Qyrǵyz eli óziniń táýelsizdigin alǵaly beri birneshe ret parlamenttik jáne prezıdenttik saılaýlardy ótkizdi. Ortalyq Azııadaǵy ózge memleketterge qaraǵanda, Qyrǵyzstanda saıası naýqan – saılaýlardyń daý-damaısyz óz deńgeıinde ótkeni óte sırek. Bul demokratııalyq qoǵamǵa tán nárse bolyp kórinýi múmkin. Biraq, ózderi saılaǵan parlamentti taratý úshin atoılap «atqa qonǵan» qyrǵyz aǵaıyndardyń keıbir áreketterine keıde eriksiz bas shaıqaısyń. Tipti egemendigin alǵan jyldar ishinde qudaı qosqan kórshimiz zańdy jolmen saılanǵan eki prezıdentti kúsh kórsetý arqyly elden «qashyp» ketýge májbúr etti. Álemdik qoǵamdastyq muny memlekettik tóńkeris dep baǵalady.
Bıylǵy prezıdenttik saılaý naýqany da asa belsendi jáne shıryqqan jaǵdaıda ótetin sııaqty. О́ıtkeni, qazirdiń ózinde eldiń Ortalyq saılaý komıssııasyna kandıdattyqqa tirkelýge qujat tapsyrǵan úmitkerlerdiń qatary 30 adamnan asqan. Olardyń 25-ten astamy ózin-ózi usynyp otyr. Aralarynda saıası partııa jetekshileri de, zańgerler men kásipkerler de, ýnıversıtet rektory da, dıplomat ta, burynǵy depýtat ta bar.
2011 jyly ótken prezıdenttik saılaýǵa kandıdat retinde tirkelýge 83 adam ózin-ózi usynǵan edi. Olardyń 23-ine ǵana kandıdattyqqa mandat berilgen-di. Al eldiń qazirgi premer-mınıstri Sooranbaı Jeenbekov Qyrǵyzstan sosıal-demokratııalyq partııasy atynan úmitker bolmaq. Atap óteıik, eldiń konstıtýsııasyna sáıkes, bir adam bir ret qana prezıdenttikke saılana alady. Sondyqtan da, Qyrǵyzstannyń qazirgi prezıdenti Almazbek Atambaev saılaýǵa qatysa almaıdy. Sondaı-aq, Atambaev memleket basshylyǵyna kelgennen beri elde birshama saıası turaqtylyq ornaǵany jáne áleýmettik-ekonomıkalyq máselelerge baǵyttalǵan birqatar reformalar júzege asyrylǵany shyndyq.
Sarapshylar bul jolǵy prezıdenttik saılaýda ekinshi týr bolýy múmkin ekendigin de aıtyp otyr. Sebebi, saılaý naýqanyna qatysýǵa nıet tanytyp otyrǵandar arasynda kópshilikke tanymal tulǵalar, kezinde joǵary bılik satysynda qyzmet atqarǵan saıasatkerler jeterlik. Mysaly, burynǵy premer-mınıstrler Temır Sarıev «Aq Shýmkar» partııasy atynan, Omýrbek Babanov «Respýblıka» partııasy atynan baqtaryn synap kórmek. Bulardyń qataryna, sondaı-aq, parlamenttiń burynǵy spıkeri Ahmetbek Keldibekov pen «Ata-Meken» partııasynyń jetekshisi Omýrbek Tekebaevty qosýǵa bolady. Joǵaryda atap ótken Qyrǵyzstannyń qazirgi premer-mınıstri Sooronbaı Jeenbekovtiń de qoldaýshylary az bolmasa kerek.
Prezıdenttik saılaý dúbiri shyqqannan beri osy jyldyń 26 aqpanynda Bishkektegi «Manas» áýejaıynda ustalǵan Omýrbek Tekebaevqa qatysty másele qaıta órshidi. Oǵan baılanysty tergeý-tekserý isi áli jalǵasyp jatyr. Sot onyń qamaýda ustaý merzimin birneshe ret uzartqan. Oppozısııadaǵylar bılik muny ádeıi istep otyr, sondaǵy maqsaty – O.Tekebaevty prezıdenttik saılaýǵa qatystyrmaý, degen ýáj aıtady. Al Tekebaevqa sybaılas jemqorlyqqa salyndy degen aıyp taǵylǵan.
Birqatar sarapshylar saılaýda «Respýblıka» partııasynyń jetekshisi, kásipker Omúrbek Babanov pen qazirgi premer-mınıstr S.Jeenbekovtiń saılaýda jeńip shyǵý múmkindigi joǵary ekenin aıtady. Al el prezıdenti A.Atambaevtyń qazirgi premerdiń kandıdatýrasyn qoldaıtyny buǵan deıin-aq belgili bolǵan.
Biraq «Vechernıı Bishkek» gazetiniń oqyrmandar arasynda júrgizgen saýalnama nátıjesine qaraǵanda, O.Babanovtyń ózge úmitkerlerden sál basym ekeni anyqtalǵan. Keıbireýler onyń múmkindigi joǵary bola tursa da, óziniń saılaý naýqanyn belgisiz sebeptermen toqtatty degen boljam jasaıdy. О́ıtkeni, oppozısııalyq kózqarastaǵy kandıdattarǵa aıaq astynan aıyp taǵylatyny jasyryn emes.
Qazaq pen qyrǵyz túbi bir týys, enshisi bólinbegen baýyrlas halyq. Kórshiles eldegi saıası turaqtylyqtyń myǵym ornaýy, kezekti prezıdenttik saılaýdyń oıdaǵydaı ótip, el basshylyǵyna laıyqty adamnyń kelýin qyrǵyzstandyqtarmen qatar, qazaqstandyqtar da kútedi. Al bul eki memleket arasyndaǵy yntymaqtastyqty ári qaraı tereńdetýge yqpal etedi.
Álısultan Qulanbaı,
«Egemen Qazaqstan»
