Megamaqsattar jol kartasy

2017 jyly jaryq kórgen «Tór­tin­shi ónerkásiptik revolıýsııa» eń­be­ginde áıgili ekonomıst jáne 1971 jyldan beri Davosta óte­tin Dú­nıe­­jú­zilik ekonomıkalyq forým­nyń turaqty prezıdenti Klaýs Shvab bylaı deıdi: «Bizder búgingi tańda kúlli ómirimizdi, jumys isteý úrdisimizdi jáne qarym-qa­ty­nasymyzdy túbegeıli ózgertetin revolıýsııanyń bastaý kózinde turmyz. Kólemi men aýqymy jáne kúrdeliligi ja­ǵynan Tórtinshi ónerkásip revolıýsııa­syna teń keletin úlgi adamzat tarıhy men tájirıbesinde buryn-sońdy bolyp kór­megen. Mine, sondyqtan da bizder jasan­dy ıntellekt, robottandyrý, robot-avtokólikter, úsh ólshemdi prınter, nano­tehnologııa, bıotehnologııa sııaqty kúlli álemdi ózgertetin eń pármendi jáne tańǵa­ja­ıyp tehnologııalyq bolmystyń kýási bola bastadyq». Mine, osy turǵydan kelgende, Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» dep atalatyn ınnovasııalyq Joldaýynyń bú­gingi álemdik syn-qaterler men zaman tala­bynan týyndap otyrǵany eshbir kúmán týdyrmaıdy. Joldaýda Úshinshi jańǵyrýdyń bes baǵytyna basymdyq berilgen. Birinshiden, Prezıdent ekonomıkanyń jedeldetilgen tehnologııalyq jańǵyrtylýyna úlken ekpin berip, bul oraıda Úkimetke «Sıfr­lyq Qazaqstan» atalatyn arnaıy baǵ­darlamany ázirlep, IT salasyn damytýǵa baǵyttalǵan is-sharalardy iske asyrýdy qamtamasyz etetin halyqaralyq tehnopark qurýdy birinshi kezekke qoıyp otyr. Oza damyǵan elderdiń barlyǵynda derlik ýnıversıtetterdiń qasynda utymdy ıdeıalardy qysqa merzim ishinde bıznes­ke aınaldyratyn bıznes-ınkýbatorlar, tehnologııalyq parkter men saıns-parkter belsendi qyzmet atqarady. Bakalavr­lar emes, magıstrler men ǵylym doktorlaryn daıarlaýǵa baǵyttalǵan zamanaýı zertteý ýnıversıtetteri qosa qalyptasqan. Bul rette «Ǵylym týraly» zańnyń basty nysanasy zertteý ýnı­versı­tetterin qurý bolǵanymen, ázirge bul másele tolyq sheshimin tapqan joq. Ekinshi basymdyq bıznes-ortany, naqtyraq aıtqanda, shaǵyn jáne orta bız­nesti túbegeıli ózgertý, jaqsartý, damytý jáne keńeıtý arqyly olardyń 2050 jylǵa deıin eldiń ishki jalpy óniminiń 50 paıyzyn qamtamasyz etýi kózdelip otyr. Bul basymdyq myńdaǵan jumys oryndaryn ashýdyń da kepili bolmaq. Úshinshi basymdyq elimizdiń makroekonomıkasyn turaqtandyrýdy, Ulttyq bank pen ózge bankterdiń jumystaryn jandandyrýdy jáne mınıstrlikter men vedomstvolardyń qarjy ıgerý tıim­diligin arttyrýdy, sondaı-aq «Ult­tyq qor qarajatyn paıdalanýdyń utym­dylyǵyn kúsheıtýdi jáne el ekonomı­ka­syna shet el ınvestısııasyn tartý­dy qam­­ta­masyz etetin «Astana» halyq­aralyq qarjy orta­lyǵyn tez iske qosý­dy kózdeıdi. Tórtinshi basymdyq adamı kapıtal­dy jaqsartýdy, bilim men ǵylymdy ekono­mıkalyq ósimniń basty tetigine aınaldyrýdy, sondaı-aq, IT-bilimdi, qarjylyq saýat­tylyqty qalyptastyrýǵa erekshe ekpin berýdi qarastyrady. Bul oraıda mem­lekettik tildiń basymdyǵyn saqtaı otyryp, ásirese, aǵylshyn tiline ekpin berý kózdelgen. О́ıtkeni, búgingi tań­da aǵylshyn tili ǵylym men bilimniń, kı­ber­netıkanyń, ınnovasııa men aqpa­rattyq tehnologııalardyń, sondaı-aq, ha­lyqaralyq erkin saýda men týrızmniń de basty quralyna aınalyp otyr. Prezıdent nazar aýdarǵan besinshi basymdyq oza damyǵan memleketterdiń tıimdi úlgilerin negizge ala otyryp, ıns­tı­týt­tyq ózgerister jasaý men qaýip­siz­dikti qamtamasyz etýge, sol sııaqty jem­­qor­lyqpen kúresti kúsheıtýge baǵyt­talǵan. Reformalar, eń aldymen, jeke­menshikti qorǵaýǵa, zańnyń ústemdigi men zań aldynda kúlli azamat quqynyń teń­digin qamtamasyz etý men sot júıesine senim­dilikti arttyrýǵa baǵyttalǵan. Eldiń qaýipsizdigine qater tóndiretin terro­rızmmen kúresti jáne áleýmettik jeli­lerde dinı ekstremızmdi ýaǵyzdaýǵa jol bermeıtin is-sharalardy da qosa kúsheı­tý kózdelgen. Joldaýdyń túbegeıli maqsaty eko­no­mıkanyń barlyq salasyn qatar ári tolyq jańǵyrtý jáne sonyń negizinde múl­de jańa ekonomıkalyq model qurýdy kóz­deıdi. Úshinshi jańǵyrýdy Prezıdent tek qana syn-qater emes, kerisinshe, elimiz­ge taǵ­dyr syıǵa tartqan múmkindik jáne «Qa­­zaqstan-2050» strategııasynda kóz­delgen megamaqsattarǵa jetkizetin naqty kó­pir nemese jol kartasy retinde usynyp otyr. Joldaýda nysanaǵa alynǵan maq­sattarǵa qol jetkizý ońaı bolmaıtyny kó­rinip tur. О́ıtkeni, búgingi zamanǵa tuspa-tus kelgen Tórtinshi ónerkásiptik revo­lıýsııanyń elementterin, atap aıtqanda, avtomattandyrýdy, robottandyrýdy, jasandy ıntellekt qalyptastyrýdy jáne solardyń negizinde aqparat almasýdy, sol sııaqty, eńbek ónimdiligin eselep arttyrýdy qamtamasyz etý, eń aldymen, elimizdiń ǵylymy men bilim júıesi sapasynyń, odan da naqtyraq aıtqanda, adam resýrstarynyń deńgeıi men óresine tikeleı baılanysty bolatyny aıqyn kórinip tur. Demek, Qazaq eliniń Úshinshi jańǵyrýy balabaqshadan bastap, joǵary oqý oryndaryna deıingi deńgeılerge arnalǵan oqýlyqtar men bilim baǵ­dar­lamalaryn qaıta jasaqtaýdan bastaý kerek ekeni jáne atalǵan sala qyzmet­ker­leriniń bilimin zaman talabyna saı qaıta jetildirý kezek kúttirmeıtin másele ekeni talas týdyrmaıdy.

Ádil AHMETOV, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri