– Biz ulttyq mádenı ortalyq bolǵanmen, ózgelermen salystyrǵanda jaǵdaıymyz máz emes, – deıdi Aıman apaı, – qazaqtyń qolóneri eshkimge kerek bolmaı qala ma dep alańdaımyn. Kádimgi alasha toqý, túskıiz jasaýdy urpaqqa mura retinde qaldyrý úshin bul ónerdi úıretý kerek. Osy maqsatta semınar trenıngter de ótkizdik. Kelýshilerdiń sany da óte kóp boldy. Aıman apaı ekeýmiz jertólege qaraı túsip kele jatyrmyz. Bul qala ortalyǵyndaǵy úsh qabatty úıdiń jertólesi. Esik aldynda jeltoqsan qaharmany Qaırat Rysqulbekovtyń tastan qashalǵan músini tur. Músinniń aldynan únemi alqyzyl gúlder úzilmeıdi. Eli úshin ómirin qıǵan ulyna halqynyń da qurmeti erekshe ekendigin osydan-aq baıqaýǵa bolady. Jertóledegi uzyn dálizdiń boıymen júrip, túpki bólmeniń esigin ashtyq. Munda qalalyq “Aısha bıbi” qazaq ulttyq mádenı ortalyǵynyń murajaıy ornalasqan eken. Murajaı ishinde qazaq halqynyń ómirine qatysty dúnıeniń bári bar. Bir buryshta kıiz úı tur. Onyń ishinde jınalǵan júk, ádemi túskıizder, qoldan toqylǵan alashalar. – Biz ulttyq mádenı ortalyq bolǵanmen, ózgelermen salystyrǵanda jaǵdaıymyz máz emes, – deıdi Aıman apaı, – qazaqtyń qolóneri eshkimge kerek bolmaı qala ma dep alańdaımyn. Kádimgi alasha toqý, túskıiz jasaýdy urpaqqa mura retinde qaldyrý úshin bul ónerdi úıretý kerek. Osy maqsatta semınar trenıngter de ótkizdik. Kelýshilerdiń sany da óte kóp boldy. Elimizde tuńǵysh ret qazaq halqynyń qoldanbaly qolónerine qoldaý kórsetý jáne damytý maqsatynda Shyǵys Qazaqstan oblystyq sáýlet-etnografııa, tabıǵı landshaft qoryq-murajaıynda arnaıy ortalyq qurylǵan edi. Bul ortalyqtyń qurylýyna muryndyq bolǵan “Shevron” kompanııasynyń “Altyn júrek” tenderin atalmysh murajaı utyp alǵan. Mesenat kompanııaǵa joba usynýshy “Aısha bıbi” qazaq mádenı ulttyq ortalyǵynyń tóraıymy Aıman Boqbasarova bolatyn. Bul kisi qazaq halqynyń qolónerin el arasyna keńinen taratýmen qatar, qaladaǵy múgedek balalar ınternatyna da baryp, densaýlyǵy kem balalarǵa bolashaqtaryna bir kásip bolsyn dep osy qolónerdi úıretýmen aınalysady. Aıman apaı kórmeden tekemet alyp kórsetti. Qazir el arasynda mundaı tekemetter úlken suranysqa ıe bola bastapty. Onyń bir dáleli, jaqynda ǵana oralmandarǵa arnalǵan arnaıy mekemeniń ashylý saltanatynda “Aısha bıbi” ulttyq mádenı ortalyǵynyń músheleri daıyndaǵan qolóner týyndylarynyń birden satylyp ketýi. Aıman apaıdyń aıtýynsha, tekemet úshin kádimgi jún tútip, ony sabaı bilýiń qajet. Eń bastysy, shıkizat, jún kerek. Eger jún molynan bolsa ony túrli-tústi ǵyp boıap, keptirip, alasha toqyp, bóstek jasaýǵa da bolady. Osy jerde aıta keter bir másele, qazir kez-kelgen qazaq aýyldary maldyń etin, sútin saýdalaǵanmen teri men júndi ótkize almaı zar bolyp otyr. Endeshe, bul jerde salt-dástúr, turmys-tirshilik tikeleı ekonomıkamen baılanystylyǵyn umytpaý kerek. Jańaǵy aıtylǵan teri men jún problemasy aýyldarda óz sheshimin tapsa, ulttyq ónerdi damytý máselesi demeýshiler men mesenattarǵa qarap otyrmasy anyq. Máselen, Semeıde jún alatyn “Roza” JShS bar. Biraq ol Shyǵys óńiriniń búkil aýyldaryn qamtı almaıdy. Biraq, onyń júnnen shyǵaratyn kıiz, týyrlyq, pıma sııaqty ónimderi úlken suranysqa ıe. Aıman apaıdyń aıtýynsha, ortalyqtaǵy birden-bir qolóner sheberi Naǵıma Omarǵalıeva eken. Ol kisi eńbek ardageri, sheber-toqymashy, tiginshi. Almatyda Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń qoldaýymen, “Shevron” kompanııasynyń demeýshiligimen ótken “Qazaqstandaǵy halyqtyq qolóner túrleriniń jańǵyrýy men damýy” atty baǵdarlama barysyna sertıfıkatqa ıe bolǵan eken. – Bizdiń apalarymyz, ájelerimiz toqymashylyqpen jazda aınalysqan, – deıdi Aıman apaı murajaıdyń ishin aralata júrip, – ol kisiler kómekshilerin dalaǵa nemese aýlaǵa shyǵaryp, úshburyshty aǵash quralmen, úsh tústi júnnen ıirilgen jiptermen toqymashylyqtaryn bastaıtyn. Qysta jip ıirip, kóktemde olardy ár alýan túske boıaǵan. Jip úzilip ketpes úshin shıratqan, shıratylǵan jip toqýǵa óte qolaıly bolady. Mine, kóshpeli qazaq taýar sapasyna qalaı mán bergen. Ulttyq kıim – ult beınesi. Ulttyq kıimdi meshitterde ımam, molda kıip otyrady. Neke qııý saraıynyń aldynan keıde basyna sáýkele kıgen qalyńdyqty kóresiń. Buǵan da táýba deısiń. Sol qalyńdyqtyń basyndaǵy sáýkeleniń ǵajaptyǵynda shek joq. Qaı halyqtyń da ulttyq kıimi toı kıimi retinde kúni búginge deıin jalǵasyp kele jatyr. Biraq qazir ulttyq úlgi turalap qaldy. Eldiń bári batysqa eliktep ketti. Keńestik kezde áıelder jartylaı “sheshingen” edi. Endi oramaldaryn múlde tastady. Uzyn burymdar qıyldy. Shalbar kıedi. Birde Semeıdegi tarıhı ólketaný murajaıynda bolǵan edik. Murajaı qyzmetkerleri qazaqtyń ejelgi ulttyq kıimi dep er adamnyń shapany men kebisti kórsetti. Kebis oń men sol aıaǵy birdeı, baıaǵyda solaı tigilgen ǵoı. Shapandy kórip, bul qazaqtyki emes ózbektiki ne tájiktiki dep biraz daý aıttyq. О́ıtkeni, sol halyqtardyń qazirgi kıim úlgisine uqsaıdy eken. Murajaıdaǵylardyń aıtýynsha, bul semeılik bir qazaqtyń arǵy atasynyki eken. Bizdi tańǵaldyrǵany, shapannyń saqtalǵandyǵy jáne eshbir oıý-órneksiz bolýy. Kezinde Shákárim qajy jańadan qazaqy oıýdyń túrin órnektep jasaǵan eken. Iаǵnı, ulttyq órnek, kıim barlyǵy da zamanyna saı damyp otyrǵan. Búginde dúkenderde ulttyq kıimder satylyp jatady. Biraq kóbine toıǵa, aıtysqa, konserttik baǵdarlamalarǵa arnalǵan kıimder. Baǵasy ýdaı qymbat. Aıman apaı qalmaqtarmen soǵysta elin, jerin qorǵaǵan Bekjan batyrdyń 300 jyldyǵyna oraı Semeıde qazaq qolóner sheberligine baılanysty halyqaralyq deńgeıdegi kórme-jármeńke ótkizgendikterin aıtyp, sonyń jaı-kúıin baıandady. Oǵan Reseı men Qazaqstannyń ár túkpirinen oń saýsaǵynan óner tamǵan sheberler jınalǵan eken. Qolóner sheberleri áli de bolsa bar, tek solardyń qataryn seıiltip almaı ulttyq murany keler urpaqqa jetkize bilý basty maqsat, deıdi ol. О́ziniń ulttyq qasıetin, ónerin, mádenıetin, tili men dinin sezinbeı ósken jas urpaqta eshqandaı da patrıottyq tárbıe bola qoımasy anyq. Sıdneı olımpıadasynan kúmis medal alyp, oljaly oralǵan Islam Baıramýkovtyń bir áńgimesi esimizge túsip otyr. “Meniń qarsylasym da kúshti eken. Biraq Dáýlet aǵanyń “sen elińdi, jerińdi, Qazaqstandy oıla!” degen sózin esime alǵanda birden óz-ózime kelip jeńiske qol jetkizdim”, – deıdi ol. “Aısha bıbi” qalalyq qazaq-ulttyq mádenı ortalyǵyn aralaý barysynda qıyndyqtaryna qaramastan ulttyq dástúrdi nasıhattap otyrǵan Aıman Boqbasarovaǵa degen qurmet sezimimiz oıandy. Osyndaı adamdar kóp bolsa ǵoı dedik.
Raýshan NUǴMANBEKOVA, Semeı qalasy.
