Ádildik saltanat qurdy

Adam qashanda óziniń aq peıilimen, taza mańdaı terimen tapqan qarjysynyń qaý­ipsizdigine alańsyz senetini anyq. On­daı qarjysyna bireý «seniki emes» dep qol sala qoıar dep te oılamaıdy. О́ıt­keni ol óz eńbeginiń ónimi. «Eńbek et­seń – emersiń» degendeı, bir túıir nan bolsa da adal eńbekpen tabylǵandyqtan ja­nyń­dy jalǵaıdy. 

Sol aıtqandaı, osy jyldyń sáýir aıynda bar jıǵan-tergenin býyp-túıip, qyryq myń AQSh dollaryn otbasymen birge elge alyp kele jatqan Gúljan Máý­ithannyń da kóńil kúıi kóterińki edi. Biraq ol osy qarjyǵa baılanysty alda keleńsiz oqıǵa kútip turǵanyn bilgen joq. О́ıtkeni sonaý Qytaı elindegi úıdi sa­typ, odan túsken qarjyǵa Qazaqstanǵa ot­basymen kóship kelgen soń baspana satyp alamyn dep oılaǵandyqtan da beıǵam bolatyn.
Alaıda «Maıqapshaǵaı» keden be­ke­tine kelgende onyń bul senimi tas-tal­qan boldy. Álgi sarymaıdaı saq­taǵan qy­ryq myń AQSh dollary bir sátte tárkilenip alyndy. Nege dese, «40 myń dollar deklarasııada kórsetilmegen» deıdi. Biraq bul arada o bastaǵy nıeti oń Gúljan Máýithannyń esh kinási joq edi. Sol tusta oǵan bar jaǵ­daıdy anyq­tap jetkizýge, negizgi maq­sat pen jaý­ap­tylyqty sezinýge, bu­ǵan taǵylǵan aıyp­tyń maǵynasyn tú­sinýine múmkindik be­rilmedi. О́ıtkeni Máýithan jáne onyń qasyna ergen týystary qazaq tilinde sóıleıdi, bi­raq qa­zaqsha oqýdy jáne jazýdy ıger­me­gen-tuǵyn.

Sonymen, resmı derekterge qaraǵanda, «08.02.2017 jyly saǵat 10-30 mólsherinde QHR azamatshasy G.Máýithan Memlekettik kirister depar­ta­mentiniń «Maıqapshaǵaı» keden beketi ba­qylaýynan 59 900 AQSh dollaryn dek­larasııalaýsyz, iri mólsherde, ıaǵnı ózi­men 19700 dollaryn, qalǵan 10500 dol­laryn baýyry Máýithan Muqııatqa, 9900 dollaryn tanystary Saılan Meı­rambekke jáne 9900 dollaryn Kúl­janat Soltkenge bólip berý arqyly ót­kizgen. Sodan sotqa deıingi tergeý bas­talǵan. Aqyry Zaısan aýdandyq soty­nyń 10.04.2017 jylǵy úkimimen G.Máýit­han «Maıqapshaǵaı» keden beketi baqy­laý­ynan 40 000 AQSh dollaryn deklara­sııalaýsyz, iri mólsherde ótkizgeni úshin kináli dep tanylyp, oǵan 30 AEK kó­le­minde aıyppul salynǵan, atalǵan qa­rajattar tárkilengen». 

Árıne, biz joǵaryda Máýithannyń qazaqsha sóılegenimen, osy tilde jazýdy jáne oqýdy meńgermegendigin beker aıtqan joqpyz. Osyǵan baılanysty kedende keleńsizdik týyndaǵan kórinedi. Naqty aıtqanda, aıyptalýshynyń sot isin júrgizý tilin tańdaý quqyǵy buzylǵan. Soǵan sáıkes G. Máýithan Shyǵys Qazaq­s­tan oblystyq sotyna shaǵym túsiredi. Onyń osy shaǵymy negizinde 02.06.2017 jyl­ǵy apellıasııalyq sot alqasynyń qaý­lysymen atalǵan aýdandyq sot úki­mi buzylyp, is prokýratýraǵa qaı­ta­ryldy. Budan keıin Shyǵys Qazaq­stan oblysy prokýrorynyń birinshi orynbasarynyń mindetin ýaqytsha atqarýshy aǵa ádilet keńesshisi E.Mábıev qylmystyq is qujattaryn zerdeleý kezinde, G.Máýithannyń joǵaryda atal­ǵan qarajattar, óziniń QHR-da orna­las­qan turǵyn úıinde turyp kelgen úsh otbasyǵa, ıaǵnı uly Ádilbek ekeýine, baýyry Máýithan Muqııatqa jáne jıen baýyry Saılan Meırambekke tı­esi­li úlesteri ekendigine kóz jetkizedi. So­ǵan oraı, Qytaı elindegi turǵyn úı­di qabyldap alý jáne ótemaqy týra­ly shartyna sáıkes G.Máýithanǵa tıesili turǵyn úıi memleket paıdasyna ótkizilip, oǵan 593 133 ıýan ótemaqy bólingen. Al bul turǵyn úı qujat júzinde Máýit­han­nyń atyna tirkelgenimen, onda bas­qa otbasylar da turǵany joqqa shy­ǵa­­rylmaıdy. Demek, týystarynan ta­bylǵan qarajattar atalǵan úıge beril­gen ótemaqydan bólingen olardyń óz úlesteri eken. 

Keden baqylaýynda olarǵa jeke tekserý júrgizip, hattamala­ryn toltyrý jáne túsinikter alý barysyn­da aýdarmashy qatystyrylmaǵan. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, aıyptaý aktisi Máýithan biletin tilge aýda­ryl­maǵan, aýdarmasy usynylmaǵan, ıaǵnı ol aıyptyń maǵynasyn túsinbegen. Endeshe, Máýithannyń sotqa deıingi tergeý áreketteriniń qujattaryn túsin­bedim degen ýájderi oryndy. Demek, munyń aldynda onyń ózin qor­ǵaý quqyǵynyń buzylǵany da ras degen sóz. Osylaısha túıindeı kel­gen­de aıtarymyz, bastapqy keden ba­­qylaýynda Máýithan Muqııattan, Saı­lan Meırambekten jáne Kúljanat Soltkennen alynǵan qarajattardyń bar­lyǵy G.Máýithanǵa tıesili degen aıyp tek boljammen jasalǵan. Al QPK-niń 19-babyna sáıkes sottalýshynyń ki­ná­liligine seıilmegen kúmán olardyń paı­dasyna sheshilýge tıis. 

Endeshe zańdarymyzǵa súıengen prokýratýra ókili: «Qazaqstan Respýblıkasy Qyl­mystyq prosestik kodekstiń 35-ba­by­nyń 2-tarmaǵyna sáıkes, is boı­ynsha is júrgizý qylmystyq qu­qyq buzýshylyq oqıǵasynyń nemese qyl­­mystyq quqyq buzýshylyq qura­my­nyń joqtyǵy dáleldengen kezde de, eger qosymsha dáleldemeler jınaý úshin barlyq múmkindikter qoldanylsa, olar­dyń bolýy dáleldenbegen kezde de osy baptyń birinshi bóliginiń 1) jáne 2) tarmaqtarynda kózdelgen negizder boıynsha toqtatylady. Sonymen qatar, Qylmystyq kodekstiń 10-babynyń 4-tarmaǵyna sáıkes, osy Kodekstiń erek­she bóliminde kózdelgen, formaldy túrde, qandaı da bir is-árekettiń bel­­gileri bar, biraq mańyzy jaǵynan bol­mashy bolǵandyqtan, qoǵamǵa qaýip tón­dirmeıtin áreket nemese áreketsizdik qyl­mystyq quqyq buzýshylyq bolyp tabylmaıdy», deıdi.

Sóıtip, joǵaryda aıtylǵandardy sara­laı kelgende, Máýithannyń Qytaı elindegi turǵyn úıin satyp, oral­man mártebesin alyp, otbasymen Qazaqstan Respýblıkasyna kóship kelý­di maqsat tutqan áreketin qoǵamǵa qaý­ip­ti deýge bolmaıdy. О́ıtkeni onyń eli­mizge aqshany qupııa túrde, ıaǵnı ja­syryn ákelý sekildi teris nıeti bol­ǵan joq. Mundaı jaǵdaılarda Máýit­hanǵa qatysty qylmystyq is onyń is-áreketinde qylmystyq quqyq buzý­shy­­lyq quramynyń joqtyǵyna baı­la­nysty qysqartylýǵa jatady dep túıindedi prokýratýra. Osylaısha Shyǵys Qazaqstan oblysynyń prokýratýrasy atalǵan isti muqııat zerdelep, Gúljan Máýithannyń áreketterinde qylmystyq quqyq buzýshylyqtyń quramy bolmaǵanyn tolyqtaı anyqtap, iske núkte qoıdy. Tárkilengen qarajat ıesine tolyqtaı qaıtaryldy. Ádildik taǵy bir márte saltanat qurdy.

Aleksandr TASBOLAT,
«Egemen Qazaqstan»