Arǵy dáýirlerde ata-babalarymyz qurǵan qaı memlekettiń astanasy bolsyn qazaq úshin qasterli ári qymbat. Naq sonyń dálelindeı, Altyn Ordanyń astanasy – Saraıshyq, Aq Ordanyń astanasy – Syǵanaq, Qazaq handyǵynyń astanalary – Saıram men Túrkistan, Qazaq Keńestik Sosıalıstik Respýblıkasynyń áýelgi astanalary Orynbor men Aqmeshit ataýlary búgingi gúl jaınap qulpyrǵan bostan elordamyzdyń kóshelerin kórkeıtip turǵany qandaı ǵanıbet.
Astana – memlekettiliktiń, eldiktiń atrıbýty. Osy turǵydan kelgende, qazaqtyń sońǵy hany Kenesary aq kıizge kóterilgen, sonaý Alasha han zamanynan beri baǵanaly orda, basty jurt sanalǵan Ulytaý da qazaqtyń burynǵy bir astanasy, máńgilik qurmet tutylar qasıetti tórqazyǵy desek, qate aıtpaspyz. Sol sııaqty, qala turǵyzylmasa da, Abylaı hannyń ordasy tigilgen, han stavkasy ornyqqan, jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt boıy handyq bılik júzege asyrylǵan kıeli Kókshetaý –Býrabaıdy da eldigimizdiń astana jurty, baıraqty baıtaǵy dep baǵalaǵanymyz oryndy bolmaq.
Eldiń astanasy, bas qalasy uǵymy onyń perzentterin qashan da tebirendirip tolqytady. Kezinde ásem Almatyǵa qanshama án-kúı, óleń-jyr arnalmady deseńizshi. Maıdannan oralǵan Qasym aqyn altyn úıek astanasyna saǵynyshyn óleńmen móldiretip: «Kúlki-jasy aralas, Aqyn da bir jas bala. Terbet óziń, maýqyń bas, Altyn besik – Astana. Júrmin jortyp qyzyqtap, Kóshe qoımaı baspaǵan. Sybyrlaıdy japyraq, Jalt qaraıdy tas maǵan», – dep emirene tolǵanyp, súıikti astanasynyń aı mańdaıyn eń bir ádemi jyr jaqutymen bezendiredi.
Bas qala retindegi mıssııasyn abyroımen ardaqtaǵan Almaty, Elbasymyz dál anyqtap aıtqanyndaı, táýelsizdiktiń besigi bolsa, búgingi jaýhar qala, jasampaz Astana táý eter Táýelsizdigimizdiń dúr gaýharlary jarqyrap tizilgen altyn tájine aınalǵandyǵy álem moıyndaǵany aqıqat. Burynǵy provınsııalyq qala Aqmolanyń elorda retinde tańdalýy meıli tarıhı, meıli geografııalyq, meıli ekonomıkalyq nemese demografııalyq turǵydan da ózin aqtaıtyn bolyp shyqty.
Búgingi elordamyzdyń bir sát burynǵy taǵylymdy tarıhyna kóz júgirtken artyq ta bolmas. Saryarqanyń saıyn saqarasyndaǵy Aqmola – Qaraótkel, Esil – Nura atyraby yqylym zamandardan beri toǵyz joldyń toraby, túrli órkenıetter men mádenıetterdiń tabysyp toǵysqan taraýy bolǵan. Tarıhtyń atasy sanalatyn Gerodot óz eńbekterinde Jalpaq japan dala arqyly ótetin marshrýttardy, solardyń boıymen osy jerlerden júretin kerýenderdi ataıdy. Onyń bul aıtqandary keıin Uly Jibek joly retinde belgili bolyp, jer-jahanǵa tanylady. Mine, osy Saryarqa tósindegi Uly Dala arqyly ótken kerýen joldary qalalardaǵy qolóner men usaq kásipshiliktiń damýyna, saýdanyń órkendeýine áser etken. Qazirgi Astanadan bes shaqyrymdaı jerden ortaǵasyrlyq Bozoq qalasynyń jurty tabyldy. Bul ejelgi qalany táýelsiz Qazaqstan elordasynyń budan myń jyl burynǵy izashary dep aıtýǵa ábden bolatyn sııaqty.
Al endi osydan eki júz jyl shamasy burynda, on toǵyzynshy ǵasyrdyń otyzynshy jyldarynda osynaý daladaǵy attas mekenniń ornynda Aqmola qalasy boı kóterip, patsha ókimetiniń áskerı, ekonomıkalyq hám saýda-satttyq múddesine qyzmet etti. Osy arada bekinis ornap, otarlaý saıasatyn iske asyrdy. Aqmola bekinisin qazaq halqyna azattyq kóksegen kókjal Kenesary hannyń sarbazdary atoılap shabýyldap alǵany da táýelsizdik jolyndaǵy erlik kúrestiń bir órshil de jarqyn paraǵy bolyp tabylady. Sonda Han Kene azat etken Aqmola bekinisiniń ornynda búgingi táýelsiz elimizdiń tórqalasy jasanyp boı túzeýi de keremet yrym, jaqsylyqtyń, jarqyn bolashaqtyń nyshany emes pe?!
Qazaqstannyń ınnovasııalyq damýynyń, óner-mádenıetiniń kóshbasshysy, altyn baıraqty Astanamyz jasaı bersin. Astana toıy qutty bolsyn, aǵaıyn!..
Qorǵanbek AMANJOL,
«Egemen Qazaqstan»
