteýir, Bir jylda bir «Mersedes», Bir «Nıssan» aldy. Aýasy taza dep taýǵa Úsh qabat úı sap aldy. Eldegi bar monshany Unata qoımaı onsha da Sirestirip saýna saldy. Aýlasyna oıýlap jol sap aldy. Sonan soń, Jaý shabatyndaı, Túgeldeı bárin qorshap aldy. Sodan, kúnderdiń kúni Álde, ishtarlyqtan ba, Álde, ádildikke qushtarlyqtan ba? Joǵaryǵa aryz kelip tústi. Onda qylmystyq fakti keltirildi. Sonymen, ol aryz Dedektetip joǵarydan Biraz adamdy alyp keldi. Olar Qabaqtaryn túıip, Pogondaryn taǵyp keldi. Kele salyp basekeńniń shańyn biraz qaǵyp kórdi. Iаǵnı, tekserip, tergedi. Tergeý degen ońaı ma, Qara ter bolyp terledi. – Oıbaı, olar tergegenmen terlegen joq, – dep Bázbireýler daýlasty. Ol sózdiń jany bar, Sebebi, Tergeýshilerdi terletken jumys emes, Basekeńniń saýnasy... Sonymen, álgi «terleýshiler», Iаǵnı, tergeýshiler Qazannyń qaqpaǵyn eptep ashyp kórip, Basekeńniń tamyryn biraz basyp kórip, Ony Ornynan qozǵamaıtyndaı ǵyp myǵymdap ketti. Al aryzqoıdyń kózin tańyp, Qulaǵyn tyǵyndap ketti. Sodan beri Qansha jyl kelip ketse de Toty qusy saırap baǵynda, Basekeń júr babynda. Saǵadildá ÁJIBAEV ALMATY   Shyrsha janyndaǵy jymıys Sheshesi – fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor, ádebıet pániniń eńbek sińirgen muǵalimi. Sol kisiniń úıine barýdan Aıaz atalar qashady eken. О́ıtkeni, byltyrǵy jańa jylda onyń balasy 10 saǵat boıy jibermeı Aıaz ataǵa taqpaq aıtypty. * * * Balabaqshaǵa kelgen Aıaz atany qaýmalaǵan balalar: – Ata, syılyq ákeldińiz be? – Árıne, balalar, alyńdar! Árqaısysy 500 teńgeden. * * * – Jańa jyl men Naýryz merekesiniń ereksheligi  nede? – Tal kesý men tal egý. * * * –  Jańa jylǵa qandaı syılyq aldyń? –  Anaý turǵan qyzyl «Lexus»-ty kórdiń be? –  Keremet, qymbat kólik qoı! –  Týra sonyń túsindeı kóılek kıgizdi… Múıisti júrgizetin Berik SADYR