Qolma-qol aqshasyz ómir súrýge daıynbyz ba?

Iá, jańǵyrtý úderisteri qazirgi kúni búkil álem elderiniń aldyndaǵy mańyzdy mindetke aınalyp otyr. Muny árbir el óz múmkindigi men deńgeıine sáıkes júzege asyrýda. Jańǵyrtý úderisteri joǵary tehnologııaly ón­diristerden bastap, kóptegen qyzmet kór­setý salalaryn qamtydy. Osynyń ishin­de bankter kórsetetin qyzmetter de bar. Birqatar sarapshylardyń aıtýy boıynsha, qazirgi ómirdiń jedel ózgeristeri sondaı aqparattyq tehnologııalardyń kúrt damýy kóp ótpeı-aq bankterdiń qyzmetteri barynsha damytylǵanymen olardyń ózderi qurylym retinde ómirde bola ma, joq álde bolmaı ma degen suraqty da bizdiń aldymyzǵa tosýy múmkin. Jan-jaǵymyzdan kerneı bastaǵan ózgerister álemi qoǵam ishinde kóptegen jańa ıdeıalardy týyndatýda. Máselen, ekonomıst Arman Baıǵanov Qazaqstanda qolma-qol aqsha aınalymyn tolyq joıý jóninde usynys jasady. Bul usynys osydan bir-eki kún buryn Tengrinews.kz saıtynda jarııalandy. Sarapshynyń aıtýynsha, qazirgi kúni qolma-qol aqsha aınalymynda júrgen qarajatty qamtamasyz etý úshin jylyna bizdiń ishki jalpy óni­mimizdiń 1 paıyzyndaı shamada qar­jy jumsalady eken. Árıne, bul az qar­jy emes. «Bul shyǵyndardyń bá­ri Moneta saraıyn, Banknot saraıyn, ınkassasııalyq qyzmetti, kúzet qyz­metin jáne bankterdegi kassalyq qyz­metterdi ustap turý jáne olardy qam­ta­masyz etý úshin jumsalady. Mine, osy shyǵynnyń ózi elimizdiń qorǵanys sa­lasyna ketetin shyǵyndarmen shamalas», deıdi ekonomıst. Arman Baıǵanov bul máselede velo­sıped oılap taýyp otyrǵan joq. Ol óz usynysyn qazirgi álemdik tá­ji­rı­belerdi negizge ala otyryp bil­dirgen. Má­selen, qazirgi kúni Shvesııada qarjy ope­rasııalarynyń 97 paıyzy qolma-qol esep aıyrysýlarsyz júzege asyryla­dy eken. Qolma-qol aqshadan bas tartýdy oılastyryp jatqan elderdiń arasynda Ońtústik Koreıa da bar kórinedi. Munda operasııalardyń 2 paıyzy ǵana qolma-qol aqshamen júrgiziledi. Al osy kórsetkish AQSh-ta 7 paıyzdy,  Eýroodaqta 9 paıyzdy quraıdy. Sarapshynyń aıtýynsha, qolma-qol aqshadan tolyq bas tartýdyń eli­mizge beretin paıdasy óte kóp. Mun­daı jaǵdaı salyq jınaýdy 100 paıyz jú­zege asyrýǵa, sybaılas jem­qor­lyq­ty joıýǵa, jalǵan ká­sipkerlikti ta­myrymen qurtýǵa múm­kin­dik beredi. «О́ı­t­keni, kez kelgen she­neýnik parany qolma-qol aqshamen ala­tyndyǵy aı­qyn. Al banktaǵy shot ar­qyly alǵan jaǵdaıda ony anyqtaý qu­qyq qorǵaý organdaryna óte jeńil bo­lar edi», deıdi sarapshy. Osyǵan oraı, ol qolma-qol aqshany joıý úshin ekvaırıngtik júıeni bar­lyq jerde damytý qajettigin eske sal­ǵan. Ekvaırıngtik júıe degenimiz tó­lemderdiń barlyq túrlerin tólem kar­talary arqyly júzege asyrý bolyp ta­bylady. Biz osy jaǵdaıǵa daıynbyz ba? Mine, másele osynda tur. Bizdiń oıymyzsha, qolma-qol aqsha­ny joıý tehnıkalyq turǵydan al­ǵan­da sonshama qıyn mindet emes. Avto­mat­tandyrylǵan tólem júıelerin jer-jerlerde jappaı engizýge bolady. О́ıtkeni, bul júıe qazirdiń ózinde bizdiń elimizde jaqsy damyp keledi. Másele, osy júıeni qoldanýǵa halyqty túgeldeı daıyndaý problemasynda tur­ǵan sekildi. Álemniń kóptegen sarapshyla­ry damýdyń qazirgi problemalary jańa tehnologııalardy ázirlep engizýde emes, halyqty sol tehnologııalarǵa úıretý máselesinde turǵandyǵyn aıtyp jar salýda. Máselen, Reseıdegi fın óner­kásibi ókildigi dırektorlar keńesiniń tó­­r­aǵasy qyzmetin atqarǵan Fın­lıan­dııa­nyń burynǵy premer-mı­nıstri Esko Aho Reseıdiń ataqty bı­z­nes ókilderimen pikirtalasqa tús­ken kezinde qazirgi kúni álemdegi smart­­fon paıdalanýshylardyń 43 paı­yzy ony oıyn úshin, 20 paıyzy áleý­met­tik jelilerde habarlasý úshin, 10 paı­yzy mýzyka tyńdaý úshin qol­da­na­­tyndyǵyn aıtqan. «Eger, – deıdi Aho, – adamdardyń barlyǵy bir­deı qa­zirgi tehnologııalardyń ár­kim­ge or­taq osy jetistigin ózderiniń den­saý­lyq­taryn túzeý, bilimderin je­tildirý maq­satynda paıdalanatyn bol­sa, onda biz­de sıfrlyq dáýir shyn má­ninde or­naǵan bolar edi». Ahonyń bul sózine alyp-qosarymyz joq. Sol sekildi bizde de qolma-qol aq­sha­ny tolyqtaı joıýǵa bolar edi, eger oǵan halqymyz jappaı daıyn bolsa de­mekpiz.

Suńǵat ÁLIPBAI,

«Egemen Qazaqstan»