Tabysty bolýdyń alǵysharty – tereń bilim

Qazirgi zaman shartynda talapty, básekege qabiletti, jetkilikti deńgeıde bilimi men kásibı daǵdysy bar adam ǵana jańa belesterdi baǵyndyra alady. Sondyqtan, Qazaqstan adamı kapıtaldyń sapasyn únemi basty basymdyq retinde belgileıdi.

Prezıdent bolashaqtyń strategııasyn saýatty, bilimdi, jaýapkershilikti óz moınyna ala biletin jastarmen baılanystyrady. Elbasy óziniń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasynda tabysty bolýdyń eń irgeli, basty faktory bilim ekenin atap kórsetti. Osy oraıda, Qazaqstanda barlyq jaǵdaı jasalǵan. Sapaly bilim alý jáne zııatker ultty qalyptastyrý úshin jastarǵa barlyq joldar ashyq.

Prezıdent qazirgi zamandaǵy joǵary deńgeıdegi bilimniń rólin aıqyn belgileı otyryp, bilimniń saltanat qurýynyń mańyzdylyǵy týraly aıtty. О́z týǵan jerińe degen patrıotızm, adamı kapıtaldyń sapasyn arttyrý men damytýǵa umtylys elimizdi otandyq mádenıetti ilgeriletýdiń sapaly jańa deńgeıine, álemdik sahnaǵa shyǵarýǵa múmkindik beredi.

Táýelsizdik jyldarynda elimiz ómirdiń barlyq salasynda qarqyndy damý úshin zor áleýet jınaqtady, álemdik saıası keńistikte berik orynǵa ıe boldy. О́tken jyldardy saralaı otyryp, bul kezeń júıeli bilim, tájirıbe men kúsh jınaqtaýdyń, Qazaqstannyń odan ári damýyn anyqtaıtyn mańyzdy ózgeristerge daıyndyq ýaqyty bolǵanyn túsinemiz.

Eger buǵan deıin Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstannyń Úshinshi jań­ǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» Jol­daýynda eldiń ekonomıkalyq, áleý­mettik, saıası damýynyń baǵyttaryn belgi­legen bolsa, al rýhanı jańǵyrý jónin­degi maqa­lasynda Qazaqstan halqynyń ulttyq sana­synyń mańyzdy túrlendirýlerin aıqyndady.

Urpaqtar sabaqtastyǵy men baılanysyn saqtaı otyryp biz jańa bilim úshin ashyq bolýymyz shart. Qazaqstan halqynyń birligin, onyń birtutastyǵyn nyǵaıta otyryp, biz mentaldy deńgeıde jahandyq álemniń bir bóligine aınalýymyz kerek.

«100 naqty qadam» Ult josparynda jáne Prezıdent maqalasynda kóterilgen bilim berý sektoryn damytý mindetin sheshýdiń yqpaldy sharalarynyń biri «Bolashaq» baǵdarlamasyn júzege asyrý bolyp tabylady. «Bolashaq» baǵdarlamasy – bul qazaqstandyqtardyń jańa býynyn qalyptastyrý boıynsha jospardyń mańyzdy bóligi ekenin Elbasy áldeneshe ret atap aıtqan bolatyn. Baǵdarlama elimizdiń kadrlardy daıyndaýdyń álemdik júıesine tıimdi árekettesýine jáne úzdik tehnologııalardy qazaqstandyq ekonomıkalyq jáne áleýmettik-mádenı keńistikke engizýdi qamtamasyz etýge múmkindik berdi.

El damýynyń sheshýshi faktoryna aınalyp bara jatqan ekonomıkalyq bilim ýaqyty keldi. Baǵdarlamanyń arqasynda biliktiligi joǵary mamandardyń qatary men eldiń eńbek jáne ǵylymı áleýeti jyl saıyn artýda. Búgingi tańda 12 myńnan asa stıpendııa berildi. Bul búgingi kúnniń ózinde jáne keleshekte Qazaqstan ómi­riniń barlyq sa­lasynyń da­mýyna óz úle­sin qosatyn bo­lashaq bas­qa­rý­shylar býynyna, álemdik deńgeıdegi mamandarǵa asa mańyz­dy ınvestısııa.

Prezıdent maqalasynda sıpattalǵan ata-babalary­myzdyń daǵdylary – óziniń ulttyq jáne jeke resýrstaryn naqty bilý, olardy ekonomıkalyq paıdalaný, óz bolashaǵyn josparlaı alý baǵdarlama túlekteriniń ómirlik maqsattarymen ush­tasady. Bizdiń stýdentterimizdiń patrıot­tylyǵy, realızm men pragmatızmge ne­giz­delgen óz múmkindikteri men shekteýlerin eskere otyryp naqty praktıkalyq nátı­jege baǵyttalǵandyǵy – bul tulǵalyq áleý­mettik kapıtaldy qalyptastyrýǵa berilgen múmkindik úshin eline degen alǵysynyń kórsetkishi.

«Bolashaqtyqtar» bilim berý, ǵylym, ekonomıka, bıznes, mádenıet, densaýlyq saqtaý, jýrnalıstıka, sport salalarynda, úkimettik emes sektorda qyzmet etý­de. «Bolashaqtyqtar» jumyspen qamtý, patrıotızmdi damytý men qaıyrym­dylyq boıynsha keń aýqymdy jobalar­dy júzege asyrady. Búgingi tańda «Bo­lashaq» qaýymdastyǵy 12 myńnan astam stıpendıattardyń basyn qosyp otyr. Qaýymdastyq Elbasynyń «Qazaqstan-2050» Strategııasynda qoıǵan min­detterin eskere otyryp, tórt negizgi baǵyt – kásipkerlikti qoldaý men damytý, bilim transferi, qaıyrymdylyq pen salamatty ómir saltyn qalyp­tastyrý boıynsha jumystar júrgizýde. Negizgi jumys jas­tar arasynda júrgiziledi.

«Bolashaq» baǵdar­la­ma­synyń túlekteri mektep oqý­shylarymen, joǵary oqý oryndarynyń stý­dent­terimen oı óristi keńeıtýge baǵyttalǵan kezdesýler ótkizip, olardy bilim alýǵa ynta­lan­dyrýǵa, ómirlik durys joldy tańdaýǵa septigin tıgizedi.

2013 jyldan bastap «Bizdiń bilim – biz­diń elge» aksııasy júzege asyrylady. Budan bólek, ótken jyly 3 myńnan asa stýdent qatysqan 61 dáris oqyldy. Son­daı-aq, bilim transferi maqsatynda biz Kor­poratıvtik ýnıversıtet ashtyq. Sonyń arqasynda baǵdarlama túlekteri arasynan kásibı bıznes-trenerler men koýchter daıyndaldy. Olar TMD jáne shetelderdiń úzdik oqytýshylarynan bilim aldy. Búgingi tańda Korporatıvtik ýnıversıtettiń 15-ten asa túlegi konsaltıng salasynda qyzmet etedi. Olar qyzmetin jańadan bastap júrgen kásipkerlermen «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasymen birge iske asyrylatyn «Bastaý Bıznes» birlesken jobasy aıasynda jumys isteýge tartylǵan. Aýyl turǵyndaryna kásipkerliktiń negizderin úıretý, olardyń bıznes-bastamalaryn qoldaý jáne súıemeldeý aýyldaǵy bıznestiń sapaly damýyna yqpal etedi.

Jumyspen qamtý jáne jastar kásip­kerligin damytýǵa yqpaldasý mańyzdy baǵyt bolyp qala beredi. Osyǵan oraı, «Bo­lashaq» qaýymdastyǵy Mansap or­talyǵyn qurdy. Onyń aıasynda ma­man­­dar men jumys berýshilerdiń qory qa­lyp­tas­tyrylǵan. Bul jumys www.r.bolashak.kz onlaın-tuǵyrna­masynda aqysyz negizde júrgiziledi. Búgin­gi tańda Ortalyqtyń jumys berýshiler men izdenýshiler qory 6 myńǵa jýyq maman­dy quraıdy. Jobany iske asyrý kezeńin­de 60-qa tarta adam jumyspen qamtyldy.

Seriktesi «Damý» kásipkerlikti damytý qory bolyp tabylatyn keń aýqymdy joba – «Startup Bolashak» bıznes-ıdeıalar baıqaýy qazaqstandyq jastardyń bıznes-bastamalaryn qoldaýǵa baǵyttalǵan. Baıqaýdyń eki naýqany ótkizildi, júlde qory 63 mln-nan astam teńgeni qurady. Bul – jas qazaqstandyqtardyń eń úzdik startap-ıdeıa­laryna granttyq qoldaý kórsetý. Atalǵan qarjynyń maqsatty paıdalanylýyna monıtorıngti «Damý» qorynyń mamandary júzege asyrady. Ondaǵan startap-jobalar osy jobanyń arqasynda júzege asyryldy. Baıqaýdyń ekinshi maýsymynyń jartylaı fınalyna ótken qatysýshylardyń ózi 12 kásiporyn ashty.

Jas qazaqstandyqtar ıdeıalarynyń basym kópshiligi óńdeý ónerkásibindegi jobalardy júzege asyrýǵa, ınnovasııalyq tehnologııalardy engizýge baǵyttalǵanyn atap ótken jón. Jalpy, bul Qazaqstannyń ekonomıkalyq damý vektoryna saı keledi.

Qaýymdastyq aıasynda «Bolashaq» qaıyrymdylyq qory qyrýar jumys atqarýda. Bilim berý, mádenıet, qazaq tilin damytý salalarynda ómirlik mańyzy bar jobalar iske asyrylady. Máselen, «Ár bala mektepke laıyqty» jobasyn aıtýǵa bolady. Ol aýtıstıkalyq spektrdiń aýytqýlaryna ushyraǵan jáne erekshe qajettiligi bar balalardy jalpy bilim berý úderisine beıimdeýge arnalǵan joba. Atalǵan joba iske asyrylyp kele jatqan eki jyl ishinde qor 7 ınklıýzııany qoldaý kabınetin ashty. Astana jáne Almaty qalalarynda eki psıhologııalyq-pedagogıkalyq túzetý kabıneti jabdyqtaldy, bul jylyna 300-den astam balany ońaltýǵa múmkindik berdi.

Inklıýzıvti bilim berý men qoldanbaly taldaýǵa 180-nen asa maman oqytyldy, 10 qazaqstandyq maman Izraılde oqýdan ótti.

«Jalpy bilim berý granttary» baǵdarlamasy aıasynda 17 jetim bala men az qamtylǵan otbasylardan shyqqan balalar Qazaqstan kolledjderi men joǵary oqý oryndarynda qordyń qaıyrymdylyq qarajaty esebinen bilim alýda. Múmkindigi shekteýli 20 stýdent qordyń grafıkalyq dızaın mektebinde oqýdan ótti, onyń ishinde 7 bozbala taǵylymdamadan ótse, 3-eýi jumysqa ornalasty.

Balalar úıleri men arnaıy túzeý mektepterinen 1500 jas sýretshi «Bolashaq» qorynyń shyǵarmashylyq baıqaýlaryna qatysty. Úzdik gollıvýdtyq fılmderdi qazaq tiline dýblıajdaý boıynsha jobany iske asyrý sózsiz jańalyqqa aınaldy. Osylaısha, bolashaqtyqtardyń bastamasynyń arqasynda qazaq tili búkil álem boıynsha DVD, Blu-Ray-de kórýge bolatyn gollıvýdtyq fılmderdiń negizgi 7 tiliniń qataryna endi.

Disney ónimderi qazaqstandyq balalar úshin ana tilin úırenýde taptyrmas quralǵa aınaldy. Mıllıondaǵan balalardyń súıikti keıipkerleri ana tilimizde sóıleýde.

Jobany iske asyrý mıllıondaǵan kıno­kórermender úshin sapaly kontentke teń qoljetimdilikti qamtamasyz etý men qazaq tilindegi sheteldik kıno qoryn qa­lyptastyrýǵa múmkindik beredi. Qazaq tiline dýblıajdalǵan balalarǵa arnalǵan fılmder «Nazarbaev zııatkerlik mektepteri» AQ kitap­hanasynyń tanymdyq resýrsy retinde usynylǵan.

«Disney», «Marvel» jáne Qor atynan kıno ındýstrııasynyń kóshbasshylarymen birge qazaq tilin damytý boıynsha jobaǵa qatysý dástúrler men jańa tehnologııalardy tıimdi ushtastyryp otyrǵan mańyzdy basymdyq bolyp tabylady. Búgingi tańda 19 gollıvýdtyq kınokartına dýblıajdaldy. Qazaq tiline dýblıajdalǵan «Disney» stýdııasynyń 13 kartınasyna «Apple TV Itunes Store» resmı qosymshasynyń beınehostınginde qazaq tilindegi dybys jolaǵy qosylǵan. Bul joba «Máńgilik El» jalpyulttyq ıdeıasyn júzege asyrýǵa praktıkalyq úles bolyp tabylady jáne Elbasynyń joǵary baǵasyna ıe boldy. Sondaı-aq, ol Qazaqstan Kınematografıster odaǵynyń «Qazaqstannyń kıno ónerine qosqan úlesi úshin» syılyǵyna ıe boldy.

«Bolashaq» qaýymdastyǵy – bul ıgi jáne bıik maqsattardy kózdeıtin kóptegen áleýmettik jobalardyń bastamashysy. О́t­ken jyly bolashaqtyqtar 22 joba­ny iske asyrdy, 25 myńnan astam adam­ qatysqan 108 shara ótkizildi.

Qaýymdastyq músheleri úshin Elba­sy­nyń baǵ­dar­lamalyq maqalasy – is-áreketke basshylyq, jańa strategııalyq baǵdar.

Baqtııar MÁKEN,
Parlament Májilisiniń depýtaty