Olaı demeıik desek hat tanyp, kitap timiskilep qalǵan jaıymyz bar – Lenınnen basqa famılııanyń barlyǵy nege «ov» pen «ev»-ke, «ova» men «eva»-ǵa bitedi dep mıymyz jáne «ashıdy»?! Úlkender «oryssha solaı» dep qysqa qaıyrsa, «onda nege Lenın oryssha emes, Momyshuly she...» degen saýaldy qoıa almaı taǵy kibirtikteımiz. Iá, bizder – «Qaırat» pen qazaq kınosyna júregimiz qalaı aýyrsa, «ov» pen «ev»-ke júregimiz solaı aýyryp ósken urpaqtyń ókilimiz!
Táýelsizdik tańy atqan tusta «Egemen Qazaqstan» gazetiniń bas redaktory Sherhan Murtazanyń bir kúnde «ev»-ten aıyrylýy muń eken, Qazaqstannyń tórt buryshyndaǵy barlyq – aýdandyq, oblystyq, respýblıkalyq gazetterdiń betterinde avtorlar men jýrnalıster jappaı «ov» pen «ev»-siz shyǵa bastady. Sondaǵy «Egemeniń» qudireti-aı, shirkin! Sondaǵy qazaqtyń rýhanı múddedegi uıymshyldyǵy-aı, shirkin! Mundaı qubylysqa kýá bolý da – baqyt! Sol kezeńniń bir oqıǵasy esimde... Korbıýroda kezekshilik ótkizip, gazet betterin súzip, kózge túsken qatesin túzep, kúzep jatqanmyn. «Egemen Qazaqstannyń» arnaýly tilshisi maqalasyna «Sáýle Dosjanova» dep qol qoıypty. Bulaısha óz gazetimizdiń bastamasyna ózimiz qarsy shyǵý jaramas degen asyǵys, aptyqqan kóńilde Dosjanovanyń «ova»-syn qıdym da tastadym. Kezekshi – gazettiń sol kúngi nómirine jaýapty adam, redaksııanyń sol kúngi «jarty patshasy»!
Erteńgisin kezekshilikten keıin saltymyzǵa saı jarty kún tynyǵyp jumysqa kelsem, áriptesim «...Sáýle izdep júr!» dep záremdi ushyrdy. «Egemenniń» bastamasyna qansha jerden janashyr bolsam da, jeke tulǵanyń ishki sharýasyna – «ova»-syna túndegi qol suqqanym esime túsip, «tyń basym» dyńyldap, otyra kettim. Qandaı jaýap qatam, qatty sastym? Ekiarada Sáýle jeńeshemiz de kep qaldy. «Á, á... «ova»-ny alyp tastaǵan sen be? Gazetti kórgen Dúkeń: «Sáýle, saǵan saýap boldy. El gazetinde júrip, famılııańdy túzemegen ózińnen kór. Kezekshi durys jasaǵan... dep sókti!..»
Qazaqtyń dańǵaıyr jazýshysynyń jubaıy jarqyldaı sóılep, jadyraı kúlip, «rahmetin» aıtyp jatyr. Dúnıede Dúkenbaıdaı aıaýly aǵamyzdyń barlyǵyna, meni bulaı qutqarǵanyna mundaı qatty qýanbaspyn!
Sodan keıin mundaı máselede asa saq júrsem de, arada kóp jyl ótkende, kezekti qyzmette «Ksandra Sılantı» degen bir qyzyq aty-jónmen ushyrastym. Nemis jerinen kelgen, biraq, orys tilinde aǵyp turǵan qyz balaǵa kókeıdi jegen saýalymdy aqyry qoıdym. «Nesine tańdanasyz?», dedi, áriptesim jymıyp, «Meniń aty-jónim qazaqsha, «eva»-ny alyp tastaǵam». Germanııada týǵan, burynǵy keńes ofıseriniń qyzy Aleksandra Sılantevanyń «Egemennen», Sheraǵamnan bastalǵan úrdisti neshe jyldan soń esime salǵanyna qýandym!
Shirkin, «Egemen», shirkin Sheraǵań sol jyly eshbir mınıstrliksiz, onomastıkalyq komıtetsiz-aq, eshqandaı da basqarmanyń sheshiminsiz bolashaq qazaq aty-jóniniń etalonyn jasap bergen eken de! Osy arada «Egemennen» bastalǵan úrdistiń baspasózdegi sondaǵy «jarylys-dúmpýi» týraly da aıtqan lázim. Bir top – aty-jóniniń «ı» harpimen, bir top – «uly» ıa «qyzy»-men aıaqtalǵanyn qalady. «Tegi» men «ata», «apa», «nemeresi» degender de jarysyp ketti. Túptep kelgende onysy grýzınniń «shvılı» men «ıdze»-si, armıannyń «ıan»-yna keńesshe elikteý edi. Oqymystylarymyz da «solqyldap» turdy. Erketeı esimdi dosymnyń akademııalyq bilimi joq bolsa da, «oý, bizdiń «han», «qul», «bek», «baı», «qyzy», «áli»-lerimiz sol «shvılı-mvılı» emes pe, nege bas aýyrtamyz, a?», dep muńaıatyn sonda! Biz «múddeler uıymshyldyǵyn» bul joly kórsete almadyq, bárin bir júıege túsireıik te degen sózi ótimdi tulǵa, quzyrly vedomstvo tabylmady! Aty-jóndegi birizdilik jeńisi kópke deıin ornamaı qoıdy...
Biz ol kezde 4-synypta oqımyz... Záýmen syrtqa shyǵyp ketetin muǵalimimiz «Tártip buzǵan balalardyń aty-jónin maǵan jazyp ber», dep Nııazbekke tapsyrsa, «Aǵaı joqta shýlaǵan oqýshylar: Artelip, Álimbekip, Qanseıtip, Myrzabaıyp...» deı kelip, aq júrek belsendimiz «Ospanyp» dep ózin de tirkep qoıar edi. Aty-jóndi qazaqshalaǵanyńda qaıta sol Nııazbekte birizdilik bolǵan eken-aý! Dese de erteńder «Egemen Qazaqstanda» jarııalanatyn bıylǵy oqýǵa túsken talapkerler tizimine zer salyńyzshy, kóńilińiz marqaıady. Qazaqsha «ov»-y men «ev»-i, «ova»-sy men «eva»-sy joq aty-jón degen solar! Bular – jańa dáýirdiń qazaqtary. Bári de «Egemennen», Sheraǵańnan bastalǵan...
Talǵat SÚIINBAI,
«Egemen Qazaqstan»
