Adam quqy basty nazarda

Qazaqstan Prezıdenti janyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi komıssııanyń tóraǵasy Qýanysh Sultanovtyń jetekshilik etýimen elimiz Ishki ister mınıstrliginiń Kúshtep joq qylyp jiberýden barlyq adamdy qorǵaý jónindegi qyzmetine arnalǵan keńeıtilgen otyrys ótti. Komıssııa jumysyna Qazaqstan bıliginiń zań shyǵarýshy, atqarýshy jáne sot tarmaqtarynyń, halyqaralyq jáne úkimettik emes uıymdardyń, advokatýranyń ókilderi qatysty. Qazaqstan BUU-nyń Kúshtep joq qylyp jiberýden barlyq adamdy qor­ǵaýǵa arnalǵan halyqaralyq konvensııa­syna qosylǵan. Komıssııa músheleriniń pi­kirinshe, bul kez kelgen adamnyń qu­qyqtary men bostandyqtaryn qorǵaýǵa belgili bir deńgeıde kepil bola alady. Otyrysta sóz sóılegen Ishki ister mınıstri Qalmuhambet Qasymov Qazaq­stannyń atalǵan Konvensııany ratıfıkasııalaýy – kez kelgen adamnyń quqyǵy men bostandyǵyn qorǵaýdyń bir kepili ekenin atap ótti. «Biz bul Konvensııany mańyzdy quqyq qorǵaıtyn qural ári tetik retinde qarastyramyz. Sebebi, qujatqa qosylǵan memlekettiń óziniń azamattarynyń aldyndaǵy mindetterine jaýapkershilikpen qaraýyn bildiredi. Alaıda, mundaı qylmystarǵa jol bermeý, aldyn ala aıqyndaý jáne jolyn kesý respýblıkanyń barlyq memlekettik organdarynyń qyzmetindegi negizgi basymdyqtardyń biri bolýy tıis. Qazirgi tańda quqyq qorǵaý júıesin odan ári jandandyrý maqsatynda arnaıy memlekettik baǵdarlama júzege asyrylýda. Onyń negizgi mindeti – 2020 jylǵa qaraı jo­ǵary halyqaralyq standarttarǵa sáıkes ke­letin júıe qurý. Iаǵnı, bul saladaǵy reformalardyń barlyǵy, eń aldymen, el tur­ǵyndarynyń quqyq qorǵaý or­gan­da­ryn qylmystyq iz kesýshi organ emes, óziniń áleýmettik seriktesi retin­de qabyl­daýyna baǵyttalǵan», – dedi Q.Qasymov. Onyń aıtýynsha, búginge deıin adamnyń bostandyǵynan zańsyz aıyrý faktisi boıynsha − 827, adam saýdasymen aınalysý faktisi boıynsha 123 qylmysker jaýapkershilikke tartylǵan eken. «Máselen, 2009 jyldan beri adamnyń bostandyǵynan zańsyz túrde aıyrýdyń 1 643 faktisi oryn alsa, onyń 732-si sońǵy 3 jylda tirkelgen. Sondaı-aq, 2009 jyldan beri adam saýdasymen aınalysýdyń 202 faktisi bolsa, onyń 83-i sońǵy 3 jylda tirkeldi. 3 jyl saıyn adam saýdasynyń aldyn alý, kúres júrgizý baǵytynda Úkimet tarapynan jos­parly is-sharalar júzege asyrylyp keledi. Olarǵa memlekettik organdar, ha­lyqaralyq jáne úkimettik emes uıymdar tartylady», – dedi Ishki ister mınıstri. Sonymen qatar, Q. Qasymov 2016 jyldyń naýryz aıynda Jeneva qalasynda BUU-nyń Kúshtep joq qylyp jiberýden adamdardy qorǵaý máselesi boıynsha jumys isteıtin arnaıy komıtetiniń 10-shy sessııasy ótkenin, onda Qazaqstan Kúshtep joq qylyp jiberýden barlyq adamdy qorǵaýǵa arnalǵan halyqaralyq konvensııadaǵy mindettemelerdi júzege asyrý boıynsha óziniń alǵashqy kezeńdik baıandamasyn qorǵap shyqqanyn aıtty. «Baıandama oqylǵannan keıin Komıtet músheleri, Irak, Meksıka, Fransııa, Kolýmbııa, Perý, Argentına, Germanııa, Albanııa, Ispanııa, Japonııa sekildi 10 eldiń ókilderi Qazaqstannyń bul baǵyttaǵy jumystaryna joǵary baǵa berdi. Máselen, Komıtet tóraǵasy Emmanýel Deko Ortalyq Azııa elderiniń ishinde Qazaqstannyń atalǵan konvensııany ratıfıkasııalaǵan eń alǵashqy memleket ekenine basa nazar aýdardy. Al 2016 jyldyń 20 qazanynda Qazaqstannyń baıandamasyna oraı, BUU-nyń atalǵan Komıteti óziniń 13 usynymyn jiberdi. Ishki ister mınıstrligi bul usynymdar boıynsha jumystardy júıelendirý úshin 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan Arnaıy is-sharalar josparynyń jobasyn ázirledi. Qazirgi tańda Jospar jobasy barlyq memlekettik organdarmen kelisilýde. Sodan keıin ol Úkimet qaýlysymen bekitilý úshin Premer-Mınıstrdiń Keńsesine jiberiledi», – dedi mınıstr. Qazaqstan Prezıdenti janyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi komıssııanyń tóraǵasy Qýanysh Sultanov adam saýdasyna qatysty másele óte ótkir turǵanyna nazar aýdardy. «Adamnyń iz-tússiz joǵalyp ketýi, ókinishke qaraı, jyldan jylǵa kóbeıip, qoǵamdy úreılendirip tur. Máselen, elimizde 2009 jyldan beri 900-ge jýyq adam eshqandaı sebep-saldarsyz, ushty-kúıli, belgisiz kúıde joǵalyp ketken. Muny adamnyń ómirine tikeleı ári tutqıyldan jasalyp turǵan úlken qaýip dep túsinýimiz kerek. Qazaqstan halyqaralyq Konvensııany ratıfıkasııalaǵannan keıin qandaı aldyn alý is-sharalary ótkizilgeni – elimiz úshin mańyzdy. Demek, oǵan tosqaýyl qoıý joldaryn izdestirýimiz, zań normalaryn jetildirýimiz kerek», – dedi Q. Sultanov sóziniń qorytyndysynda. Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan»