Onyń jumysyna álemniń 100 elinen 3 myńnan astam delegat qatysýda. Olardyń qatarynda tanymal saıasatkerler, ekonomıster jáne túrli halyqaralyq uıymdardyń ókilderi bar. Forýmda ártúrli format boıynsha 40 sessııa ótkizý josparlanyp otyr. Álemdik ekonomıkanyń sıfrlanýy, bolashaqtyń aqyldy da ornyqty damýshy qalalary, memleketterdiń jasyl ekonomıkaǵa kóshýi taqyryptary boıynsha pikirtalastar uıymdastyrylady. 100-den astam sheteldik jáne otandyq logıstıkalyq kompanııalardyń qatysýymen kóliktik-logıstıkalyq forým ótkiziledi.
«Jańǵyrtý 3.0» sapalyq deńgeıdi kóteredi
Forýmdaǵy alǵashqy iri sharalardyń biri retinde ótkizilgen Búkilálemdik banktiń «Qazaqstan: eldi júıeli dıagnostıkalaý» atty sessııa jumysyna Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev qatysyp, sóz sóıledi. Ol bul jolǵy forýmnyń elimizde ótkizilip jatqan asa iri halyqaralyq shara – EKSPO-2017 kórmesimen qatar kelgendigin jáne bıylǵy jyly Qazaqstan men Búkilálemdik bank yntymaqtastyǵyna 25 jyl tolatyndyǵyn atap ótti. «Qazaqstan men Búkilálemdik bank áriptestigi óz jemisin berýde. Ulttyq ekonomıkany qaıta qurý, ony yryqtandyrý isine bul halyqaralyq qarjy ınstıtýty óz úlesin qosty. Búkilálemdik banktiń qatysýymen elimizde 1300 shaqyrym jol salynyp, Syrdarııa jaǵalaýyn shegendeý, Araldyń soltústik bóligin qaıta qalpyna keltirý sekildi iri jobalar júzege asty», dedi Úkimet basshysy.
Sondaı-aq, ol qazirgi kúni atqarýshy bıliktiń el Prezıdentiniń «Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy – jahandyq básekege qabilettilik» atty Joldaýy negizinde jumys istep jatqandyǵyn aıtyp ótti. «Bizdiń aldymyzda qazir órshil mindetter tur. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev alǵa qoıǵan mindet boıynsha eldiń jańa sapalyq deńgeıde damýyn qamtamasyz etýimiz kerek. Bul bıznes ortany jaqsartý, adam kapıtalynyń sapasyn arttyrý, jańa menedjment qalyptastyrý, eksporttyq-ınvestısııalyq saıasatty júzege asyrý máselelerin qamtıdy. Júrgizilgen júıeli taldaýlar bizge
8 negizgi baǵytymyzdy anyqtap berdi. Olar – otyn-energetıkalyq keshendi, agroónerkásip keshenin, kólik pen logıstıkany, týrızmdi, saýda salasyn, bilim berý men densaýlyq saqtaý salalaryn damytý. Bulardyń árbirin jańa zamannyń jetistikterimen qamtýymyz kerek. Máselen, saýda salasynda ne isteýimiz kerek? Bizge qandaı saýda kerek? Osynyń bári óte mańyzdy máseleler. Aldymyzda elektrondyq saýdany qalyptastyryp, damytý mindeti tur. Jalpy, atalǵan árbir baǵyt boıynsha maqsatty kórsetkishter belgilengen. Árbir mınıstr qaı jyly qandaı nátıjege qol jetkizýimiz keregin jaqsy biledi», dep atap ótti Baqytjan Saǵyntaev.
Sondaı-aq, Úkimet basshysy ústimizdegi jyldyń bes aıynda birshama jaqsy kórsetkishterge qol jetkizilgendigine toqtalyp ótti. Ekonomıkanyń basqa salalarynyń da kóterile bastaǵandyǵyn málimdedi. «Prezıdenttiń «Qazaqstan-2050» Strategııasynda alǵa qoıǵan damyǵan 30 eldiń qataryna qosylýymyz úshin bizge ekonomıkanyń jyldyq damýyn 2021 jylǵa taman 5,5 paıyzǵa kóterýimiz kerek», dedi Úkimet basshysy.
Mine, osy turǵyda Qazaqstan Úkimetiniń jumystyń tıimdi jańa formatyna, jańa ıdeıalarǵa múddeli ekendigin, Búkilálemdik bank ázirlegen «eldi júıeli dıagnostıkalaý» jobasynan jaqsy úmit kútetindikterin jetkizip, bastamaǵa tabys tiledi.
Munan keıin Búkilálemdik banktiń Eýropa jáne Ortalyq Azııa óńirleri boıynsha vıse-prezıdenti Sırıl Mıýller Qazaqstannyń ózi ornalasqan óńir elderi arasynan birinshi bolyp Búkilálemdik bankpen áriptestik ornatqan el ekendigin atap ótti. Bıyl sol yntymaqtastyqtyń bastaý alǵanyna 25 jyl tolmaq.
«Osy jyldar ishinde Qazaqstan óziniń ulttyq ekonomıkasyn qaıta quryp qana qoımaı, aıta qalarlyqtaı tabystarǵa qol jetkizdi. Eldegi kedeıshilik deńgeıi eki ese qysqaryp, orta tap qalyptasyp, jetildi. 2006 jyldyń ózinde el tabysy ortadan joǵary elder qatarynan oryn alyp úlgerdi. Qazir Qazaqstan Úkimeti syrtqy álemdegi jedel ózgeris ústindegi faktorlardy esepke ala otyryp jumys isteý múmkindigine ıe boldy», dedi ol.
Sondaı-aq, ol damýdyń 5,5 paıyzdyq deńgeıine kóterilý úshin eleýli ózgerister engizýdiń qajet bolatyndyǵyn atap ótti. Osyǵan oraı, óz kózqarasy boıynsha, nazar aýdarý qajet bolatyn tórt baǵyt jaıynda áńgime qozǵady. Olar – básekege qabiletti ártaraptandyrylǵan munaı ekonomıkasyn damytýǵa ekpin beretin mıkroekonomıkalyq basqarýdy nyǵaıtý; qozǵaýshy kúshterdi memlekettik sektor men munaıdan jeke sektorlarǵa qaraı baǵyttaý; qazirgideı jahandyq jedel ózgerister kezeńinde halyqty eńbekpen qamtý, zańdardyń ústemdigi máselelerinde erekshe ıkemdilik tanytý; básekege qabiletti jáne ózgeristerge jedel beıimdelgish adam kapıtalyn qalyptastyrýǵa mán berý.
Munan keıin usynylǵan beınefılmde Qazaqstan men Búkilálemdik bank áriptestiginiń naqty nátıjeleri kórsetildi.
Búkilálemdik banktiń Ortalyq Azııa boıynsha bas ekonomısi Hrıstos Kostopýlos eldi júıelik dıagnostıkalaýdyń tusaýkeser esebin jasady. Ol elimizdiń óz táýelsizdigine ıe bolǵannan bergi damý jaǵdaıyna táptishteı toqtalyp ótti. Onda ekonomıkanyń damýy alǵashqy daǵdarysty eńsergennen keıin 10 paıyzǵa deıin kóterilgeni, odan 6 paıyzǵa, bertin 1 paıyzǵa deıin túskendigi, sońǵy kezde qaıta kóterile bastaǵandyǵy, ekonomıka salasynda bolǵan qurylymdyq ózgerister, 2007 jyldan beri ekonomıkany nesıeleý kóleminiń azaıa bastaǵandyǵy, ekonomıkany basqarýda memlekettiń belsendi ról atqarǵany, bylaısha aıtqanda, bári baıandaldy. Sodan keıin baryp kóterilip otyrǵan máselege baılanysty usynystar aıtyldy.
Bas ekonomıst elde júrgizilip jatqan jekeshelendirý úderisine qoldaý bildirdi. Integrasııalaný úderisin kúsheıtý qajettigin aıtty. Sondaı-aq, qoǵamdaǵy oqshaýlanǵan top máselesin aıtty. Onyń qataryna úı sharýashylyǵymen shuǵyldanýshylardy, jeke kásipkerlerdi qosýǵa bolady eken. Endigi kezekte Úkimet osy toppen jumys istep, olardyń uıymdasqan jumysyn jaqsartýy, qoǵamǵa qosar úlesin nyǵaıtýǵa qol jetkizýi qajet. Basqa da birqatar usynys kóldeneń tartyldy.
Munan keıin Parlament Májilisiniń depýtaty, Astana qalasy kásipkerler assosıasııasynyń jetekshisi Pavel Kazansev, Qazaqstan salyq tóleýshiler qaýymdastyǵynyń basqarma tóraıymy Janat Ertilesova sóz alyp, óz oılaryn ortaǵa saldy. Basqosý sońy zaldan túsken suraqtarǵa jaýap berýge, ózara pikir almasýlarǵa ulasty.
Jekeshelendirý – damý draıveri
Astana ekonomıkalyq forýmynyń aıasynda «Samuryq-Qazyna» qoryn jekeshelendirý baǵdarlamasynyń órkendeýi jáne onyń el ekonomıkasyndaǵy róli» atty sessııa ótti. Ony «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ basqarmasynyń tóraǵasy О́mirzaq Shókeev ashyp, quttyqtaý sóz sóıledi. «Qazaqstanda kólemi boıynsha teńdesi joq jekeshelendirý baǵdarlamasy is júzine asyrylǵaly otyr. Onyń basty maqsaty – el ekonomıkasynda memlekettiń qatysý úlesin 15 paıyzǵa deıin tómendetý. Bul jekeshelendirý baǵdarlamasy barysyndaǵy bizdiń basty maqsatymyz – ekonomıkaǵa barynsha mol ınvestısııa tartý. El ekonomıkasyn damytýdy jańa sapalyq deńgeıge kóterý», dedi ol sózinde. Qazaqstanda bul jekeshelendirý tizimine 800-ge tarta kompanııa kirip otyr. Onyń ishinde negizgi 215 kompanııa «Samuryq-Qazyna» qorynyń aktıvteri bolyp tabylady.
Osy sessııaǵa qatysýshy otandyq jáne shet el ınvestısııalyq kompanııalary ókilderiniń aldynda «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ aktıvi bolyp tabylatyn memlekettik kompanııalardy jekeshelendirýdiń aýqymy men tártibi týraly «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ aktıvterin ońtaılandyrý boıynsha basqarýshy dırektory Berik Bısenǵalıev baıandama jasady. Onyń aıtýynsha Qordyń jekeshelendirý nysandary Astana men Almaty qalalarynda, Qazaqstannyń 14 óńirinde jáne 19 shet memlekette ornalasqan. Qor elimizdiń eń iri 6 ulttyq kompanııasynyń aksııalaryn jarııaly túrde satylymǵa shyǵarady. Atap aıtqanda, «QazMunaıGaz» UK», «Qazaqstan temir joly» UK», «Eır Astana», «Qazaqtelekom», «Qazatomónerkásip» UAK», «Qazposhta» aksıonerlik qoǵamy kiredi. Baıandamashynyń aıtýy boıynsha, jekeshelendirýdiń №1 tizimine qordyń 48 iri kompanııasy, №2 tizimge qor kompanııalar tobynyń 167 aktıvi kirip otyrǵan kórinedi. Iri kompanııalar aktıvteri IPO/SPO tártibi boıynsha jekeshelendiriledi.
Jekeshelendirý tártibi boıynsha jańa menshik ıeleri satyp alǵan kásiporyndardyń negizgi qyzmetterin saqtaýǵa mindetti. Aktıvter táýelsiz keńesshiler usynystary boıynsha qazaqstandyq nemese shet el ınvestorlaryna tikeleı satylýy múmkin. Investorlar ınvestısııa kelisimshartynda kórsetilgen jumys oryndaryn saqtaýǵa, ınvestısııalyq baǵdarlamany júzege asyrýǵa, tehnologııa transfertin oryndaýǵa jáne kompanııaǵa odan ári ınvestısııa tartýdy jalǵastyrýǵa mindetti.
Sessııa barysynda spıkerler atap kórsetkendeı, Qazaqstandaǵy bul jekeshelendirý el ekonomıkasynyń bolashaǵynda sheshýshi ról atqaratyn erekshe jaýapty kezeń bolýy tıis. Jekeshelendirý naýqany aldaǵy ýaqytta el ekonomıkasyn damytýdyń jetekshi draıverine aınalýǵa tıis.
Jasyl ekonomıka jarylqaıdy
Forým sheńberinde ótken mańyzdy paneldik sessııanyń birqatary jasyl ekonomıka taqyrybyna arnaldy. Máselen, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń uıymdastyrýymen ótken sessııalar «Jasyl qarjylandyrý jáne ınvestısııalar», «Qazaqstannyń jasyl qarjy júıesi damýynyń modeli men jol kartasy» dep atalsa, Ulttyq ekonomıka mınıstrligi men Qarjy mınıstrligi, sondaı-aq, Eýropa Qaıta qurý jáne damý banki uıymdastyrǵan shara «Klımat máselesindegi saıasat jáne Qazaqstanda qarjyny josparlaý úshin onyń saldary» degen taqyrypty arqaý etti. Al «Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty» AQ jetekshilik etken jıyn «Jasyl ekonomıkaǵa kóshý jaǵdaıynda retteýshi áserdi saraptaý ınstıtýtyn damytýdyń basymdyqtary» taqyrybynda órbidi. Onda álemdik jasyl ekonomıkanyń damý qarqyndary men úderisteri jaıyna keńinen áńgime boldy. Sarapshylar kásipkerlik qyzmetti retteýdiń qoldanystaǵy tetikterin jetildire otyryp, jasyl ekonomıkaǵa aýysýǵa baılanysty syn-qaterlerdi sheshýdiń joldaryn izdep, jasyl ekonomıkaǵa aýysý saıasaty sheńberinde kásipkerlerge qatysty memleket saıasatyn anyqtaý týraly pikirler aıtyldy. Sessııa otyrystarynda jasyl qarjyny engizýdiń álemdik tájirıbeleri talqylanyp, Parıj kelisimin iske asyrýdy qoldaý úshin Qazaqstannyń qarjy sektorynyń áleýetine sholý jasaldy.
Sarapshylardyń pikirinshe, jahandy jappaı jasyl ekonomıkaǵa kóshirý ońaı sharýa emes. Oǵan qajet qarjynyń da kólemi az emes eken. Mysaly, 2030 jylǵa deıin bul baǵyttaǵy jumystardy júzege asyrý úshin 19 trln dollar qarjy kerek. Bul anyqtalǵan naqty 103 baǵyt boıynsha jumystardy júzege asyrýǵa jumsalmaq. Árıne, bul − álemdik deńgeıde atqarylatyn sharýanyń jaıy. Al Qazaqstanda qazirgi kúni jasyl ekonomıkaǵa aıryqsha betburys baıqalady. Muny pikirsaıysqa qatysqan sheteldik qonaqtar da aıryqsha atap ótti. Onyń bir sarasy álem kóz tikken EKSPO-2017 halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesiniń aıasynda júrgizilip jatqan jumystar der edik.
Investısııaǵa ıkemdi el
Astana ekonomıkalyq forýmy aıasynda Qazaqstannyń ınvestısııalyq saıasaty egjeı-tegjeıli ortaǵa salynyp, «ınvestısııalyq saıasatqa ekinshi sholý» baǵdarlamasy tanystyryldy. Qujat eldegi bıznes-ortany jaqsartýǵa baǵyttalǵan.
Elimizdiń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn jaqsartý máselelerine arnalǵan sessııa barysynda, sondaı-aq, Qazaqstannyń EYDU Halyqaralyq ınvestısııalar jáne kóp ultty kásiporyndar týraly deklarasııasyna qosylǵany habarlandy. Osylaısha elimiz álemniń 48-shi memleketi bolyp, sheteldik ınvestorlar úshin qolaıly ári ashyq orta qalyptastyrýǵa nıetti ekenin jarııalady.
Sessııa jumysyna qatysqan elimizdiń Investısııalar jáne damý vıse-mınıstri Erlan Haırov sarapshylar tobynyń ekinshi sholýdy daıyndaý kezindegi aıryqsha úlesin atap ótip, olardyń qajyrly eńbekteri úshin, sondaı-aq Qazaqstanǵa kórsetken erekshe qoldaýy úshin alǵys aıtty. «Investısııa úshin básekelestik eshqashan toqtamaıdy, bizdiń mindet osy «kúreste» árqashan da alda bolý. Sondyqtan, biz atalǵan usynystardy joǵary baǵalaımyz jáne ony sapaly engizý Qazaqstan ekonomıkasyn nyǵaıtý prosesinde óte mańyzdy. Qazaqstannyń ınvestısııalyq ahýalyn jaqsartýǵa qosqan úlesterińiz ben paıdaly usynystaryńyz jáne jemisti eńbekterińiz úshin EYDU Hatshylyǵyna jáne áriptesterge alǵys bildiremin», dedi E.Haırov.
Qazaqstan sońǵy 5 jylda EYDU sarapshylarymen birge eldegi ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartý boıynsha aýqymdy jumystar atqardy. Ákimshilik kedergiler joıylyp, ınvestorlardy yntalandyrýdyń tyń sharalary engizildi. Azamattary Qazaqstanǵa vızasyz kelip-ketetin elderdiń tizimi keńeıtildi. Bıyl 1 qańtardan bastap ondaı elderdiń sany 56-ǵa jetti. Sondaı-aq, sheteldik jumys kúshterin tartý jaǵdaıy jetildirilip, Joǵarǵy Sot janynan ınvestısııalyq daýlardy qaraıtyn mamandandyrylǵan sot alqasy quryldy. Azamattyq qoǵam men ınvestorlar arasynda keri baılanys ornatý maqsatynda bıznesti engizýge jaýapty Ulttyq baılanys ortalyǵy irge kóterdi.
EYDU usynystaryna sáıkes, Búkilálemdik bankpen birge Investısııa tartý jónindegi ulttyq strategııa ázirlendi. Strategııa EYDU jańa usynys paketterine sáıkes, ınvestısııa tartýdyń jáne ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartýdyń naqty mehanızmderin anyqtaıdy. «Investısııalyq ahýaldy jaqsartý jónindegi jumystar munymen toqtamaıdy. Biz Qazaqstannyń ınvestısııalyq ahýalyn EYDU-ǵa múshe elderdiń aldyńǵy qatarly standarttaryna sáıkestendirý úshin barlyq kúsh-jigerimizdi salamyz», dedi vıse-mınıstr.
Qolma-qol aqsha azaıady
Astana ekonomıkalyq forýmy aıasynda Mactercard halyqaralyq tólem júıesi men «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy (AHQO) Qazaqstanda ınnovasııalyq tólem tehnologııalaryn engizý men qolma-qol aqshasyz ekonomıkany damytý boıynsha yntymaqtastyq kelisimine qol qoıdy. Memorandýmǵa Mactercard-tyń Reseı, Qazaqstan, Belarýs, Armenııadaǵy basshysy Alekseı Malınovskıı men AHQO basqarýshysy Qaırat Kelimbetov qol qoıdy. Seriktester qarjy ortalyǵynyń ınnovasııalyq ınfraqurylymyn damytýdy, onyń ishinde zamanaýı tólem tehnologııalaryn belsendi paıdalanbaq. Memorandýmǵa qol qoıý rásimi Astana ekonomıkalyq forýmy aıasynda ótken tehnologııalardyń qarjy ortalyqtarynyń damýyna áser etýi týraly sessııadan keıin jasaldy.
«Zamanaýı tólem tehnologııalarynyń keń taralýy kásipkerler, qarjylyq uıymdar men memleket úshin jańa múmkindikter bermek. Mactercard usynatyn sheshimder ártúrli salalarda, máselen, qala men aımaqty basqarý, kólik, qyzmet kórsetý salasy, týrıstik bıznes, bilim salasynda paıdalanylady. Mactercard pen AHQO arasyndaǵy seriktestik Qazaqstandaǵy qolma-qol aqshasyz ekonomıkanyń damýyndaǵy mańyzdy qadam bolmaq», dedi Mactercard-tyń Reseı, Qazaqstan, Belarýs, Armenııadaǵy basshysy A.Malınovskıı.
Al óz kezeginde AHQO basqarýshysy Qaırat Kelimbetov bul yntymaqtastyqty qoldaıtyndyqtaryn, sebebi sol arqyly qarjy ortalyǵynyń rezıdentterine tehnologııalyq jáne tıimdi orta qurý boıynsha saraptama men halyqaralyq tájirıbege qol jetkize alatyndaryn atap ótti. Bul AHQO-nyń sátti damýyna áser etedi jáne Qazaqstan boıynsha bolashaqtyń aqyldy qalalarynyń ınnovasııalyq ınfraqurylymynyń alańqaıy ete alady. Seriktestiktiń mańyzdy bóligi qarjy qyzmetiniń qoljetimdi bolýyn qamtamasyz etetin birikken jumys bolyp otyr, ol óz kezeginde áleýmettiń qarjylyq saýattylyǵynyń ózegi bolmaq.
Astana ekonomıkalyq forýmy aıasyndaǵy aýqymdy jumystar – dóńgelek ústelder men paneldik sessııalar, halyqaralyq sharalar búgin de jalǵasyn tappaq.
Suńǵat ÁLIPBAI,
Jylqybaı JAǴYPARULY,
Dınara BITIKOVA,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretterdi túsirgen
Erlan OMAROV,
«Egemen Qazaqstan»
