Qabyldanǵan zańdardyń memlekettik mańyzy joǵary

Sessııada aýqymdy jumys atqaryldy
Senattyń osy sessııadaǵy zań jo­balary boıynsha jumystyń aıaq­tal­ǵanyn atap ótken Tóraǵa qabyldanǵan zańdardyń Qa­zaq­stan qoǵamy úshin tarıhı turǵydan alǵandaǵy mańyzy erekshe ekenin aıtty.
«Parlament Elbasy usyn­ǵan saıa­sı reformalardy negizge ala otyryp, «Qazaq­stan Respýblıkasynyń Konstı­týsııasyna ózgerister men to­lyqtyrýlar engizý týraly» Zańdy qabyldady. Elimiz óziniń áleýmettik-ekonomıkalyq jáne saıası damýynyń jańa dáýirine aıaq basty. Konstıtýsııaǵa engizilgen ózgeristerge sáıkes,  memlekettik bılik tarmaqtarynyń ókilettikteri naqtylandy. Prezıdent ókilettikteriniń birqatary bılik tarmaqtaryna berilip, Parlament atqarýshy organdardyń qyzmetin baqylaýda jańa ókilettikterge ıe boldy. Úkimettiń Parlament aldyndaǵy jaýapkershiligi kúsheıtildi. Bul rette, Prezıdenttiń «memlekettik bıliktiń barlyq organdarynyń bir baǵytta, bir-birine járdemdese otyryp, birin biri tolyqtyra jumys isteý qajettigi» jónindegi qoıǵan mindetine árdaıym jiti nazar aýdarýdy oryndy dep sanaımyn. Sessııa barysynda konstıtýsııalyq reformanyń erejelerin zańnamalyq deńgeıde túbegeıli bekitý boıynsha tıisti zańdarǵa túzetýler engizildi», dedi Qasym-Jomart Kemeluly.
Q.Toqaev osy sessııada Parlament palatalary 84 zań jobasyn qa­byl­daǵanyn, 10 zań jobasyna Senat óziniń túzetýlerin engizgenin jáne Úki­met pen ár deńgeıdegi atqarýshy organ­darǵa 70-ten astam depýtattyq saýal joldanǵanyn aıtty. Sondaı-aq, Tór­aǵa Senattaǵy «О́ńir» tobynyń bel­sendi jumysyn da joǵary baǵalady.
«Bul sessııada qabyldanǵan zań­dardyń jáne mańyzdy memlekettik baǵdarlamalardyń oryndalý barysy men qoǵamda qyzý talqylaýǵa túsken ózekti máselelerdi tereń zerdeleý maqsatynda 5 ret parlamenttik tyńdaý ótkizdik. Olardyń qorytyndylary boıynsha ortalyq jáne jergilikti memlekettik organdarǵa naqty tapsyrmalar júkteldi. Onda kóterilgen keıbir máseleler boıynsha zańnamaǵa tıisti túzetýler engizildi», degen Q.Toqaev el Táýelsizdiginiń 25 jyl­dyǵy Deklarasııasynyń qabyl­danǵanyn aıryqsha atap kórsetip, palatanyń qoǵamdyq-saıası saladaǵy, parlamenttik dıplomatııadaǵy qyzmetin de nazardan tys qaldyrmady.

Kómek talapqa saı kórsetilýi tıis 
Jalpy otyrys aıasyndaǵy tal­qy­laýda senatorlar elektr energetıkasy týraly zańnamaǵa túzetýlerdi qabyldap, birqatar halyqaralyq qujattardy ratıfıkasııalady. In­vestısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbektiń baıandaýymen eń aldymen «Qazaqstan men Qyrǵyzstan arasyndaǵy Tarıftik saıasat negizderin qosa alǵanda, temir jol kóligi kórsetetin qyzmetterge qol jetkizýdi retteý tártibin qoldaný týra­ly kelisim» ratıfıkasııalandy. Zań jobasyn qabyldaý temir jol kóligi­men Qyrǵyzstanǵa qatysty tran­zıttik júk tasymalyn quqyqtyq retteýdi qamtamasyz etedi.
 Sonymen qatar, Qarjy mınıstri Baqyt Sultanovtyń tanystyrýymen tórt birdeı zań jobasy qaralyp, qabyldandy. Atap aıtqanda, onyń birinshisi «Qazaqstan men Qyrǵyzstan arasyndaǵy Kómek kórsetý jáne ony paıdalanýdy baqylaý tártibi týraly úkimetaralyq hattama» bolsa, ekinshisi − 2016 jylǵy 26 jeltoqsandaǵy Qazaqstan men Qyrǵyzstan  arasyndaǵy Kómek kórsetý jáne ony paıdalanýdy baqylaý tártibi týraly hattamaǵa ózgerister men tolyqtyrý engizý týraly úkimetaralyq hattama.  Osy qujattarǵa sáıkes, kómek Qyrǵyzstan  tarapyna: jabdyqtardy, taýarlar men kórsetiletin qyzmetterdi satyp alýǵa, qurylysqa aqsha qarajatyn aýdarý; jańa taýarlar nemese jabdyqtar berý; oqytý boıynsha qyzmetterdi usyný arqyly berilýi múmkin. Sonymen qatar, usynylatyn kómektiń nysanaly ári tıimdi paıdalanylýyn baqylaý maqsatynda Qazaqstan - Qyrǵyzstan úkimetaralyq keńesi sheńberinde birlesken ekijaqty Revızııalyq komıssııa qurylatyn bolady. 
Daýysqa salý nátıjesinde «Qa­zaq­stan men Qyrǵyzstan arasyndaǵy Tehnıkalyq járdem kórsetý týra­ly» hattama biraýyzdan  ratı­fı­ka­­sııa­landy. Ol boıynsha eki el Úki­­metteri arasyndaǵy Eýra­zııalyq ekonomıkalyq ıntegrasııa jaǵ­daıynda ekonomıkalyq yntymaq­tas­tyqty damytý týraly kelisimdi iske asyrý maqsatynda Eýrazııalyq ekono­mı­kalyq odaqtyń syrtqy shekara­laryn bekitýge 2 483,8 mıllıon teńge somasynda kómektiń birinshi tran­shyn bólýdi kózdeıtin  hattama ázir­lendi jáne oǵan qol qoıyldy. Esterińizge sala keteıik, bul kómek Qyr­ǵyzstan tarapyna Belarýs pen Qa­zaq­stan jáne Reseıdiń Keden odaǵy men Birtutas ekonomıkalyq keńisti­gine Qyrǵyz Respýblıkasynyń qosylýy jónindegi «jol kartalary» is-shara­laryn qarjylandyrý úshin beriledi.
Al «2016 jylǵy 26 jeltoqsandaǵy Qazaqstan men Qyrǵyzstan arasyndaǵy Tehnıkalyq járdem kórsetý týraly hattamaǵa ózgerister engizý týraly úkimetaralyq hattamany  ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy aıasynda Qazaqstan men Qyrǵyzstan arasyndaǵy hattamanyń 1-babyna kómek somasyn 41 038,1 myń AQSh dollaryna deıin ulǵaıtý bóliginde ózgeris engizilgen.
Atalǵan kómek Qyrǵyz Respýb­lı­ka­synyń EAEO-ǵa qosylýy jónindegi «Jol kartasynda» kózdel­gen keden jáne kóliktik ınfraqurylym, teh­nıkalyq retteý, sanıtarııalyq-epıde­mıologııalyq qadaǵalaý, aqparattyq ózara is-qımyl, fıtosanıtarııa jáne veterınarııa sııaqty salalardaǵy is-sharalardy qarjylandyrý arqyly Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaqtyń syrt­qy shekarasyn nyǵaıtýǵa baǵyt­talǵan.

Jeliler zań sheńberinde baqylaýǵa alynady
Qabyldanǵan qujattar qatarynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine elektr energetıkasy máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy boldy.  Atalǵan qujatqa oraı baıandama jasaǵan Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaevtyń aıtýyn­sha, zań jobasy elektr energııasyn tutynýshylardyń quqyqtaryn qor­ǵaýǵa jáne energetıkalyq kásip­oryn­dar kórsetetin qyzmetterdiń sapasyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Jáne osy qujatpen on bir zańnamalyq ak­tige, onyń ishinde «Salyq jáne bıýd­jetke tólenetin basqa da mindetti tó­­lem­der týraly» kodekske (Salyq ko­deksi), Ákimshilik quqyq buzýshylyq tý­ra­ly, Jer, Sý kodeksterine, sondaı-aq, birqatar zańdarǵa túzetýler engi­ziledi. 
Sondaı-aq, zań jobasymen ıesiz dep tanylǵan elektr jelilerin energııa berýshi uıymdarǵa berý jáne olardy korporatıvtik tabys salyǵynan jáne múlik salyǵynan bir jolǵa bosatý reglamentteledi. Sonymen qatar, qujat arqyly  tabıǵı monopolııalardy retteý jáne retteletin naryqtar sala­syn­daǵy ýákiletti organnyń energııa beretin uıymdardyń elektr je­lilerin balansyna nemese senimgerlik basqarýǵa qabyldaǵan jaǵdaıda ret­telip kórsetiletin qyzmetterine tarıf­terdiń shekti deńgeıin qaıta qa­raý jónindegi quzyreti belgilenedi. 
Kún tártibine shyǵarylǵan je­tin­shi máselede «Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine jergilikti ózin ózi basqarýdy damytý máseleleri boıynsha ózgerister men to­lyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyna Parlament Senaty men Májilis arasyndaǵy kelispeý­shi­likti eńserý jónindegi kelisý komıs­sııa­symen ázirlengen túzetýler engi­zildi. Sonymen qatar, otyrysta Res­pýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komıtetiniń múshesi Aleksandr Gorıaınovtyń óz yqtııarymen otstavkaǵa jiberý jóninde bergen ótinishi qanaǵattandyryldy. Al Respýblıkalyq bıýdjettiń atqa­ry­lýyn baqylaý jónindegi esep ko­mıtetiniń múshesi bolyp Senattyń Qar­jy jáne bıýdjet komıtetiniń tóraǵasy Rashıt Ahmetov taǵaıyndaldy.
Jıyn sońynda Senat Tóraǵasy Q.Toqaev bir top depýtatqa  jemisti eń­bek etkeni úshin marapattar tapsyrdy. Atap aıtqanda, TMD-ǵa múshe memleketter halyqtary arasyndaǵy dostyqty nyǵaıtýdaǵy eńbegi jáne Parlamentaralyq Assambleıa men onyń organdarynyń qyzmetine belsene qatysqany úshin senator Qýanysh Aıtahanov pen Sársenbaı Eńsegenov «Sodrýjestvo» ordenimen marapattaldy.
Parlamentaralyq Assambleıanyń «Parlamenttik yntymaqtastyqty nyǵaıtqany úshin» medaline Ikram Adyrbekov, Serik Jaqsybekov jáne Lıýdmıla Poltorabatko ıe bolsa, osy jáne ótken shaqy­ry­lymnyń birqatar depýtatyna Par­lamentaralyq Assambleıanyń «TMD PAA 25 jyl» mereıtoılyq medali men «TMD PAA 25 jyl» qurmet belgisi berildi.

Nurlybek DOSYBAI,
«Egemen Qazaqstan»