Áleýmettik jelide jas qalamgerlerge qamqorlyq jasaý jóninde qyzý pikir-talas júrip jatyr. Pikir bildirýshilerdiń bir toby árbir oblys shyǵarmashylyq ortada tanylyp qalǵan jas daryndardy shaqyryp, oblys ortalyqtarynan baspana berip, jumyspen qamtamasyz etý kerek degen usynysty qyzý qoldasa, ekinshi tarap qarsy ýáj aıtyp jatty. Árıne, árkimniń pikiri – altynmen teń. Pikirtalastaǵy sózdi termelep, mysalǵa alý bizdiń mindet emes. Anyǵy, kóptiń kókeıindegi tunshyqqan oıdyń tumyldyryǵy sypyrylyp, qoǵamdyq deńgeıde sóz qozǵaldy. Dál osyndaı mádenıetti pikirtalas taqyrybyn ashyq usynǵan jas jazýshyǵa jurt dán rıza bolýy tıis. Jáne bul taqyryptaǵy usynystardyń is júzine asýy qoǵamnyń qolyndaǵy sharýa emes, arǵy jaǵy atqarýshy bılikke amanat...
Oıdy oı qozǵaıdy degen. Bul pikirdiń Táýelsizdiktiń 25 jyly ishindegi qazaq ádebıetiniń damýyna qatysty sózdi de tiriltkeni anyq. Tek, ádebıet týraly sózdi ádebıetshi aıtýy kerek. Bizge buıyrǵany, osy ýaqyt aralyǵynda memleket tarapynan otandyq ádebıetti damytýǵa jasalǵan qadamdardy eske túsirip, eseptep shyǵý ǵana. Burynǵy soslagerdegi elderge qaraǵanda táýbe dep júrmiz. Qazaq ádebıeti qaraýsyz qalǵan joq. Jas tolqyn men aǵa býyn arasy sabaqtasyp keledi. Marapat pen syılyqsyz emespiz. Álemge moıyndalý jaǵynan da nátıje bar, árıne álsizdeý bolsa da. Kitaptar jaryq kórip jatyr, meıli taralym az bolýy múmkin, biraq kózi qaraqty oqyrman izdegenin tabatyndaı jaǵdaı bar. Mádenıet jáne sport mınıstrligi tarapynan «Ádebıettiń áleýmettik mańyzdy túrlerin basyp shyǵarý» baǵdarlamasy jyldan jylǵa jalǵasyp, jaqsaryp keledi. Biraq...
Aǵa býynnyń sosrealızmnen sińirgen ádeti áli de qalmaı kele jatqandyǵy da shyndyq. Bul tipti jas býynǵa da juǵyp úlgergen syńaıly. Ol «derttiń» ataýy... memleketke masyl bolý ma, álde elge erkeleý me, osyǵan uqsas túsiniksizdeý árekettiń aınalasynda. Áıteýir, «kitap shyǵarý azap, ony taratý qıyn, qalamaqy joq...» degen syńaıdaǵy pikirdi ádebıetke 2010 jyly kelgen ýyzdaı jastardyń aýzynan estip qalyp júrgenimiz ótirik emes qoı. Bálkim, bizdiń eldegi kitap ındýstrııasy týraly, ony qoıyp jalpy ádebıet týraly túsinik jańarmaı, jańǵyrmaı qaldy ma? Endeshe, rýhanı jańǵyrýdan buryn jazýshynyń sanasyn túletip alý kerek shyǵar...
Qyzyq úshin bir-eki mysal: álemdegi eń baı jazýshy Djoan Roýlıng esimdi aǵylshyn áıel ekenin estigen shyǵarsyz. Álgi Garrı Potter týraly ataqty romandardyń avtory. Sol kisi shyǵarmasynyń qoljazbasyn qushaqtap Londondaǵy baspasy bar, ádebı agenttigi bar, on eki ǵımaratqa kirip shyǵypty. Romandy oqyǵan baspa mamandary jyly jymıyp shyǵaryp salyp, «Shyǵarmańyzdyń kók tıyndyq quny joq. Ashtan ólmes úshin basqa kásip úırenińiz...» dep keńes beripti. Birde sol londondyq Bloomsbury baspa úıi dırektorynyń segiz jastaǵy qyzy Alısa Nıýton Roýlıngtiń sheti jyrymdalǵan qoljazbasyn kezdeısoq oqyp shyǵyp, romannyń jalǵasyn taýyp berýdi ákesinen ótinipti. Suńǵyla baspager bala tanymyna laıyq shyǵarmany birden qabyldap, kitap etip jibergen ǵoı. Nátıjesinde, Djoan eń baı jazýshy, al «Garrı Potter» álemdik sıkvelge aınalyp shyǵa keldi. Aıtpaqshy, Keńes Odaǵyndaǵy suranysqa ıe jazýshy retinde Maksım Gorkııdi ataýǵa bolady. 1918-1986 jyldar arasynda sosrealızmniń kindik ákesiniń shyǵarmalary 3556 ret qaıta basylyp, jalpy taralymy 242 mln 621 myń danany quraǵan eken...
Toq eteri, qazaq jazýshysyna ne Roýlıngtiń baılyǵyn, ıakı Gorkııdiń taralymyn tańdaý kerek sııaqty. Alǵashqysy úshin Alısa sııaqty kitapqumar oqyrman, ekinshi jol úshin asyraýshy baı memleket qajet...
Qalmahanbet MUQAMETQALI,
«Egemen Qazaqstan»
