2017 jyl tek bizdiń elimizdiń sporttyq ómirindegi ǵana emes, sonymen birge, kúlli álemdegi stýdenttik qozǵalystyń tarıhyndaǵy erekshe belesti kezeń bolǵaly tur. Osy jylǵy 29 qańtar men 8 aqpan aralyǵynda Almatyda XXVIII qysqy Ýnıversıada ótedi.
Almaty qysqy Ýnıversıadasynyń baǵdarlamasyna mánerlep syrǵanaý, short-trek, taý shańǵysy, snoýbord, bıatlon, shańǵymen jarysý, shaıbaly hokkeı (áıelder men erler arasynda), kerlıng, shańǵymen tramplınnen sekirý, shańǵy qossaıysy, konkımen júgirý sporty, frıstaıl sekildi 12 sport túri engen. Jarystarǵa álemniń 60-qa jýyq elinen 2 myńǵa jýyq sportshy qatysady dep kútilip otyr. Ýnıversıada ótkiziletin ýaqytta 3 myń, onyń ishinde kóptegen sheteldik eriktiler oǵan qyzmet kórsetýge atsalysady. Stýdentter arasyndaǵy sport oıyndaryna 30 myńǵa jýyq otandyq jáne sheteldik týrıst kelýge tıis. Ondaǵy saıystardy jahannyń 80 elindegi 1 mlrd adam teledıdar arqyly tamashalaıdy.
Ýnıversıada – dúnıejúzilik stýdenttik sport oıyndary. Ol – Halyqaralyq stýdentter sporty federasııasynyń (FISU) uıymdastyrýymen stýdentter arasynda ótetin halyqaralyq jarys. Bul saıystarda álemniń ár elindegi joǵary oqý oryndarynda oqıtyn 17 men 28 jas aralyǵyndaǵy stýdentter, aspıranttar, doktoranttar, sondaı-aq, sonyń aldynda oqýdy bitirgen túlekter óner kórsetedi.
Ýnıversıada 50 jyldan astam ýaqyt boıy Olımpıada oıyndarynan keıingi ekinshi iri halyqaralyq jarys bolyp sanalyp keledi. Onyń irgetasy 1959 jyly Italııanyń Týrın qalasynda ótken jazǵy Ýnıversıada negizinde qalandy. Kelesi, 1960 jyly Fransııanyń Shamonı qalasynda qysqy oıyndar da óziniń alǵashqy arnasyn tartty. Oıyndar osy kezden bastap árbir eki jyl saıyn ótip turatyn bolyp belgilendi. Jarystyń jazǵy jáne qysqy túrleri 1980 jylǵa deıin ár jyldary bólek-bólek ótip keldi. Al 1981 jyldan bastap olar bir jyldyń ishinde óte bastady.
Stýdenttik oıyndardyń bir kezegi kezinde Keńes Odaǵynda oınaldy. Ol 1973 jyly Máskeýde VII jazǵy Oıyndar sıpatynda kerege kerdi. Al Almaty TMD elderi arasynan qysqy Ýnıversıadany birinshi bolyp ótkizgeli otyr. Buǵan deıin, 2013 jyly Reseıdiń Qazan qalasynda jazǵy Ýnıversıada ótkizilgen bolatyn. Budan keıin, 2019 jyly osy eldiń Krasnoıarsk qalasynda qysqy Ýnıversıada da kerýen keredi.
Jalpy, stýdenttik oıyndardyń shejiresi bizdi XX ǵasyrdyń bas jaǵyna, AQSh-ta birinshi márte stýdentter arasynda halyqaralyq jarystardyń irgesi qalanǵan 1905 jylǵa alyp barady. 1919 jyly Jan Ptıjan esimdi fransýz stýdentter ómiriniń jetekshisi alǵash ret Stýdentter konfederasııasyn qurdy. 1923 jyly Parıjde osy uıymnyń sheńberinde Dúnıejúzilik stýdentter oıyndary ótkizildi. Al 1924 jyly Halyqaralyq stýdentter konfederasııasy atty jańa qurylym paıda boldy. Osy jyly Varshavada jeńil atletıkadan stýdentter arasynda birinshi álem chempıonaty uıymdastyryldy. 1927 jyly Rımde ótken ekinshi álem chempıonatynyń baǵdarlamasyna jeńil atletıkadan bólek fýtbol, tennıs, sýda júzý jáne semserlesý qosyldy. Al qysqy oıyndar boıynsha álem chempıonaty birinshi ret 1928 jyly Italııanyń Kortına d’Ampesso qalasynda órken jaıdy. Biraq bul jarystar Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń aldynda, 1939 jyly sońǵy ret ótkizildi de, kópke deıin, týra 20 jylǵa deıin toqtap qaldy.
Bul qozǵalys 1947 jyly qaıta qolǵa alynyp, Halyqaralyq stýdentter odaǵy (UIE) quryldy. Biraq onyń sheńberinde ótkizilgen jarystarǵa Batys elderiniń ókilderi múldem qatyspady dese de bolady. Olar osy jyly burynǵy Halyqaralyq stýdentter konfederasııasy ornyna kelgen Halyqaralyq stýdentter sporty federasııasy (FISU) qamqorlyǵyna alǵan saıystardy ǵana moıyndady. Aqyry 1959 jyly UIE osy odaqtyń quramyna kirdi. Sodan bastap qazirgi sıpatyndaǵy Ýnıversıadalar qatarǵa qosyldy.
Qazaqstan stýdentteri táýelsiz memlekettiń ókilderi retinde bul jarystarǵa 1993 jyldan qatysyp keledi. Osy jyly bizdiń elimizde Stýdentter sporty federasııasy quryldy. Sol jyly respýblıka terme jamaǵaty birinshi ret halyqaralyq arenada jarys jolyna shyqty. Ol polıaktyń Zakopane qalasynda ótti. Osy qysqy Ýnıversıadada Qazaqstan hokkeıshileri fınalǵa deıin bardy. Sóıtip, olar ózderiniń birinshi jarysynda-aq kúmis medaldyń ıegerleri atandy. Bizdiń jasaq jolaı kezdesken qarsylastarynyń bárin jeńip, aqtyq synda Kanada quramasymen shaıqasty.
Sodan bergi aralyqta 12 ret qysqy Ýnıversıada ótti. Qazaqstan delegasııasy solardyń bárine de qatysty. Bizdiń sportshylarymyz sol saıystarda 32 medal jeńip alsa, olardyń 12-si altyn, 7-i kúmis jáne 13-i qola medal boldy. Sonyń ishinde ulttyq komandamyz 2005 jyly Avstrııanyń Insbrýk qalasynda qanat jaıǵan oıyndarda alǵash ret tabysty óner kórsetti. Osy Ýnıversıadada qazaqstandyqtar 4 altyn, 1 kúmis jáne 2 qola medal jeńip aldy. 2013 jyly ıtalııanyń Trentıno shaharynda kórik qyzdyrǵan Stýdentter oıynynan da qorjynymyz tolyp qaıtty. Munda qazaqstandyqtar 2 altyn, 2 kúmis jáne 1 qola medalǵa qol jetkizdi.
Al budan keıingi Ýnıversıadanyń tarıhta birinshi ret eki elde bólinip ótkizilgeni belgili. Osylaısha 2015 jyly ol aldymen Slovakııanyń Shtrbske-Pleso jáne Osrble eldi mekenderinde máreden shyqsa, sońy ıspannyń Granada qonysynda kómbege jetti. Nátıjesinde, bizdiń stýdent-sportshylar 5 altyn, 6 kúmis medaldyń ıegerleri atanyp, jalpy esepte Reseı jáne Ońtústik Koreıa sańlaqtarynan keıingi úshinshi orynǵa taban tiredi.
Bizdiń sportshylar arasynan shańǵyshy Anastasııa Slonova naǵyz erliktiń úlgisin kórsetti. Ol oıyndarda 2 altyn, 2 kúmis medal aldy. Altyn júldeni budan basqa bıatlonshy Alına Raıkova, frıstaılshylar Iýlııa Galysheva men Pavel Kolmakov ákeldi. Jalpy, Qazaqstan stýdent sportshylary osy jyldarda jazǵy jáne qysqy Ýnıversıadaǵa 700 ókil bolyp baryp, jıyntyǵynda 125 medal alyp qaıtty.
Budan birqatar mezgil buryn Mádenıet jáne sport mınıstrligi men Qazaqstan Respýblıkasy Stýdenttik sport federasııasy Ýnıversıadaǵa qatysýǵa úmitkerler tizimi jasalyp bitkenin jarııa etken edi. Mınıstr Arystanbek Muhamedıulynyń málimdeýinshe, qazirgi tańda atalmysh sharaǵa 227 sportshy daıyn tur. Olardyń 121-in jigitter, 106-syn qyzdar quraıdy. Búginde olarmen jattyqtyrýshylar, dárigerler, massaj jasaýshylar jumys júrgizýde.
Al tizimniń ortasynda mánerlep syrǵanaýshy Denıs Ten, frıs-
taılshylar Iýlııa Galysheva, Pavel Kolmakov, Janbota Aldabergenova, konkıshiler Roman Krech, Stanıslav Palkın, short-trekshiler Aıdar Bekjanov, Abzal Ájiǵalıev, Nurbergen Jumaǵazıev jáne Denıs Nıkısha sekildi elimizdiń belgili sportshylary bar. Osy kezderi bulardyń sońǵylary – short-trekshiler shyn máninde kúlli álemdi dúrliktirip, ózderiniń attaryn jalpaq jurtqa jaqsy qyrlarynan tanytyp jatyr. Biz munyń jarqyn úlgisin sońǵy sátteri Ońtústik Koreıanyń Kannyne qalasynda márege jetken Álem kýbogynyń tórtinshi kezeńinen de kórdik. Endi Ýnıversıadada qalǵan sport túrleriniń ókilderi de ózderin bıikten kórsetetin shyǵar degen úmittemiz.
Serik PIRNAZAR,
«Egemen Qazaqstan»
ASTANA
2017 jyl tek bizdiń elimizdiń sporttyq ómirindegi ǵana emes, sonymen birge, kúlli álemdegi stýdenttik qozǵalystyń tarıhyndaǵy erekshe belesti kezeń bolǵaly tur. Osy jylǵy 29 qańtar men 8 aqpan aralyǵynda Almatyda XXVIII qysqy Ýnıversıada ótedi.
Almaty qysqy Ýnıversıadasynyń baǵdarlamasyna mánerlep syrǵanaý, short-trek, taý shańǵysy, snoýbord, bıatlon, shańǵymen jarysý, shaıbaly hokkeı (áıelder men erler arasynda), kerlıng, shańǵymen tramplınnen sekirý, shańǵy qossaıysy, konkımen júgirý sporty, frıstaıl sekildi 12 sport túri engen. Jarystarǵa álemniń 60-qa jýyq elinen 2 myńǵa jýyq sportshy qatysady dep kútilip otyr. Ýnıversıada ótkiziletin ýaqytta 3 myń, onyń ishinde kóptegen sheteldik eriktiler oǵan qyzmet kórsetýge atsalysady. Stýdentter arasyndaǵy sport oıyndaryna 30 myńǵa jýyq otandyq jáne sheteldik týrıst kelýge tıis. Ondaǵy saıystardy jahannyń 80 elindegi 1 mlrd adam teledıdar arqyly tamashalaıdy.
Ýnıversıada – dúnıejúzilik stýdenttik sport oıyndary. Ol – Halyqaralyq stýdentter sporty federasııasynyń (FISU) uıymdastyrýymen stýdentter arasynda ótetin halyqaralyq jarys. Bul saıystarda álemniń ár elindegi joǵary oqý oryndarynda oqıtyn 17 men 28 jas aralyǵyndaǵy stýdentter, aspıranttar, doktoranttar, sondaı-aq, sonyń aldynda oqýdy bitirgen túlekter óner kórsetedi.
Ýnıversıada 50 jyldan astam ýaqyt boıy Olımpıada oıyndarynan keıingi ekinshi iri halyqaralyq jarys bolyp sanalyp keledi. Onyń irgetasy 1959 jyly Italııanyń Týrın qalasynda ótken jazǵy Ýnıversıada negizinde qalandy. Kelesi, 1960 jyly Fransııanyń Shamonı qalasynda qysqy oıyndar da óziniń alǵashqy arnasyn tartty. Oıyndar osy kezden bastap árbir eki jyl saıyn ótip turatyn bolyp belgilendi. Jarystyń jazǵy jáne qysqy túrleri 1980 jylǵa deıin ár jyldary bólek-bólek ótip keldi. Al 1981 jyldan bastap olar bir jyldyń ishinde óte bastady.
Stýdenttik oıyndardyń bir kezegi kezinde Keńes Odaǵynda oınaldy. Ol 1973 jyly Máskeýde VII jazǵy Oıyndar sıpatynda kerege kerdi. Al Almaty TMD elderi arasynan qysqy Ýnıversıadany birinshi bolyp ótkizgeli otyr. Buǵan deıin, 2013 jyly Reseıdiń Qazan qalasynda jazǵy Ýnıversıada ótkizilgen bolatyn. Budan keıin, 2019 jyly osy eldiń Krasnoıarsk qalasynda qysqy Ýnıversıada da kerýen keredi.
Jalpy, stýdenttik oıyndardyń shejiresi bizdi XX ǵasyrdyń bas jaǵyna, AQSh-ta birinshi márte stýdentter arasynda halyqaralyq jarystardyń irgesi qalanǵan 1905 jylǵa alyp barady. 1919 jyly Jan Ptıjan esimdi fransýz stýdentter ómiriniń jetekshisi alǵash ret Stýdentter konfederasııasyn qurdy. 1923 jyly Parıjde osy uıymnyń sheńberinde Dúnıejúzilik stýdentter oıyndary ótkizildi. Al 1924 jyly Halyqaralyq stýdentter konfederasııasy atty jańa qurylym paıda boldy. Osy jyly Varshavada jeńil atletıkadan stýdentter arasynda birinshi álem chempıonaty uıymdastyryldy. 1927 jyly Rımde ótken ekinshi álem chempıonatynyń baǵdarlamasyna jeńil atletıkadan bólek fýtbol, tennıs, sýda júzý jáne semserlesý qosyldy. Al qysqy oıyndar boıynsha álem chempıonaty birinshi ret 1928 jyly Italııanyń Kortına d’Ampesso qalasynda órken jaıdy. Biraq bul jarystar Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń aldynda, 1939 jyly sońǵy ret ótkizildi de, kópke deıin, týra 20 jylǵa deıin toqtap qaldy.
Bul qozǵalys 1947 jyly qaıta qolǵa alynyp, Halyqaralyq stýdentter odaǵy (UIE) quryldy. Biraq onyń sheńberinde ótkizilgen jarystarǵa Batys elderiniń ókilderi múldem qatyspady dese de bolady. Olar osy jyly burynǵy Halyqaralyq stýdentter konfederasııasy ornyna kelgen Halyqaralyq stýdentter sporty federasııasy (FISU) qamqorlyǵyna alǵan saıystardy ǵana moıyndady. Aqyry 1959 jyly UIE osy odaqtyń quramyna kirdi. Sodan bastap qazirgi sıpatyndaǵy Ýnıversıadalar qatarǵa qosyldy.
Qazaqstan stýdentteri táýelsiz memlekettiń ókilderi retinde bul jarystarǵa 1993 jyldan qatysyp keledi. Osy jyly bizdiń elimizde Stýdentter sporty federasııasy quryldy. Sol jyly respýblıka terme jamaǵaty birinshi ret halyqaralyq arenada jarys jolyna shyqty. Ol polıaktyń Zakopane qalasynda ótti. Osy qysqy Ýnıversıadada Qazaqstan hokkeıshileri fınalǵa deıin bardy. Sóıtip, olar ózderiniń birinshi jarysynda-aq kúmis medaldyń ıegerleri atandy. Bizdiń jasaq jolaı kezdesken qarsylastarynyń bárin jeńip, aqtyq synda Kanada quramasymen shaıqasty.
Sodan bergi aralyqta 12 ret qysqy Ýnıversıada ótti. Qazaqstan delegasııasy solardyń bárine de qatysty. Bizdiń sportshylarymyz sol saıystarda 32 medal jeńip alsa, olardyń 12-si altyn, 7-i kúmis jáne 13-i qola medal boldy. Sonyń ishinde ulttyq komandamyz 2005 jyly Avstrııanyń Insbrýk qalasynda qanat jaıǵan oıyndarda alǵash ret tabysty óner kórsetti. Osy Ýnıversıadada qazaqstandyqtar 4 altyn, 1 kúmis jáne 2 qola medal jeńip aldy. 2013 jyly ıtalııanyń Trentıno shaharynda kórik qyzdyrǵan Stýdentter oıynynan da qorjynymyz tolyp qaıtty. Munda qazaqstandyqtar 2 altyn, 2 kúmis jáne 1 qola medalǵa qol jetkizdi.
Al budan keıingi Ýnıversıadanyń tarıhta birinshi ret eki elde bólinip ótkizilgeni belgili. Osylaısha 2015 jyly ol aldymen Slovakııanyń Shtrbske-Pleso jáne Osrble eldi mekenderinde máreden shyqsa, sońy ıspannyń Granada qonysynda kómbege jetti. Nátıjesinde, bizdiń stýdent-sportshylar 5 altyn, 6 kúmis medaldyń ıegerleri atanyp, jalpy esepte Reseı jáne Ońtústik Koreıa sańlaqtarynan keıingi úshinshi orynǵa taban tiredi.
Bizdiń sportshylar arasynan shańǵyshy Anastasııa Slonova naǵyz erliktiń úlgisin kórsetti. Ol oıyndarda 2 altyn, 2 kúmis medal aldy. Altyn júldeni budan basqa bıatlonshy Alına Raıkova, frıstaılshylar Iýlııa Galysheva men Pavel Kolmakov ákeldi. Jalpy, Qazaqstan stýdent sportshylary osy jyldarda jazǵy jáne qysqy Ýnıversıadaǵa 700 ókil bolyp baryp, jıyntyǵynda 125 medal alyp qaıtty.
Budan birqatar mezgil buryn Mádenıet jáne sport mınıstrligi men Qazaqstan Respýblıkasy Stýdenttik sport federasııasy Ýnıversıadaǵa qatysýǵa úmitkerler tizimi jasalyp bitkenin jarııa etken edi. Mınıstr Arystanbek Muhamedıulynyń málimdeýinshe, qazirgi tańda atalmysh sharaǵa 227 sportshy daıyn tur. Olardyń 121-in jigitter, 106-syn qyzdar quraıdy. Búginde olarmen jattyqtyrýshylar, dárigerler, massaj jasaýshylar jumys júrgizýde.
Al tizimniń ortasynda mánerlep syrǵanaýshy Denıs Ten, frıs-
taılshylar Iýlııa Galysheva, Pavel Kolmakov, Janbota Aldabergenova, konkıshiler Roman Krech, Stanıslav Palkın, short-trekshiler Aıdar Bekjanov, Abzal Ájiǵalıev, Nurbergen Jumaǵazıev jáne Denıs Nıkısha sekildi elimizdiń belgili sportshylary bar. Osy kezderi bulardyń sońǵylary – short-trekshiler shyn máninde kúlli álemdi dúrliktirip, ózderiniń attaryn jalpaq jurtqa jaqsy qyrlarynan tanytyp jatyr. Biz munyń jarqyn úlgisin sońǵy sátteri Ońtústik Koreıanyń Kannyne qalasynda márege jetken Álem kýbogynyń tórtinshi kezeńinen de kórdik. Endi Ýnıversıadada qalǵan sport túrleriniń ókilderi de ózderin bıikten kórsetetin shyǵar degen úmittemiz.
Serik PIRNAZAR,
«Egemen Qazaqstan»
ASTANA
Qoǵam • Búgin, 17:38
Jetisý oblysynyń turǵyndaryna jer silkinisi sezildi
Tótenshe jaǵdaı • Búgin, 17:22
Jańa Konstıtýsııada teńgeni ulttyq valıýta retinde bekitý usynyldy
Qoǵam • Búgin, 17:19
Elvıra Ázimova: Komıssııa hatshylyǵyna 4 myńnan astam usynys kelgen
Ata zań • Búgin, 17:13
Konstıtýsııalyq reforma jastarǵa qandaı múmkindikter usynady?
Ata zań • Búgin, 17:05
Jasóspirimderdi jaman ádetten qalaı qorǵaımyz?
Aımaqtar • Búgin, 16:58
Nurhat Orash: Ata zań jaı ǵana quqyqtyq erejeler jınaǵy emes
Jastar • Búgin, 16:48
Memleket basshysynyń Pákistandyq The News International basylymyna bergen suhbaty jarııalandy
Prezıdent • Búgin, 16:38
Eks-sýdıa Aıgúl Saılybaevanyń ólimi: Marqumnyń kúıeýine qatysty vıdeo tarady
Oqıǵa • Búgin, 16:29
Jalpyulttyq sosıal-demokratııalyq partııa Ata zańdaǵy ózgeristerdi óńirlerde túsindiredi
Ata zań • Búgin, 16:15
Almaty oblysynda jeke turǵyn úıden tórt adamnyń máıiti tabyldy
Oqıǵa • Búgin, 15:54
Ronaldý «Ál-Nasrdan» merziminen buryn ketýi múmkin
Álem • Búgin, 15:44
Almatyda iri jol apaty boldy: Taksı júrgizýshisiniń júregi toqtap qalǵan
Oqıǵa • Búgin, 15:33
О́lmek pe, qalmaq pa? Sherhan Murtaza & Kolbın
О́ner • Búgin, 15:25
Oqýshylarǵa mamandyq tańdasatyn JI-agent iske qosyldy
Bilim • Búgin, 15:11