Tóraǵalyq tabystary

Tóraǵalyq barysynda jumys Elbasy N.Á.Nazarbaev basymdyq ber­gen, aımaqtyq qaýipsizdikti nyǵaıtý, ekonomıkalyq yntymaqtastyqty damytý, kólik-tasymal áleýetin arttyrý, mádenı jáne gýmanıtarlyq baılanystardy tereńdetý sııaqty baǵyttar boıynsha júrgizilgeni belgili.

Qazaqstan tarapynan bir jyldyń ishinde úlken sharýa atqarylyp, uıym qyzmetiniń barlyq baǵyttaryn qamtı­tyn 300-den astam is-shara ótkizil­gen. ShYU-nyń Astanada ótken sammı­tin­de onyń 15 jyldyq qyzmeti qorytyn­dylanyp, bolashaqtaǵy basym baǵyttary aıqyndalyp, ózi sandyq jáne sapalyq turǵyda aıtarlyqtaı kúsheıip, turaqty múshelikke Úndistan men Pákistan qabyldandy. Uıymnyń quramy kóp ýaqyttan beri alǵash ret keńeıip, Astana sammıti tarıhı sharaǵa aınaldy. ShYU-nyń geografııalyq shekarasy 3 mıllıardtan astam halqy bar aýmaqty qamtyp, damýdyń jańa kezeńine qadam basty. Búginde biz ShYU keńistigine irgeles keıbir aımaqtarda jaǵdaı ýshyǵyp, geosaıası shıelenistiń órshı túskenine kýá bolyp otyrmyz. Osy oraıda ShYU-ǵa múshe memleketter basshylarynyń halyqaralyq terrorızmge qarsy birlesken is-qımyl týraly málimdemesin qabyldaýy der kezinde jasalǵan qadam boldy.

ShYU – aımaqtaǵy qaýipsizdik máse­lelerin úshinshi kúshterdiń qatysýyn­syz sheshe alatyn, Azııa aýmaǵynda qaýip­­siz­diktiń jańa arhıtektýra­syn qalyp­­tas­ty­ryp kele jatqan biregeı qury­lym. 2016 jyldyń qarashasynda BUU Bas Assamb­leıasynyń ShYU-men ynty­maq­tastyqty damytý týraly qarary qabyl­dandy. Sondaı-aq, tolastamaı tur­ǵan transulttyq esirtki qylmysyna qar­sy kúres máseleleri jónindegi BUU-ShYU joǵary deńgeıdegi birlesken is-shara­lary qarqyndy júrýde. ShYU-nyń Eýra­zııa­lyq ekonomıkalyq odaqpen jáne Islam Yntymaqtastyǵy Uıymymen ózara is-qımyl baılanystary da jańa beleske shyǵýda.

Elimiz óziniń uıymdaǵy tóraǵalyǵy barysynda aımaqtaǵy áleýmettik-ekono­mı­kalyq jáne saıası úderisterge oń yqpal etýge umtylyp, ShYU áleýetin múm­kin­diginshe paıdalanýǵa áreket et­keni belgili. Osy baǵytta, álemde oryn al­ǵan qarjy-ekonomıkalyq daǵdarysqa qara­mas­tan, Otanymyzdyń Eýrazııa keńis­ti­giniń ortasynda ornalasýyn utym­dy paıdalaný maqsatynda, sondaı-aq, uıym elderi arasyndaǵy saýda-ekono­mı­k­alyq baılanystardy nyǵaıtý úshin «Batys Eýropa – Batys Qytaı» kólik dálizi salynyp, iske qosylýda. Bul óz keze­ginde aımaq elderi arasyndaǵy yn­ty­­maq­tastyqty nyǵaıtyp, elder eko­no­­mıkasynyń ósýin qamtamasyz etip, taýar aınalymyn birneshe ese artty­ra­tyn bolady. Buǵan uıymǵa múshe mem­le­ket­terdiń úkimetteri arasyndaǵy halyqa­ra­lyq avtomobıl tasymaly úshin qolaı­ly jaǵdaı jasaý jónindegi kelisim yq­pal etpek. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq jobalarynyń «Jibek jolynyń ekono­mıkalyq beldeýi» bastamasymen ushtasýyn eskersek, aımaqtaǵy saýda-eko­nomıkalyq yntymaqtastyqtyń bolasha­ǵy­nyń zor ekendigin baıqaımyz. Aldaǵy merzimde ShYU sheńberinde erkin saýda aımaǵyn qurý elder arasyndaǵy ózara saýdanyń artýyna septigin tıgizeri sózsiz.

Uıymnyń basym baǵyttarynyń biri – múshe-memleketter arasyndaǵy máde­nı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyq ta jańa sapaly satyǵa kóterilýde. Bul ret­te Shanhaı yntymaqtastyq uıymy ýnı­versıtetin qurý jáne onyń qyzmeti týraly kelisimge qol qoıylýy múshe mem­le­ketterdiń bilim jáne ǵylym sala­syn­daǵy yntymaqtastyqty birlesip damytýǵa degen qulshynystaryn bildirse kerek. Sonymen qatar, ShYU-ǵa múshe memleketterdiń 2017-2018 jyldardaǵy týrızm salasyndaǵy yntymaqtastyǵy baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi birlesken jumys jospary pysyqtalyp, ózara is-qımyldardyń belsendiligi artatyn bolady.

Qazaqstan qandaı uıymda tóraǵalyq etse de Aýǵanstan máselesin kún tárti­bi­nen tú­sir­gen emes. Osy joly da eli­miz uıym­ǵa mú­she elderdiń nazaryn Aýǵan­stanǵa aýdar­typ, resmı Kabýlge múshe-memleketter tara­py­­nan saıası-ekonomıkalyq turǵyda qol­daý kórsetip, osy elden taralatyn esirt­ki tasymaly men dinı ekstremızmge tos­qaýyl qoıýǵa qatysty naqty sharalar atqaryldy.

Osylaısha, Qazaqstan uıymnyń barlyq basym baǵyttary boıynsha ózara is-qımyldyń joǵary deńgeıine memleketter ortaq kúsh-jiger jumsaǵanda ǵana qol jetkizýge bolatynyn taǵy bir dáleldedi ári josparlanǵan is-sharalardy tóraǵa el retinde tolyǵymen atqardy.

Elimizde «Bolashaqtyń energııasy» ura­ny­men ótip jatqan EKSPO-2017 halyq­­aralyq mamandandyrylǵan kórme­sinde ShYU pavılonynyń ashylyp, qýat kózderine qatysty jańa tehnologııalar men ınnovasııalardyń tanystyrylýy – uıymnyń kemeldengendigin kórsetetin jaıt.

Nurlan SEIDIN,
saıasattanýshy