Jańa Joldaý – otandyq agroónerkásip damýynyń negizi

Elbasy Nursultan Nazarbaev jaqynda el damýyna tyń qarqyn beretin jańa baǵdar usynǵan kezekti Joldaýyn respýblıkalyq basylymdar arqyly jarııa etti. «Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» taqyrybyndaǵy Joldaýda memleketimizdiń jahandyq básekege qabilettiligin qamtamasyz etetin ekonomıkalyq ósimniń jańa modelin qurý mindetteri baıandalǵan. Elimizdiń ındýstrııalyq-ınno­vasııalyq damýy, qarjy-ınvestısııalyq saıasat, bilim berý, densaýlyq saq­taý, halyq­ty áleýmettik qor­ǵaý máse­le­­lerin qa­m­­tyǵan bıyl­ǵy Jol­daýda sıfr­lyq teh­nolo­gııa­larǵa negiz­del­gen bola­shaǵy zor baǵyttarǵa já­­ne ekono­mı­­kanyń agrarlyq sala­syna aıryqsha mán berilgen. Búginde zaman ózgerdi, qoǵam jańardy. Dúnıe júzi jahan­daný úrdisin bastan ótkerýde. Álemde oryn alyp jat­qan alýan oqı­ǵa­l­ardan Qazaq­stan da shet qal­maq emes. Son­dyq­tan, saıası, eko­­nomı­kalyq re­for­malarǵa ja­­ńa qadam jasaý – memleket bo­lasha­ǵyn qam­ta­masyz etý eke­nin túsi­nýi­miz kerek. Bul rette, El­basy Jol­daýy demok­ra­tııa­­lyq damý jolyndaǵy tarıhı she­­shim bolǵanyn erekshe atap ótýi­miz kerek. Qazaq ulttyq agrarlyq ýnı­ver­sıtetiniń ujymy Elbasy Jol­daýyn qoldap-qýattaı otyryp, maqsaty aıqyn ma­ńyz­dy qu­jatta kórsetilgen talap-min­detter boıynsha jańa ba­ǵyt-baǵ­daryn aıqyndaýǵa múm­kin­­dikter alýda. Elbasy­nyń kór­­setip otyrǵan nusqaý­lary men naqty tapsyrmalary eli­miz­diń qurylymdyq refor­ma­laryn odan ári júzege asyrý arqyly Qazaqstan­­nyń jańa ekono­mıkalyq saıa­­­­­­satyn, ha­lyq­tyń á­leý­­mettik-turmys­­­­­tyq jaǵ­daıyn jaq­sa­r­tý­ǵa ar­­­nal­ǵan­yn aıqyn baǵam­daı alamyz. Osy­ǵan deıin de daǵ­­­darys­tan shyǵý­dyń kil­tin tap­­qan Elbasy­nyń arqa­­syn­da hal­­qy­­myz kezdesken qıyn­dyq­tar­dy eńsere bildi. Tyń ıdeıalar men utqyr usy­­­­nystardy ortaǵa salatyn árbir jańa Joldaý, eń aldymen, egemen elimizdiń erteńgi jar­qyn bolashaǵyna bastar bas­ty baǵyt. Bıylǵy Joldaýdyń ózegi Qazaqstannyń Úshinshi jań­­ǵyrýyna negizdelgendikten, qoǵam­daǵy ár salaǵa asa jaýapty tap­syrmalar júktel­di. «Biz­diń kóz aldymyzda bo­lyp jat­qan uly ózgerister ári tarıhı syn-qater, ári ultqa berilgen múm­­kindik» ekenin basty nazarǵa al­ǵan Memleket basshysy bul jo­ly da halyqty tolǵandyryp júr­­gen túıtkildi problemalarǵa ba­symdyq be­rip, keleli má­se­le­ler­ge erekshe toqtaldy. Bolashaqty baǵamdaǵan Jol­­­daýdyń tórtinshi bóliminde Elbasy «agrarlyq sektor eko­no­mıkanyń jańa draıverine aı­nalýy kerek» deı kele, Úki­met­ke aýyl sharýashylyǵyn meı­linshe jandandyrýǵa baı­lanys­ty naqty 6 tapsyrma berdi. Birin­shi – sýbsıdııalardy bólý qaǵı­dalaryn qaıta qarastyryp, birtindep ónim­di saqtandyrýǵa kóshý; ekin­shi – bes jyl ishin­de 500 myńnan astam jeke úı sharýa­shy­lyq­tary men shaǵyn fer­mer­ler­di koope­ratıvter­ge tartýǵa múm­kin­dik beretin jaǵ­daı jasaý; úshinshi – ónimniń óń­deý sa­pasyn jaqsartyp, taýar­lardy saqtaýdyń, tasy­mal­daý­dyń jáne ótkizýdiń tıimdi júıe­sin qurý; tórtinshi – eńbek ónimdiligin belsendi túrde arttyryp, óndiris shyǵyndaryn tómen­detý; besinshi – jerdi paıdalaný tıimdiligin art­tyryp, sýarmaly egis alańyn 5 jyl ishinde 40%-ǵa keńeı­tip, 2 mıllıon gektarǵa jetkizý; altynshy – óndiriste suranysqa ıe ag­rar­lyq ǵylymı-zertteý­ler­ge saly­natyn ınvestısııa kólemin ulǵaıtý. Bul rette, Elbasy aýyl sha­rýashylyǵyn árta­rap­tan­dy­ryp, 2021 jylǵa qaraı azyq-tú­lik taýary eksportyn 40%-ǵa kó­beıtýdi tapsyrdy. Atalǵan kúr­deli máselelerdiń barlyǵy ınno­vasııalyq tehnologııalar­dy engizý arqyly básekege qa­bi­letti aýyl sharýashylyǵyn ór­ken­de­te­tin jańa agrarlyq saıasatty da­mytýdyń tetikteri bolyp taby­lady. Bul mindetter «Qazaqstan Res­pýblıkasynyń agroóner­ká­siptik keshenin damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan mem­lekettik baǵdarlamasy» aıasyn­da iske asyrylmaq. Aýyl sha­rýashylyǵyn damytýdyń ja­ńa baǵdarlamasynda ǵylym, bil­im jáne óndiristiń ózara baı­la­ny­s­yn arttyryp, otan­dyq ón­di­ristiń qarqyndy damýyna ba­rynsha jaǵdaı jasalmaq. Joldaýda aıtylǵandaı, otan­­dyq aýylsharýashylyq taýar­­laryn óndirýshilerge naq­ty qoldaý kórsetý úshin ja­ńa qa­byldanǵan «Aýylsharýa­shy­lyq kooperatıvteri týraly» Zańǵa súıene otyryp usaq sharýashylyqtardy iri­len­dirip, kooperasııaǵa bi­rik­­tirý kózdelý­de. Bul rette ǵylym, bilim, óndiris ıntegrasııa­syn kúsheı­tý arqyly el ekono­mı­ka­syn ınno­­vasııalyq baǵyt­ta ór­ken­detý qadamyn jetil­dirý basty qaǵıdaǵa aınalýda. Qazaq­­stan halqynyń 46 pa­ıyz­daı bóligi aýyldyq jerlerde turatynyn eskersek, Elbasy Joldaýynda aıtylǵan agrarlyq salany barynsha búgingi zamanǵa beıimdeý barysy, negizinen, qarapaıym sharýa adamyna aıtarlyqtaı qoldaý bolatyny belgili. Agrarlyq ǵylym men bilim búginde aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń tıimdi damýynyń ne­gizgi sharttary ekendigin Pre­zı­denttiń Joldaýy taǵy da dá­leldep otyr. Jańasha sı­pat­­­taǵy bıylǵy Joldaý maz­­munyn tereń sezine otyryp, halyqtyń áleýmettik jaǵ­daı­yn jaqsartý, elimizdiń kemel keleshegin qamtamasyz etý Elbasy saıasatynyń basty ba­ǵy­ty ekendigine taǵy da kóz jet­kizdik. Jańa Joldaýda el eko­no­mı­­kasynyń agrarlyq sektoryna qatysty máseleler keńinen baıan­dalǵandyqtan, ýnıversı­tet ujymy ózine júk­telip otyr­ǵan mindetterdi jaqsy túsinip otyr. Búgingi kúni Qazaq­stannyń agro­óner­kásip­tik kesheniniń aldyn­da eks­portqa baǵdarlanǵan, álem­dik na­ryqta básekege qabilet­ti, sa­paly azyq-túlik ónim­deri óndirisin ulǵaıtý arqyly eldiń azyq-túlik qaýipsizdigi men eko­nomıkalyq táý­elsizdigin qam­ta­masyz etý min­deti tur. Osy oraıda, otandyq aýyl sharýa­­shy­lyǵy bilimi men ǵyly­­my­­nyń kósh­basshysy sana­la­tyn oqý ornymyz ult­tyq agrar­­­lyq zertteý ýnıversı­teti­nde trans­formasııa­laný úr­di­sin jan­­dandyrýda. Ýnı­ver­­sı­tet ujymy elimizdiń agroóner­kásip kesheni­niń damýy úshin zaman talaby­na saı bilikti maman­dardy daıarlaı otyryp, agro­ónerkásip keshe­niniń bar­lyq salalaryna ınno­va­sııa­lyq teh­nologııalar­dy en­gizýdi, olardy óndiriste keńi­nen paıdalanýǵa járdem berý­di óziniń basty maq­saty dep sanaıdy. Joldaý júktegen mindet­ter oqý ornymyzdyń ǵylymı áleýe­tin bir ortalyqqa sho­ǵyr­lan­dyr­ǵan, TMD men Orta­l­yq Azııa­da teńdesi joq Agro­teh­­no­logııalyq hab jumy­sy men ýnı­versıtetimizdiń ult­tyq zert­teý ýnıversıtetine trans­forma­sııa­laný úrdisine tyń serpin bere­tini sózsiz. Halyq­a­ralyq talap­tarǵa saı quryl­ǵan Agro­hab jumysy ekono­mı­kanyń agrar­lyq sektoryndaǵy álemdik úrdis­ter men agrarlyq bıznestegi startap jobalaryn iske asyrýǵa, aýyl sharýa­shy­ly­ǵyna arnalǵan mar­ketıng­­ti tıimdi úılestirýge baryn­sha jaǵdaı týǵyzbaq. Joldaýda aıqyndalǵan bas­­ty baǵyttar men qoıylǵan min­­det­ter Qazaqstan halqyn bel­sen­di áreketterge jumyl­dy­­ryp, eli­mizdiń básekege qabi­letti 30 mem­lekettiń qatary­nan kó­ri­nýi­ne jańa múmkin­dikter usy­na­ty­nyn aıryqsha atap ótkenimiz jón. Tilektes ESPOLOV, Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtetiniń rektory, UǴA vıse-prezıdenti, akademık