«Bitimger: Sırııa túıini»

Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń kómekshisi Nurlan ONJANOVTYŃ avtorlyǵymen shyq­qan kitap túrli faktiler men materıaldarǵa, Nursultan Nazarbaevtyń Máskeý men Ankara ara­syndaǵy teketires sekildi kúrdeli máselelerdi retteý, sondaı-aq Sırııadaǵy asa kúrdeli daǵda­rys­tan shyǵý joldaryn izdestirý barysynda álem­dik lıderler men halyqaralyq uıymdar basshylarymen suhbattarynyń úzindilerine baı. Avtor Memleket basshysynyń Qazaqstannyń túrli halyqaralyq bastamalarymen qosa sırııalyq jáne Reseı-Túrkııa máseleleri bo­ıynsha bitimgerlik qyzmetin saraptaı kele, Nursultan Nazarbaevty beıbitshilikti qamtamasyz etý jáne halyqaralyq qaýymdastyqta ózara senimdilikti nyǵaıtý týraly jahandyq ıdeıaǵa baılam jasaıdy degen tujyrymǵa keledi. Búgin biz osy kitaptan úzindi jarııa­lap otyrmyz.

Sırııadaǵy daǵdarys áli de jalǵasyp jatqanyna qaramastan, búgin osy qandy shıelenisti aıaqtaýǵa múmkindik beretin betburysty kezeń keldi.
Reseı, Túrkııa jáne Iran basshylarynyń Astanada sırııaaralyq kelissózderdi bastaý týraly ýaqytyly bastamasy Sırııada oq atýdy toqtatýǵa jol ashty. Bul memleketter búginde de osy ýaǵdalastyqtardy júzege asyrýǵa kúsh salýda. Astana alańy Jeneva prosesine qosymsha bolyp tabylady. Qazaqstan kelissózderdiń eki alańda da júrgizilýin qoldaıdy.
Daǵdarysty beıbit retteý úshin Sırııanyń ishinde jáne odan tys jerlerdegi barlyq múddeli taraptar kúsh-jigerlerin biriktirý qajet.
«Bitimger: Sırııa túıini» kitabynyń basty oı ózegi de osy.

Bitimger bolmysy 
...Memleket basshysy jumysynyń resmı bóligi BAQ-ta jetkilikti deńgeıde jan-jaqty kórinis tabady. Solaı bola turǵanmen, Elbasynyń jahandyq jáne óńirlik problemalardy sheshýge, sondaı-aq, Qazaqstannyń sheteldermen dostyq qarym-qatynastaryn nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan eren eńbeginiń kóptegen elementteri kadr syrtynda qalyp qoıa beredi. 
...Nursultan Ábishuly óziniń sheteldik áriptesterimen kóp jaǵdaıda memleketimizdiń múddelerin ilgeriletýde mańyzdy ról atqaratyn qarapaıym adamı qarym-qatynas ta ornata biledi. 
Kez kelgen suhbattasymen ortaq til tabysa bilý, máseleniń mánine tereń boılaý mashyqtary men tańǵalarlyq jady, qajet kezinde qandaı da bir oqıǵalardyń tehnıkalyq detaldaryn taýyp alý qabileti, ázil-qaljyń men ádep arasyn tamasha sezinýi, osy jáne basqa da kóptegen qasıetteri N.Á.Nazarbaevqa memleket jáne úkimet basshylaryn, halyqaralyq uıymdardyń jetekshilerin, kórnekti saıasatkerlerdi, qoǵam qaıratkerlerin, ınvestorlar men transulttyq korporasııalardyń basshylaryn qosa alǵanda, Qazaqstannyń barlyq sheteldik áriptestermen ózara dostyq pen senimge qurylǵan qarym-qatynastar qalyptastyrýyna múmkindik beredi. 
Nursultan Ábishuly qashanda ashyq pikir almasqandy qalaıdy, saraptamalyq baǵalaýlarǵa qulaq asady, kim-kimniń de kózqarasyn bildirýine jaǵdaı týǵyzady. Mundaı ustanym máselelerdiń mánine tereń úńilip, olardyń ishki saıasatqa, ekonomıkaǵa nemese halyqaralyq jaǵdaıǵa qaı turǵydan qatystylyǵyna qaramastan, sheshim qabyldaýda ózgerýi yqtımal ahýalǵa tez beıimdelýge múmkindik beredi.

* * *
...2011 jyldyń naýryzynda bastalǵan Sırııadaǵy úkimetke qarsy is-qımyldar Taıaý Shyǵysty qamtyǵan «arab kóktemi» dep aıdar taǵylǵan revolıýsııalar serııasynyń jalǵasy boldy. 
Sırııadaǵy jaǵdaı azamat soǵysyna kúrt aınal­ǵandyqtan, ári qaraı el aýmaǵy syrttan nárlendirilgen túrli terrorıstik toptar úshin álsiz bolyp shyqty. 
2011 jyldyń 15 naýryzynda is basyndaǵy bıliktiń qarsylastary el astanasy – Damaskide bir­neshe narazylyq aksııasyn uıymdastyrdy. Sodan keıin úkimetke qarsy demonstrasııalar eldiń ońtús­tiginde burq ete qaldy. 
2011 jyldyń sáýirinde túbegeıli reformalar júrgi­zilýin talap etken jappaı manıfestasııalar búkil elde etek aldy. 
Asa tereńdegen ishki saıası daǵdarys 2011 jyldyń sońyna qaraı ishki qarýly qaqtyǵysqa ulasty.

* * *
...Qazaqstannyń Sırııa daǵdarysyna tikeleı tartylyp otyrmaǵany belgili. Alaıda, Astana halyqaralyq qoǵamdastyqtyń belsendi múshesi bolyp otyrǵandyqtan, búkil Taıaý Shyǵys óńirin dúr silkindirgen daǵdarystan shet qala almady.
...Qazaqstan Prezıdenti, bitimgershilik kúsh-jigerdi belsendi júrgize otyryp, Sırııa halqynyń problemalaryna qatyspaı tura almaıtynyn baıqatty. 
Bizdiń Prezıdentimizdiń bastamasymen sırııalyq bosqyndarǵa qolda bar múmkindikke saı gýmanıtarlyq kómek kórsetildi.

* * *
...Memleket basshysynyń atyna birqatar Sırııa oppozısııalyq qozǵalystarynan Sırııadaǵy daǵdarysty retteý máselesi boıynsha kelissózderge bitimger retinde qatysý týraly ótinish tústi. 

...2015 jyldyń 18 qyrkúıeginde Astanada Memleket basshysy quramyna Izraıldiń eks-prezıdenti Shımon Peres, Polshanyń eks-prezıdenti Leh Valensa, Kolýmbııanyń eks-prezıdenti Sesar Gavırıa Trýhılo, Ispanııanyń eks-premer-mınıstri Hose Lýıs Rodrıges Sapatero, MAGATE-niń eks-bas dırektory Muhammed Ál-Baradeı, Fransııanyń eks-syrtqy ister mınıstri Bernar Kýshner sekildi kórnekti sheteldik memleket qaıratkerleri men Nobel syılyǵynyń laýreattary engen Danalar keńesiniń múshelerimen kezdesý ótkizdi.
...Kezdesýge qatysýshylar Memleket basshysyn álemdegi janjaldar: Ýkraı­na­daǵy, Sırııadaǵy janjaldardy jáne Batys pen Reseı qarsy turýshylyǵyn ret­teýde belsendirek is-qımyl tanytýǵa shaqyrdy. Danalar keńesiniń músheleri Prezıdent N.Á.Nazarbaevtan barlyǵy sózine qulaq asatyn bitimgerdi kórdi.
...Memleket basshysy sol kezde Qazaqstanda beıbitshilik pen tynyshtyq saltanat qurǵan, kóptegen ulttar men ulystar jáne konfessııalar beıbit qatar ómir súretindikten, bizge túrli janjaldardy sheship berseńizder degen ótinishpen jıi qaıyrylady dep atap ótti. «Bizge odan eshnárse de qajet emes. О́ıtkeni, bul ne bızneske, ne kommersııalyq kelisimshartqa jatpaıdy. Eger Qazaqstanǵa jaı ǵana senim bildirilip jatsa, men qolymnan kelgeninshe, kómek kórsetýge umtylamyn», – dep atap kórsetti ol.
...Sırııa máselesin retteý Qazaqstan Pre­zıdentiniń musylman álemi kóshbas­shylarymen kelissózderinde mindetti tarmaq boldy. Mysaly, atalǵan másele Iordanııa koroli II Abdalla ben Ál-Hýseınmen onyń Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń 5-shi sezine (2015 jylǵy 11 maýsym) qatysý úshin Astanaǵa jumys sapary barysynda, Qatar ámiri sheıh Tamım ben Hamad Ál Tanımen (2015 jylǵy 26 qazan), Iran prezıdenti Hasan Rýhanımen (2016 jylǵy 11 sáýir), sondaı-aq, Saýd Arabııasynyń koroli Salman ben Ábdel-Ázız Ál Saýdpen (2016 jylǵy 25 qazan) talqylandy. 
Er-Rııadqa sapary barysynda Mem­leket basshysy IYU Bas hatshysy (Saýd Arabııasynyń ókili) Iıad Madanımen kez­desti. Ol bizdiń Prezıdentti IYU sheńberinde kúsh biriktirip, musylman álemindegi túrli alaýyzdyqtar men janjaldardy, onyń ishinde Saýd Arabııasy men Iran, Túrkııa men Mysyr, Aljır men Marokko arasyndaǵy dúrdarazdyqty, Malı men Somalıdegi daǵdarystardy, Mıanmadaǵy musylmandar qasiretin, t.b. sheshýge shaqyrdy.

Reseı-Túrkııa qarym-qatynasyn retteý 
2015 jyldyń 24 qarashasynda Reseı men Túrkııa arasyndaǵy qatynas kúrt ýshyǵyp ketti. 
Buǵan túrik-sırııa shekarasy mańynda áskerı tapsyrma oryndaý ústindegi reseılik bort nómiri 83 Sý-24M bombalaýshy usha­ǵynyń apatqa ushyraýy sebep boldy. Ushaq Túrkııa F-16 joıǵysh ushaǵynan jibe­rilgen «áýe-áýe» sanatyndaǵy zymyranmen atyp túsirilgen bolatyn. Oqıǵa jergilikti ýaqyt boıynsha 09:24 saǵatta oryn alǵan edi.
... Máskeý men Ankara arasyndaǵy qarym-qatynas kúrt nasharlaı tústi. Ondaǵan jyldar boıy negizi qalanǵan oń ister kóz aldynda buzylyp, qıraı bastady. Keıbir sarapshylar jaǵdaı ári qaraı odan beter ýshyǵyp, oǵan tipti NATO-nyń tartylýy yqtımal degen boljamdar jasady. Osylaısha, atalǵan daǵdarys kún ótken saıyn «qaıta oralý núktesinen» al­shaqtap, tyǵyryqqa tirele túskendeı áser qaldyrdy. Bul jaıt atalǵan elder ara­syndaǵy qarym-qatynas damýynyń bas­­taýynda turǵan N.Nazarbaevty óte alań­datty. О́ńirlik geosaıasat kúrdeli kezeń­derdiń tuńǵıyǵyna batyp bara jatty.

* * *
...Kıkiljińniń alǵashqy kúninen bastap, Memleket basshysy atalǵan daǵdarysty qalaı eńserýge bolatyny týraly oıla­dy. Ol jaǵdaıdy saraptaı otyryp, Kreml­men de jáne Aqsaraımen de tyǵyz baılanysta boldy.
...2015 jyldyń 21 jeltoqsanynda Qazaq­stan men Reseı prezıdentteri Más­keý­de ekijaqty kelissóz ótkizdi. Tet-a-tet kez­desýde N.Nazarbaev V.Pýtınmen túrik má­selesin egjeı-tegjeıli talqylady.
...Sý-24M-men bolǵan kıkiljińnen keıin Ankaradan Astanaǵa alǵashqy sapar 2016 jyldyń 6 aqpanynda jasalyp, elimizge Túrkııa premer-mınıstri A.Davýtoǵlý keldi. 
...Túrik tarapy atalǵan ıdeıany oń qabyldady. Bul qalyptasqan jaǵdaıdy konstrýktıvti sheshý úshin is júzinde alǵashqy qadam boldy.
...Ári qaraı N.Nazarbaevtyń R.Er­do­ǵanmen (1 sáýirde Vashıngtonda jáne 13 sáýirde Ystanbulda) jáne V.Pýtınmen (9 mamyrda Máskeýde, 31 mamyrda Astanada jáne 17 maýsymda Sankt-Peterbýrgte) eki­jaqty kezdesýleriniń kezegi bastaldy. Osy kezdesýlerdiń bárinde Túrkııa men Reseı arasyndaǵy qarym-qatynasty qaıta jańǵyrtý máselesi kelissózderdiń negizgi taqyryptarynyń biri boldy.
...2016 jyldyń 12 sáýirinde Ystan­bul­da, Islam Yntymaqtastyǵy Uıymy sammıti qarsańynda, Memleket basshysy R.Erdoǵanmen ekijaqty kezdesý ótkizdi. 
...Túrkııa prezıdenti N.Nazarbaevqa ta­raptardyń talasyn danalyqpen sheshe ala­tyn Aqsaqal retinde ótinishpen qaıy­ryldy. 
...Sapar qorytyndysy boıynsha, Ys­tan­buldan ushqanǵa deıin Elbasy TR pre­zıdentiniń atyna rızashylyq bildi­retin hattyń mátinin jazyp, sol hatta Ankara men Máskeýdiń ekijaqty qarym-qatynasyn qaıta jańǵyrtý úshin qajetti is-qımyldyń ár qadamyn mazmundap ber­di. Hatta R.Erdoǵannyń V.Pýtınge joldaýy­nyń qurylymy taǵy bir márte egjeı-tegjeıli túsindirildi.

* * *
...Sodan keıin Tashkentte bolǵan túıin­di tarqatýdyń sheshýshi kezeńi keldi.
...Qazaqstan Prezıdenti Reseı bas­shy­synyń atyna buǵan deıin R.T.Erdoǵannan qol qoıylmaı kelgen joldaý mátinimen tanystyryldy. Reseı prezıdenti óz kóz­qarasyn bildirdi – qujatqa naqtylyq jetis­peıdi jáne ol qol qoıylǵan bolýy tıis. Vladımır Pýtın Nursultan Ábish­ulyn osyn­daı jaǵdaıda óziniń joldaýdy qa­­byldaıtynyna jáne qaraıtynyna sendirdi.
...О́te tyǵyz jumys kúnine jáne ýa­qyt­tyń keshtigine (tún ortasy taıap qal­ǵan bolatyn) qaramastan, Nursultan Ábish­uly, ózi qalyptastyrǵan dástúrge saı, esh­nár­seni kelesi kúnge qaldyrmaǵandy jón kórdi.
...Osyǵan baılanysty bizdiń tarapy­myzdan qosalqy nusqa daıyndaldy – Oń­tústik Qazaqstan oblysynyń ákimine túrik bortyn qabyldaý úshin Shym­kent qalasynyń áýejaıyn daıyndaý, so­dan keıin Ibrahım Kalyndy tikushaq­pen tikeleı Qazaqstan-О́zbekstan shekara­syna jetkizý tapsyryldy. Ol sol jer­den Qazaqstannyń Tashkenttegi elshili­giniń mashınalarymen «Kýksaroı» rezı­den­sııa­syndaǵy ShYU sammıti ótkizilip jatqan jerge kelýi tıis boldy.
...Áıteýir elshiniń mashınasy áýejaı­dan oralyp, «Kýksaroıǵa» endi. Osy kez­ge qaraı memleket basshylarynyń shaǵyn jáne keńeıtilgen quramdardaǵy májilis­teri aıaqtaldy. Men Prezıdentke R.T.Erdo­ǵan­nyń arnaıy elshisiniń jaqyndap qal­ǵanyn jetkizdim. Prezıdent Ibrahım Ka­lyn men meniń reseılik áriptesim Iýrıı Ýsha­kovty óziniń rezıdensııasyna bir mez­gilde shaqyrýǵa nusqaý berdi.
...Nursultan Ábishuly túrik meımandy qabyldap, onymen pikir alysqan soń, áke­lingen joldaýdyń mátinimen tanysyp shyqty. 
Budan keıin qonaq bólmege Reseı prezı­dentiniń kómekshisi shaqyryldy. Onymen amandyq-saýlyq surasqan soń, Qazaqstan Kóshbasshysy: «Endi bári de oıdaǵydaı bolýy tıis, ózara áńgimelesińder», – dedi. Biz Nursultan Ábishuly rezıdensııasynyń qonaq bólmesinde ekeýin ǵana – Túrkııa jáne Reseı ókilderin qaldyryp, shyǵyp kettik.
...Vladımır Pýtın kómekshisiniń qoly­nan joldaýdy qabyldap alyp, muqııat oqyp shyqty. Ashyǵyn aıtqanda, Reseı bas­shysynyń alǵashqy reaksııasy son­shalyqty bir qýantarlyqtaı emes edi. Ol Nursultan Ábishulyna kóńilinen shyq­paǵan nárselerdi túsindire bastady. 
Sol kezde Qazaqstan Prezıdenti mynadaı mańyzdy sózder aıtty...
...2016 jyldyń 29 maýsymynda Túr­kııa Prezıdenti Reseı-Túrkııa qarym-qaty­nastaryn qalpyna keltirýge qosqan baǵa jetpes úlesine alǵys aıtý úshin Elbasyna qońyraý soqty. R.Erdoǵan Elbasynyń kúsh-jigerinsiz bul daǵdarysty sheshý kúr­deli bolatynyn atap kórsetti. Ol túrik halqynyń QR Prezıdentiniń osynaý asa mańyzdy tarıhı mıssııasyn eshqashan umytpaıtynyn atap ótti. 
Odan ári Reseı-Túrkııa kelissózderi men qarym-qatynastardy qalpyna keltirýge arnalǵan kezdesýler serııalary jalǵasty.
...2016 jyldyń 16 tamyzynda Sochıde eki­jaqty kezdesý barysynda RF Pre­zı­den­ti V.Pýtın Nursultan Nazarbaevqa Túr­­­kııa­­men qarym-qatynasty qalpyna kel­­ti­­rý­degi mámilegerligi úshin alǵysyn bil­dirdi.
...Medıatordyń kemeńgerligi men tá­ji­rıbesi jáne Elbasynyń bedeli Más­keý men Ankara arasyndaǵy dıalogty qalpyna keltirýge óz járdemin tıgizdi. Sol arqyly Memleket basshysy orny tolmas jahandyq zardaptarǵa soqtyrýy da ábden múmkin óńirlik ótkir daǵdarysty eńserýge yqpal etti.

Qazaqstan – BUU Qaýipsizdik keńesiniń turaqty emes múshesi
...Qazaqstan salystyrmaly túrde óziniń táýelsizdiginiń jas tarıhynda buǵan deıin eshqashan Birikken Ulttar Uıymynyń eń bedeldi organy – Qaýipsizdik Keńesiniń jumysyna qatysqan emes.
...2010 jyldyń 1 maýsymynda Nıý-Iorktegi BUU-nyń shtab-páterinde Qazaq­stan kandıdatýrasyn 2017-2018 jyldarǵy kezeńge BUU Qaýipsizdik Keńesine turaqty emes múshelikke usyný týraly resmı túrde habarlandy. Qazaqstannan basqa atalǵan kezeńge Taıland ta óz kandıdatýrasyn usynǵan bolatyn.
...Mine, sheshýshi kún de kelip jetti – 2016 jyldyń 28 maýsymynda BUU Qaý­ip-
siz­dik Keńesiniń 2017-2018 jyldarǵa turaq­ty emes músheligine saılaý ótti. 
...Qaýipsizdik Keńesine ótken saı­laý­daǵy Qazaqstannyń jeńisi Memleket bas­­shysynyń asa joǵary halyqaralyq bede­lin, álemdik arenadaǵy eń iri oıynshy­lar­men strategııalyq jáne senimdi qarym-qatynastar qalyptastyra bilgen Qazaq­stannyń syndarly da beıbitsúıgish syrt­qy saıasatyn, sondaı-aq, álemniń bar­lyq qur­lyqtaryndaǵy elderdiń bárimen dos­tyq qarym-qatynas ornata bilýin moıyn­da­ǵandyqtyń dáleli bolyp tabylady.
* * *
…Bizdiń músheligimiz 2016 jyldyń 23 qa­rashasynda Elbasymen kezdesip, kókeı­kesti halyqaralyq máseleler boıynsha pi­kir almasý úshin Qazaqstanǵa kelgen, BUU Bas hatshylyǵyna jańadan saılanǵan Antonıý Gýterrıshtiń óz laýazymyna kirisýimen sáıkes keldi.
...A.Gýterrısh qazaqstandyq lıder beıbitshilikti, toleranttylyqty, din­ara­lyq únqatysýdy nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan óz bastamalarymen málim bolǵandyqtan óz sa­parynyń maqsaty Prezıdent N.Nazarbaev­qa ózine jahandyq uıym basshylyǵy laýa­zymynda qoldaý kórsetý jóninde tilek bildirý ekenin atap kórsetti. 
Jańa Bas hatshy Elbasynyń álemniń túrli bólikterindegi bitimgershilik proses­terge qoldaý bildirý taqyrybyna óz aldyna jeke nazar aýdardy. Atap aıtqanda, Sı­rııa máselesin sheshýde jáne ózge de óńir­lik daý-janjaldardy retteýde onyń kúsh-jigeriniń mańyzdy ekendigi atap ótildi.

Astana prosesi
...Qazaqstannyń óz Kóshbasshysy Nursultan Nazarbaevtyń basshylyǵymen óńirlik jáne jahandyq problemalardy sheshýge qatysty árqashanda belsendi pozısııa ustanatyny barshaǵa da jaqsy málim. Bul oraıda mundaı saıasatta, árıne, elimiz Prezıdentiniń álemdik arenadaǵy bedeli men salmaǵy orasan zor ról atqarady.
Sondyqtan da sırııaaralyq kelis­sóz­der men «Astana prosesin» iske qosý úshin alań bolý mártebesi Qazaqstanǵa usynyldy.
Bul týraly alǵash ret Reseı Pre­zı­denti óziniń Japonııaǵa sapary kezinde Sındzo Abemen birlesken baspasóz-máslı­hatynda 2016 jyldyń 16 jeltoq­sanynda málimdedi (bul aıryqsha kún edi – Qazaqstan óz Táýelsizdiginiń 25 jyldyq mereıtoıyn atap ótip jatty).
...Kelesi kúni-aq, 17 jeltoqsanda Re­seı Prezıdenti Vladımır Pýtın, keıi­ni­­rek Túrkııa Prezıdenti Rejep Taııp Er­doǵan, birinen soń biri Memleket basshysyna telefon soqty. Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵymen quttyqtap, Qazaqstan hal­qyna odan ári órkendeý tilegennen keıin, Astanada Sırııadaǵy janjaldasý­shy taraptardyń beıbit kelissózderin ótki­zýge yqpal jasaý jóninde birlesken ótinish bildirildi. 
Nursultan Nazarbaev bul bastamany tolyqtaı qoldady jáne ondaı kelissózder úshin Qazaqstan astanasynda alań usynýǵa prınsıpti túrde daıyn ekenin málimdedi. 
Sonymen birge, ol bizdiń elimizdiń atal­ǵan janjaldy beıbit retteýge baǵyttalǵan halyqaralyq kúsh-jigerdi áý bastan-aq qoldap kelgenin atap kórsetti. 
Osy sátten keıin Qazaqstan astanasynda sı­rııaaralyq kelissózderge daıyndyq bas­taldy.
...Astanada sırııaaralyq kelis­sóz­der ótkizý týraly jańalyq álemdik BAQ-tar kópshiliginiń eń basty taqy­ry­byna, sondaı-aq, joǵary jáne bıik deń­geı­lerdegi kelissózderdiń kún tárti­bi­niń mindetti tarmaǵyna aınaldy.
...Mine, Astanadaǵy kezdesý ótetin kún de kelip jetti.  
Kúnniń alǵashqy jartysynda, sırııa­aralyq kelissózder bastalardan birneshe saǵat buryn, Memleket basshysy BUU Bas hatshysynyń Sırııa boıynsha Arnaıy ókili Staffan de Mıstýrany qabyldady. 
...Staffan de Mıstýra Qazaqstan Pre­zıdentine Astanada kelissózder ótkizý múmkindigin usynǵany úshin BUU Bas hatshysy Antonıý Gýterrısh atynan alǵys bildirdi. 
«Sizdiń elińiz halyqaralyq arenadaǵy eń kúrdeli ahýaldardy retteýde úlken tájirıbe men úlgini qazirdiń ózinde kór­setti. Qazaqstannyń Qaýipsizdik Keńesine tu­raqty emes músheligi Sırııa janjalyn sheshýde qosymsha múmkindik bolady», – dep atap ótti Staffan de Mıstýra.
Sırııa boıynsha halyqaralyq kezdesý (sarapshylar oǵan sol sátte-aq «As­tana-1» degen ataý berdi) Qazaqstan asta­na­synda 2017 jylǵy 23 qańtarda 45 mı­nýt­tik keshi­gýmen (13 s. 45 mın.) bastaldy.
Keshigýge sırııalyq oppozısııa dele­ga­sııasynyń sońǵy sátke deıin oılanyp-tolǵanýy sebep boldy...
...2017 jyldyń 23-31 naýryzynda Jenevada sırııaaralyq kelissózderdiń kezekti 5-shi raýndy ótti. Bul raýndtyń bas­talýy SAR-dyń birqatar qalalarynda so­ǵys ahýalynyń shıelenisýimen qat-qa­bat keldi. Oq atýdy toqtatý rejımin bur­malaýda úkimet pen oppozısııalyq kúshter bir-birin aıyptady.  
...Memleket basshysy Sırııa daǵda­ry­syna tartylǵan barlyq taraptardyń múddeleri eskerilmeıinshe, Sırııa janjalynyń sheshilýi múmkin emes ekenin aıqyn túsindi. Sondyqtan da, kelissózder prosesin ilgeriletý úshin Astanadaǵy kezdesýlerge qatysýshylar sheńberin sapalyq jaǵynan keńeıtý mańyzdy boldy. Onyń pikirinshe, birinshi kezekte Qazaqstan astanasyndaǵy kelissózderge Sırııadaǵy daǵdarysqa yqpal ete alatyn Parsy shyǵanaǵyndaǵy birqatar arab elderin qosý qajet. 
Qazaqstan men onyń Kóshbasshysynyń halyqaralyq araaǵaıyn jáne medıator retinde moıyndalǵan bedeli, Sırııa daǵdarysynyń barlyq oıynshylarymen jaqsy qarym-qatynastyń bolýy bizge osyndaı  bastamalar kóterýge múmkindik berdi.
...Sırııa janjaly men onyń zardap­tarynyń aýqymy tańǵalarlyqtaı. 
Buryn súnıtter, shııtter, hrıstıan­dar, alavıtter, drýzdar, ısmaılıtter, ar­mıandar, grekter jáne ózge de etnostar beı­bit ómir súrgen memleket – ókinishke qa­raı, is júzinde budan bylaıǵy jerde joq­tyń qasy. 
Sırııadaǵy daǵdarys turaqtylyq pen qaýip­sizdikke óńirlik jáne jahandyq aý­qymda teris yqpalyn tıgizdi. 
Ol bútindeı bir elder men bloktardyń múddelerin asa kúrdeli geosaıası túıin­derge shıelep, jańadan bólshektegish jeli­ler qurdy. 
Osynaý asa kúrdeli jaǵdaılarda Nursul­tan Nazarbaev álemdik qoǵamdas­tyq­ty jáne ásirese, janjalǵa tartylǵan taraptardy atalǵan daǵdarysty beıbit sheshý joldaryn izdeýge tabandy túrde shaqyrýmen keledi. 
Jáne de onyń báriniń naqty praktı­ka­lyq qadamdarmen dáıektelip otyrǵany óte mańyzdy.
...Oǵan mysaldar óte kóp. Taıaý­da­ǵy­­lar­dyń qatarynda Memleket basshy­synyń «Bir beldeý, bir jol» halyqaralyq ynty­maqtastyq forýmyna (Beıjiń, 2017 jyldyń 13-15 mamyry) jáne «Islam jáne arab álemi – AQSh» sammıtine (Er-Rııad, 2017 jyldyń 20-21 mamyry), son­daı-aq, Shanhaı Yntymaqtastyq Uıy­myna múshe memleketter basshylary keńe­siniń otyrysyna (Astana, 2017 jyl­dyń 8-9 maýsymy) qatysqanyn da ataýǵa bolady.
Bul is-sharalar sońǵy ýaqyttaǵy asa mańyzdy álemdik oqıǵalarǵa aınaldy. Olarǵa memleket jáne úkimet basshy­la­ry­­nyń iri toby, sondaı-aq, jetekshi ha­lyq­­aralyq uıymdardyń ókilderi qatysty. 
Sammıtterde talqylanǵan taqyryptar men ıdeıalar Qazaqstanda qazirdiń ózinde belsendi júzege asyrylýda nemese halyq­aralyq alańdarda ilgeriletilýde.
...Beıjińdegi forýmda sóz sóıleı oty­ryp, Memleket basshysy Astananyń biz­diń qurlyq elderi arasyndaǵy tatý kór­shilik qarym-qatynastaryn nyǵaıtýdy jaqtaıtynyn jáne Qytaıdyń HHI ǵasyr­daǵy Jibek jolyn damytýǵa degen umty­lysyn qoldaıtynyn atap kórsetti.
...2017 jyly Astanada ótken ShYU Sam­mıti qazirdiń ózinde álemniń saıası tarıhyna enip úlgerdi. Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń basshylyǵymen ótken osy jınalysta Úndistan men Pákistan ShYU-nyń tolyqqandy músheleri bolyp qabyldandy.
Sóıtip, Uıymnyń jaýapkershiligine qarasty aımaq budan bylaı qaraı 3 mıllıardtan asa halqy bar terrıtorııany qamtıtyn bolady.
...Saýd Arabııasyndaǵy sammıtti ýaqyttyń ózi talap etken bolatyn. Onyń kún tártibine terrorızmmen jáne ekstremızmmen kúres máseleleri endi.
Nursultan Nazarbaevqa Qazaqstannan «qosylǵan qun» retinde kezdesýge qaty­sý­shylarǵa usynatyn dúnıe de bar edi. 
Birinshiden, «zulymdyqtyń» osy túr­lerimen kúresý úshin 2015 jyly BUU min­berinen Astana jahandyq biregeı antı­ter­rorlyq koalısııa qurýdy usynǵan bola­tyn. 
Ekinshiden, álemde ıslamofobııanyń taralýy jaǵdaıynda Qazaqstan álem qoǵam­dastyǵyna «Islam – terrorızmge qar­sy» uǵymyn engizý úshin kúsh-jiger jum­­saýda. О́tken jyly Astanada Birikken Ult­­tar Uıymynyń qoldaýymen «Dinder ter­ro­rızmge qarsy» taqyrybynda forým ótkizildi. 
Úshinshiden, konfessııaaralyq jáne etnosaralyq kelisimdi nyǵaıtý úshin Qazaq­standa 14 jyldan beri Álemdik jáne dás­túrli dinder lıderleriniń sezi ótkizi­lýde. Islam, hrıstıandyq, ıýdaızm jáne býddızm, sondaı-aq, ózge de konfessııalar ókilderi bir ústel basyna jınalady.  

Aıqyn ustanym, 
berik baılam
Nursultan Nazarbaevtyń óńirdegi neǵurlym ótkir problemalarǵa da qatysty óziniń aıqyn paıymy bar. 
Birinshi: 70 jyl boıy jalǵasyp kele jatqan Palestına-Izraıl janjaly bas­ty másele retinde kórinis tabady. 
Bul problema ózge túıinderdi tar­qatýǵa múmkindik bermeıdi. Bul másele «Eki memleket – eki halyq úshin» formýla­sy boıynsha qarastyrylýy tıis.
Eger álemdik qoǵamdastyq osynaý kúr­deli problemany eńserer bolsa, onda óńirlik ahýaldyń turaqtanýymen qatar, ıslam álemi men Batys arasyndaǵy baılanystar da qalypqa túsetin bolady. 
Ekinshi: musylman úmbetine bas­ty qater qazirgi ýaqytta birliktiń joq­ty­ǵynan, sol sııaqty ishki daýlar men janjaldar áserinen týyndaýda. Islam álemi sún­nıtter jáne shııtter bolyp bóliný qaýpi aldynda tur. Oǵan jol berýge bolmaıdy. 
Osyǵan baılanysty 2016 jyly IYU-nyń Ystanbul sammıtinde «Islamdyq ta­týlastyq» jóninde Qazaqstan men Túr­kııa bastamasy jarııa etildi. 
Úshinshi: «Islam» jáne «Progress» uǵym­dary arasyndaǵy teńdik belgisin máń­gilik ornatý qajet. 
Musylman elderi qazirgi bolyp jat­qan ındýstrııalyq revolıýsııadan keıin­dep qa­lýǵa tıis emes. 
Basty mindet – jańa ıdeıalardy júzege asyratyn, ıslam órkenıetine qyzmet ete­tin ıntellektýaldy elıta tárbıeleý. 
Tórtinshi: Sırııa problemasyn soǵys jolymen sheshýge bolmaıdy, tek kelis­sózder jolymen ǵana sheshý kerek. 
...Astana alańy Sırııadaǵy asa kúrdeli daǵdarysty retteýde óziniń óte qajet eken­digin dáleldep otyr.
...Qazaqstan men onyń Kóshbasshysy Sırııa daǵdarysyn beıbit jolmen sheshý jónindegi ortaq jumysqa belsendi qaty­sýdy odan ári de jalǵastyrýǵa nıetti.

* * *
 «Kez kelgen soǵys beıbitshilikpen, kelissózdermen aıaqtalady, tarıh solaı», – degendi Memleket basshysy jıi atap kórsetedi. Ol shynymen de solaı.
Solaı bola turǵanmen, jýrnalıster so­fıtynda ár ýaqytta qandaı da bir jan­jalǵa ózińniń alańdaýshylyǵyńdy bildire otyryp, beıtarap baıqaýshy retinde qala berýge de bolady. 
Nursultan Nazarbaev úshin mundaı jol jat. Qazaqstan Prezıdenti álemdi so­ǵys­syz jáne daý-janjaldarsyz saqtaý úshin tynymsyz jumys isteýde. 
Mámilegerlik baǵyt saqtalýda...