Qoǵam qundylyqtaryn úılestirý joly

Bá­­se­kege qabiletti osyndaı mem­le­ket­ter­diń tarıhı tájirıbesi Qazaq­s­tan úshin mańyzdy. Elimizde Qa­zaq­stan qan­daı jolmen damıdy, bo­lashaq tań­daýymyz qandaı bol­maq degen ózekjardy suraqtarǵa jaý­­ap izdeýdemiz. Bul iste jańa sózdi El­basy N.Á.Nazarbaev aıtty. 
Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasy Qazaqstan qaýymynda úlken rýhanı serpilis týdyrǵan baǵdarlamalyq mándegi eńbek boldy. Zııaly qaýym ǵana emes, qarapaıym halyq ta bul maqalany talqylaýda. Sebebi, Elbasy osy ýa­qyt­qa deıin sheshimin tolyq tappaı kele jat­qan, alaıda, qazaq halqynyń damýynda óz orny bar kúrdeli máselelerdi kótergen. Prezıdent elimiz alǵa qaraı qa­laı damıdy, qazaq halqynyń rýha­nı qundylyqtary memleketti ja­ńar­týda qalaı paıdalanylady degen suraqtarǵa jaýap izdeıdi. «Qazaqstannyń memlekettiligin kúsheıtýde, bá­sekege qabilettiligin arttyrýda qazaq ha­l­qynyń ulttyq kodynyń saqtalýy erekshe mańyzdy», – deıdi Elbasy.
 Bul pikir qazaq halqynyń tiliniń, tarıhynyń, salt-dástúrleri men rýhanı qundylyqtarynyń jańa sapalyq deńgeıiniń kóterilýin qoldaıdy. Ult­tyq kod, tarıhı jad, ulttyq bolmys revolıýsııalyq tóńkerister men tartystar kezeńinde eshqandaı damymaıdy. Ásirese, taptyq, proletarlyq revolıýsııalar men tóń­ke­ris­ter ulttyq ómirdiń has jaýy. Revolıýsııalar túrli ádemi urandardy jamylǵanymen, túptiń túbinde ulttyq bolmysty tal­qandaýmen tynady. Keıde revolıý­sııalar etnosıdtik sıpat alyp ketedi. Revolıýsııanyń eń basty qaýpi halyqtyń tabıǵı damý zańdylyǵyn buzýynda. Revolıýsııa birtutas halyqty, ultty bólshektep bir-birine qarsy qoıady. 
Kóbinese, revolıýsııalar aǵaıyn­dar, baýyrlar birin-biri qyratyn aza­mat soǵystaryna ulasyp jatady. Qaı­shylyqtardyń asqynýy, áleýmet­tik máselelerdiń sheshilmeýi, halyqtyń kedeılenip, qaıyrshylanýy, buratana halyqtardyń ulttyq ezgige ushyraýy sııaqty revolıýsııalarǵa sebep bolatyn qubylystardy boldyrmaýdyń mańyzy arta túsedi.
Tarıhı taǵdyr Qazaqstanǵa táýelsiz memleket bolý baqytyn syılady. 1991 jylǵy Táýelsizdiktiń arqasynda Qazaqstan halqy revolıýsııalyq emes, evolıýsııalyq damý jolyn tań­da­dy. Bizge bılikke talastyń qa­rý­ly qaqtyǵystar joly kerek emes. Bılikti jeńiske jetken elıta saılaý jolymen, beıbit saıası báseke barysynda ǵana ıelenedi. Qazaqstan tapqa, topqa, jikke bólinbeıdi. Bizdiń maqsat – jalpyhalyqtyq jáne jal­py­mem­lekettik mindetterdi beıbit jolmen, eńbekpen, jasampazdyqpen jáne jańashyldyqpen sheshý. Evolıýsııalyq damýdyń sara baǵyty osyndaı.
 Revolıýsııa osy baılanystardy, qalyptasqan damý júıeleri men arnalaryn tas-talqan etedi. Revolıýsııadan keıingi kezeń jańa qoǵamdy qurý ke­zeńi qanshalyqty jańalyqtarǵa, izdenisterge toly bolǵanymen, tabys­tar­ǵa jetkizbeıdi. Sebebi, dástúrli damý baǵyty buzylady. Jańa damý ba­ǵyttaryn ornyqtyrý barysynda zor­lyqqa, qyrǵynǵa, ádiletsizdikke jol beriledi. Ásirese, Qazan revolıý­sııa­synyń astan-kesteń etken qaıǵyly saldarynan keńes halyqtary 100 jyl ýaqyttan beri tolyqtaı aryla almaı keledi. 
Osyndaı oılardy túıindeı kele, Elbasy N.Nazarbaev Qazaqstan hal­qyna revolıýsııa emes, evolıýsııa kerek dep aıtady. Qazaqstandaǵy evo­lıý­sııalyq damý maqsaty – kenje­lep qalǵan el ekonomıkasyn da­my­ǵan memleketter qataryna qosý. Iаǵnı, reformalar saıasaty «qýyp jetý úshin damýdy» qamtamasyz etýi mindet. Ekinshiden, Qazaqstan bıligi qazirgi ke­zeńde tek ekonomıkany ǵana ór­ken­detip, damyǵan 30 eldiń qataryna qosyla almaıtyndyǵymyzdy jaqsy túsinip otyr. Ol úshin bilim men ǵylymdy jedel damytpaı bolmaıdy. Al bilim men ǵylym eń aldymen memlekettik qazaq tilinde damyǵany qajettilik. 
Qazaq tili el halqynyń basym kóp­shiligi bolyp otyrǵan qazaq ulty­nyń sanalyq qasıetterin arttyrady. Búkil Qazaqstan halqy bilimdi, aqyldy, isker memleket jasaýshy qa­zaq ultynyń tóńiregine toptasady, uı­y­sady. Evolıýsııa demokratııalyq qo­ǵam qundylyqtarymen úılesken jaǵdaıda jasampaz, ómirsheń, isker jáne batyl ult qalyptasady.

Saıyn BORBASOV, 
saıası ǵylymdar doktory, professor