«Maǵan búkil qazaq dalasy án salyp turǵandaı bolyp kórinedi» dep tamsanyp tańdaı qaǵypty Shoqannyń dosy, orys zertteýshisi Grıgorıı Potanın. Dál baıqaǵan, ádemi aıtqan. Shyn máninde de solaı edi. Arǵy Segiz seri, Birjan sal, Aqan seriniń, bergi Mádı, Balýan Sholaq, Úkili Ybyraı, Estaı, Imanjúsiptiń keń dalada shyrqap salǵan ánderi alty qyrdyń astynan estiledi eken. Qazaqtyń áni qazaqtyń keń dalasynda emin-erkin ómir súrdi. Sahnasy – keń dala, Qoıandy jármeńkesi. Tyńdarmany búkil halyq. Osynaý án súleıleriniń árqaısysy bir-bir teatr bolatyn. Sol zamannyń ózinde qazaq ániniń óz tyńdarmanyna mereke syılap, ulan-ǵaıyr estrada keńistigine umtylǵany baıqalady. Bizdiń aıtpaǵymyz: qazaq áni árqashan zamanaýı, máńgi jas. Ámire shyrqaǵan «Aǵash aıaq» pen «Balqadısha» Parıjdi terbedi. «Gákký» bastaǵan dástúrli ánderimiz ulttyq operamyzdyń negizine alyndy. Syrnaıyn qulashtap sozǵan Nartaılar, at ústinde shyrqaǵan Shashýbaılar she?! Toǵyz oktavaly «Tolqyndy» Qaırat Baıbosynovtyń oryndaýynda tyńdaǵan ıtalııalyqtar án qudiretine bas ıip, qatty tańyrqaǵan desedi. Al endi «Býryltaıdyń», basqa da halyq ánderiniń, aıtalyq, Ǵarıfolla Qurmanǵalıevtiń «On alty qyzynyń» «Dosmuqasan» repertýarynda ajarlanýy da qazaq ániniń meılinshe kópshildigin, estradaǵa beıimdiligin aıǵaqtaıdy. Halyqqa keń tanylǵan, jurt súıip tyńdaıtyn hıtterge aınalǵan «Elim meniń», «Alash urany», «Aqtamberdiniń tolǵaýy», «Saryarqa» men «Dáýren-aılar» qazaq ániniń kıesimen tebirentedi. Endi bir mezetterinde orkestrmen de, hormen de qosyla shyrqap ketetin Bekbolat Tileýhan ánshiliginiń bir ǵajaby sol, onda qazaqtyń dástúrli áni men zamanaýı estradasynyń ozyq úlgi-tájirıbeleri kiriktirilip, suryptalǵan sıntezdik óner deńgeıine jetkizilgen. Osy jaǵdaı birneshe oılarǵa jeteleıdi. Aıtylyp ta, jazylyp ta júrgenindeı, dástúrli ánimizdiń shetqaqpaı kórip, dombyraly ónerdiń kóshten qalyńqyrap turǵany ras. Birdi-ekili nómir bolmasa, konserttik baǵdarlamalarǵa engizilmeıdi. Úkili dombyrany bulǵap án aıtyp jatqan ánshilerimizdi nesheme arnadaǵy teledıdar tórinen de múldem sırek kóremiz. Jeke nemese ujymdyq konsertterdi berip jatqan bolmasa gastroldik saparlarda júrgen dástúrli ánshilerimiz jaıly da esh habardar emespiz. Árıne, jeke konsert berýdiń de áýselesi az emes sııaqty. Myqty demeýshi, qamqorshy bolmasa, oǵan qarajaıaý júrgen árkimniń shamasy kele bermeıdi. Qazaq halqynyń dástúrli án ónerine qamqorlyq, janashyrlyq kerek deımiz. Ol qamqorlyq aıasynda keshendi sharalar iske asyrylýy kerek. Al endi, ekinshi jaǵynan kelgende, qazaqta «Jylamaǵan balaǵa emshek bermeıdi» degen bir naqyl sóz bar. Kóńilimiz aıtady: Qaırat Baıbosynov aǵamyzdan bastap Erkin Shúkiman, Jolaman Qujımanov, Ramazan Stamǵazıev, Erlan Tóleýtaı, Elmura Jańabergenova, Erlan Rysqalı syndy dástúrli ánshilerimiz bir jeńnen qol, bir jaǵadan bas shyǵaryp birikse úlken kúsh emes pe? Bizdiń aıtpaǵymyz: dástúrli ánshiler ókpeshildiń kúnin keshpeı, ómirli óner keńistigi úshin ózderi de órkenıetti túrde kúres júrgizýi kerek. Osydan úsh-tórt jyl ǵana buryn Almatyda «Adyrna» atty ulttyq etnografııalyq birlestik qurylyp, Aqan seriniń, Birjan saldyń, Balýan Sholaqtyń, Jaıaý Musanyń, Estaıdyń, Kenenniń kóp halyqty jınaǵan keremet án keshteri ótkizilip edi. Sonda baıqaǵanymyz, dástúrli ánge degen el yqylasy erekshe. Tek tıisti oryndardan túsinistik tappaı ári árkimge bir alaqan jaıýdan sharshady ma, Arman Áýbákir bastaǵan jaqsy jigitterdiń belsendiligi keıingi kezde tómendep, keýdelerinde halyq ániniń alaýy báseńdep qalǵany ókinishti. Osy isti jandandyryp áketetin, arnaly jolǵa salatyn, múmkindigi mol azamat bolsa, qane! Dástúrli ánimizdi qorǵaımyz dep júrip qyzylsheke bolyp qyza-qyza qazaq estradasyna til tıgizetin keleńsizdikter de oryn alyp otyrǵanyn nesin jasyramyz. Quddy bir dástúrli ánniń áserlemeı turǵanyna estradalyq ánshilerimiz kináli sııaqty. Arzan ánder, nashar ánshiler joq emes, árıne. Desek te, Roza Baǵlanova, Roza Rymbaevadaı kúmis kómeılerdi bergen qazaqtyń estradalyq án óneri týǵan halqyna qaltqysyz qyzmet etip kele jatqany sózsiz. Qazaq estradasynyń kósh basynda Isa Baızaqov, onyń ataqty «Jeldirmesi» turǵanyn umytpaıyq. О́ziniń án keshinde Bekbolat kelistire shyrqaǵan Manarbek Erjanovtyń «Parovozy» da qazaq estradasynyń alǵashqy qarlyǵashtarynyń biri edi ǵoı. Áli jasap keledi. Dástúrli án de, estrada da bári bir qazaq áni. Bári bir ulttyq tamyrdan nárlengen. Olaı bolsa, dástúr men estradanyń arasynda qytaı qorǵanyn ornatýdyń da, birin-birine qarsy qoıýdyń da qajeti joq dep bilemiz.
Qorǵanbek AMANJOL,
«Egemen Qazaqstan»
