Osy oqıǵaǵa men ol kezderi onsha mán bere qoımappyn. Bálkim oǵan meniń jastyqtyń áserinen máseleniń mánisine tereń boılaı almaýym, sondyqtan sózdiń astaryn jete túsinbeýim de sebepker bolǵan shyǵar. Onyń syrtynda bul sııaqty jaıttar, ıaǵnı kishiniń úlkendi syılaýy ǵana emes, sonymen qatar úlkenderdiń de ózderinen jasy kishilerge belgili bir jaǵdaılarda jol berip, ónege kórsetip jatatyn tustary ol zamandarda ara-tura bolsa da kezdesip turatyn. «Jasarymyzdy jasadyq, asarymyzdy asadyq, endigi jol jastardiki» degen sóz de ol ýaqyttarda jıi qaıtalanatyn edi.
Sodan beri de arada otyz jyldan astam ýaqyt ótti. Búginde ózimiz de jańaǵy aıtqan «shaldyń» jasyna jettik, jetkeni bylaı tursyn, tipti asyp ta kettik. Sondyqtan shyǵar, árkim tek bas paıdasyn ǵana kóksep, árkim ózin dókeı qylyp kórsetip qalýǵa tyrysatyn qazirgideı shaqta biz sol kisiniń jasaǵanyn jasap, ara-tura jastarǵa jol berip, úlkendik, bilgendik tanyta alar ma ekenbiz degen oı sońǵy kezderi jıi mazalaıdy. Álde, «áı, bala, óńmeńdep qaıda barasyń, aldyna otyrýǵa saǵan áli erte, otyr myna artyna», dep jetkinshek urpaqtyń meselin qaıtaryp, ózimiz kımeleı alǵa umtylar ma ekenbiz?..
Mundaı kúmándi kózqaras tanytýyma sebep te joq emes-tin. Osydan 10-15 jyldaı buryn osy qaladaǵy bir qyz uzatý toıyna qatystym. Biriniń aıtqanyn ekinshisiniń aınytpaı qaıtalaǵanyna qaramastan, sóz tıgenderdiń bári órshelene tilek aıtyp degendeı, toı qazaqtarǵa tán dástúrmen júrip jatqan. Bir kezde, shamamen toıdyń orta tusy bolsa kerek, bir aqsaqal ornynan turdy da shyǵyp júre berdi. Mańaıyndaǵy otyrǵandardyń bári álgi kisige ańtaryla qarady. «Ne boldy? Nege ketip qaldy?» degen kúbir-sybyr da estile bastady. Sóıtse, jańaǵy kisi maǵan alǵashqylardyń qatarynda sóz bermedińder dep toı ıelerine ókpelep ketipti. О́zgelerdi bilmeımin, men úshin álgi adamnyń minezi oǵashtaý, úlken basyn kishireıtkendeı qylyq bolyp kórindi. Shyndap kelgende, qaı kezde sóıleseń de báribir emes pe? Onyń ústine, talaı toılardyń kýási boldyq, ataly sóz aıtyp, jınalǵan jurtty tańqaldyryp jatqan eshkimdi kórgen de, estigen de emespiz. Bárimizdiń de aıtatynymyz «Baqytty bolyńdar», «Shańyraǵyńnan shattyq ketpesin», «Úbirli-shúbirli bolyńdar» degen sııaqty jattandy sózder. Árıne, bular jaman tilekter emes. Sóıte tursa da, bir sózdi onymyz, júzimiz qosylyp qaıtalaı berýimiz kókeıge qanshalyqty qonymdy, qanshalyqty oryndy?.. Kerek deseńiz, shýda jipteı shubatylǵan sózderdiń ózi jurtty jalyqtyryp, qyrýar ýaqytyn bosqa shyǵyndaıdy. Zeıin qoıyp tyńdap jatqan taǵy eshkim joq.
Degenmen, bizdiń aıtpaǵymyz toı nemese ondaǵy aǵyl-tegil sózder týraly emes. Bizdiń maqsatymyz adamdyq qasıet degenimiz ne, ol qandaı jaǵdaılarda jáne qalaı kórinis tabýy tıis degen saýal tóńireginde oılasý. Adamdyq qasıet úlkenge de, kishige de ortaq. Eger ol úlkenderdiń minez-qulqynan jıirek kórinis berip jatsa, onyń ózi ómirlik tájirıbeleri az keıingi jastarǵa úlgi bolar edi. «Aldyńǵy arba qaıda júrse, sońǵy arba sonda júredi» degen mátel de osyndaı sebepterge baılanysty aıtylǵan bolsa kerek. О́mirden kórgen-túıgenderi mol, jón biledi degen aǵa býyn ókilderiniń ózderi súrinbes jerde súrinip, búlinbes jerde búlinip, bilmestik jasap jatsa, ómir joldaryn endi ǵana bastaǵan jastarǵa ne joryq?!
Keıde qazirgi jastar tárbıesiz, úlkendi syılaýdy bilmeıdi dep renish bildirip jatamyz. Qarııalardy ıyǵymen soǵyp óte shyǵatyn, qoǵamdyq kólikte oryn berýge onsha asyǵa qoımaıtyn jigitter men qyzdardyń kezdesip turatyny da ras. Biraq jetkinshek urpaqtyń qaıyrymsyzdaý bolyp ósýine olarǵa durys úlgi-ónege kórsete almaı júrgen aldyńǵy býyn – ózimiz kináli bolyp shyqsaq qaıtpekpiz? Ol týraly oılanyp kórdik pe eken, sirá?
О́zi artqy oryndyqqa otyryp, balasymen qatar maǵan aldyn usynǵan aqsaqal taǵy da oıyma oraldy...
Seıfolla ShAIYNǴAZY,
«Egemen Qazaqstan»
