Joǵary oqý oryndaryna túsýge jol ashatyn Ulttyq biryńǵaı testileý synaqtary maýsymnyń sońǵy on kúninde ótkizildi. Túlekter mamandyq alý joldaryn keńinen oılanýǵa múmkindik aldy.
Bul jyl – Ulttyq biryńǵaı testileý synaqtarynyń kóptegen jańalyqtarymen erekshelendi. Eń bastysy, joǵary oqý oryndarynda oqýǵa umtylǵan túlekterdiń UBT synaqtaryndaǵy baldyq kórsetkishteri olar bitirgen orta mektepterdiń reıtıngilerine, tarqatyp aıtsaq, orta mekteptiń bilim berýdegi sapalyq deńgeıin anyqtaýda esepke alynbaıtyn boldy. Bul – tıimdi betburys. О́ıtkeni, osy UBT bastalǵaly beri orta mektepterdiń sabaq kestesindegi pánder testileý synaǵyna engiziletin, engizilmeıtin bolyp bólinip, oqytýda sapalyq ala-qulalyqqa aparýy múmkin degen alańdaýshylyq týyndaǵany jalpyǵa málim jaıt. Sondyqtan da, bul jańalyq «orta mektepter UBT synaǵynyń daıyndyq alańyna aınalyp ketkeni» týraly jurtshylyq arasynda beleń ala bastaǵan pikirtalastyń jolyn kesti. Orta mektepterdiń pedagogıkalyq ujymdary úshin memlekettik baǵdarlamaǵa sáıkes oqytylatyn barlyq pánnen birdeı zamanaýı talap-mindet turǵysynan bilim negiziniń sapalyq deńgeıin jan-jaqty kóterýge jumylýǵa keń jol ashty.
Bıylǵy Ulttyq biryńǵaı testileý synaǵynyń el-jurtty erekshe eleń etkizgen jańalyǵy – orta mektep túlekteriniń altyn belgi attestaty ıegerlerine jeńildikter jasalmaıtyn bolǵany. Iаǵnı, orta mektep túlekteriniń joǵary oqý ornynda bilimin jalǵastyrýǵa jetýi úshin barlyǵyna birdeı talap qoıylady. Bul jańalyq ózim onjyldyq mektepti bitirgen sonaý 1961 jyldy esime túsirdi. Mektepti kúmis medalmen bitirip, alyp-ushyp Almaty shaharyna jetip, Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtynyń qabyldaý bólimine qujattarymdy tapsyryp turyp, medalǵa jeńildikter alynyp tastalǵanyn estigende abdyrap qalǵanym esimde. Sol tarıh sol qalpynda jarty ǵasyrdan astam ýaqyttan keıin qaıtalanyp otyr. Budan attestatty ártúrli belgimen, boıaýmen ereksheleýdiń ýaqyty ótti-aý degen oı týdy.
Elbasy «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasynda: «Qanymyzǵa sińgen kóptegen daǵdylar men taptaýryn bolǵan qatań qaǵıdalardy ózgertpeıinshe, bizdiń tolyqqandy jańǵyrýymyz múmkin emes» dep jazady. «Dástúrdiń ozyǵy da bar, tozyǵy da bar» deıdi halqymyz. Oılanyp kóreıikshi. О́rkenıet órge ozǵan XXI ǵasyrda orta mektepte oqytylatyn mindetti pánderden alǵan baǵalaryna súıenip, túlekterdi «altyn belgi», «úzdik», «qyzyl», taǵy basqa attestat ıegerlerine bólgennen ne utamyz?! «Altyn belgi» tóńireginde mektep ishinde ártúrli ádiletsizdikke jol berilip qalatyny aragidik bolsa da estilip qalady. Mekteptiń reıtıngisin kóterý úshin jaqsy oqýymen, úlgili tárbıesimen óz qatarlastarynan ozyq shákirtti ustazdarynyń «Altyn belgige» súıreıtini de bar. Munyń ózi ártúrli narazylyq týýyna sebepshi bolatyny túsinikti.
Qazaq eliniń erteńgi bolashaǵy, árbir ata-ananyń kóziniń aǵy men qarasyndaı mektep bitirýshi túlekterdiń bári birdeı, bári aıaýly. Árıne, mekteptegi oqýda biri – ozat, biri – ortasha, tipti úlgerimi tómender de bar. Solardyń bári bizdiń bolashaǵymyz. Sondyqtan, bir-birinen bólip-jarmaı, qorytyndy baǵalary kórsetilgen birkelki attestatqa kóshken durys sııaqty. Bıik arman-tilekpen bolashaqqa bet túzegen túlekterdi qoldaýdyń, jeteleýdiń jańa zamanǵa laıyq órshil tálim-tárbıe joldaryn izdeıik. Mektep túlekterin túrli-tústi attestat ıegerleri dep emes, tájirıbede bar bolsa da, báseńdeý estiletin halyqaralyq, respýblıkalyq, tipti, oblystyq, aýdandyq, mekteparalyq, mektepishilik bilimdik, biliktilik, ónertapqyshtyq, jańashyldyq, mádenıet, ádebıet, óner, ana tili, kóptildilik, sport, taǵy basqa saıystardyń jeńimpazdary dep kúsheıtip, keń kólemde marapattaýǵa, joǵary oqý oryndarynda bilimin jalǵastyrýǵa, memleket, Ulttyq kompanııalar, iri mesenattar jáne basqalar tarapynan jolashar jeńildikter jasaýǵa túbegeıli betburys jasaıtyn ýaqyttyń kelgeni anyq.
Saırash ÁBIShQYZY,
Qazaqstannyń bilim berý isiniń qurmetti qyzmetkeri
