El qýaty – elorda ekonomıkasy

Bıýdjettiń basty donory
Jyldar men jyldar ara­syn­daǵy derekterge júginsek, soń­ǵy úsh jyl boıyna Astana el óńirleri arasynda ishki jalpy ónim ósiminiń eń joǵary kór­setkishine ıe bolǵan eken. Má­s­elen, 2015 jyly qala ekono­mı­kasy IJО́-niń 5 paıyzdyq ósi­mine qol jetkizip, jalpy eko­no­mıkanyń ósimine shaqqanda 40 paıyzdyq mejeden kóringen. Bul otandyq ekonomıkadaǵy ki­ris kóziniń qomaqty bóligin qu­raıtyn ósim. Iаǵnı, Astana qa­lasynyń 2015 jylǵy eko­no­mı­kalyq kirisi 900 mlrd teń­geden asyp, respýblıkalyq bıýd­jet­tiń basty donory retinde ba­­-
ǵ­a­landy. 
Odan bergide, 2016 jyly qala ákimi Áset Isekeshov «Alǵash ret Astana qalasynyń memlekettik bıýd­jeti trıllıon teńgeden asty» dep málimdegen edi. Osy 2016 jyly qala bıýdjetine 431 mlrd 668,5 mln teńge túsip, bıýdjet jospary 7 mlrd 489,4 mln teń­­­gege artyǵymen oryndalǵan eken. Al, bıylǵy jyldyń qań­tar-sáý­ir aılary aralyǵynda ǵana qala bıýdjetiniń kiris bóligi 113,9 paıyzǵa oryndaldy. 
Aıtpaqshy, Astana – el ekonomıkasyna shetelden tartylǵan ınvestısııalar aǵymynyń kó­le­mi jóninen de kóshbasshy. Jal­py, elorda qurylysy bas­talǵaly beri salynǵan ınvestı­sııa kólemi 6 trln teńgeden asyp jyǵylady. Sondaı-aq, Astana­nyń ekonomıkalyq qý­a­ty­nyń ar­týyna shaǵyn jáne or­ta bıznes damýynyń joǵary deń­geı­de jolǵa qoıylýy úles qo­syp ke­­ledi. Mysaly, qa­la qor­jy­ny­­na quıylatyn qar­ajat­tyń 75 paı­yzy osy sal­anyń tó­le­gen sa­lyǵynan quralady eken. Mu­nyń syrtynda, qalada tir­kel­gen turǵyndardyń jartysyna jý­­yǵy shaǵyn jáne orta bıznes sa­la­synda eńbek etedi. 

Bastamalar kóshbasshysy
Álem ekonomıkasynyń qar­­jy daǵdarysyna jıi ushy­ra­ýy da­myǵan elderdiń ózin áýre-sarsańǵa salǵany anyq. Bul dúnıe júzine damýdyń jańa formasyn izdep taýyp, kózqarastar men ólshemderdi ózgertý qajet­ti­gin týǵyzdy. Osy tusta Qazaq­s­tan
tarapy jahan jurtyn eleń et­kizetin elgezek bastamalar kó­­terdi. Daǵdarystan damýǵa je­­te­leıtin ıdeıalardyń týyndap, júzege asýyna yqpal etýshi kúsh­ke aınaldyq. Onyń mysalyn Astana tórinde Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bas­tamasymen jáne tikeleı qa­ty­sýymen ótkizilip kele jatqan eko­nomıkalyq forýmdardan iz­dep kórsek jetkilikti.
Bıyl onynshy ret ótken Astana ekonomıkalyq forýmy ja­handyq ekonomıkalyq min­­det­terdi talqylap, sheshim qa­­byldaıtyn Eýrazııadaǵy tuń­­ǵysh únqatysý alańyna aınal­dy. Bul forýmnyń maqsaty álemdik sa­rapshylar qaý­ym­das­tyǵyn ja­handyq eko­no­mı­kanyń eń ózek­ti degen má­se­leleri boıyn­sha naqty she­shim shyǵarýǵa ju­myl­dyrý bo­­­­lyp tabylady. Ár jylǵy fo­­­rýmdarda iri sharttar men ke­li­­­simderge qol qoıyldy. 
«Astanada ótken ekono­mı­kalyq forým adamzatqa ne ber­di?» – degen zańdy suraq týady. Mysaly, jaqynda ótken Astana ekonomıkalyq forýmyna álem­dik deńgeıdegi saıasatkerler, Fortune Global – 500 tizimine ki­r­e­tin kompanııalardyń basshyla­ry men Nobel syılyǵynyń laý­reattarynan turatyn 3000-nan astam delegat qatysty. Osy fo­rýmda dúnıe júzi ekonomıka­syn saýyqtyrý men odan ári da­mytýdyń joldary týraly G-8 jáne G-20 elderine arnalǵan hat daıyndaldy. Sondaı-aq, Ha­lyqaralyq valıýta qoryna, Dúnıejúzilik bankke, BUU jáne Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymyna forýmnyń kún tártibinde talqylanǵan má­se­leler boıynsha qabyldanǵan usy­nystar joldandy. Álemdi oń ba­­ǵytqa qaraı ózgertýge ja­sal­ǵan qadam jahandy qaýym­das­tyq tarapynan qoldaý tabatyn bolady.

Qalmahanbet MUQAMETQALI,
«Egemen Qazaqstan»