Táýelsizdik degenimiz – máńgilik kúres

Ol kisiniń oılary kóbine-kóp kóke­ıime qona ketedi. Aıtalyq, áneý­kúngi bir sózi: «Ultyńa jasaǵan ekijúzdilik jaqynyńa jasaǵan ekijúzdilikten júz ese aýyr kúná. Anaý bir qarııaǵa qarańyzshy... Kempiriniń qasynda keńk-keńk kúlip, basyn shalqaıtyp otyr ǵoı. Áne, sol qarııaǵa ult týraly, til týraly, din týraly aıtsańyz, qoshtaı ketedi. Keıde tipti, sýyrylyp sóılep, til basqarmasyn sóge jóneletinin qaıtersiz. Al sodan soń ózi... janyna júgirip kelip, eteginen tart­qylaı bastaǵan kishkentaı nemeresine qarap: «Synochek, podojdı. Ty je vıdısh, chto dedýshka razgovarıvaet», dep eskertý jasaıdy. Bul... bul degenińiz soraqylyq qoı!»

Kelispeı kórińiz. Aına-qatesiz shyndyq. Taǵy birde... taǵy birde deımin-aý, taıaýda ǵana: «Ulttyq kod bir ǵana sıfrdan turatyn bolsa, ol – til, – dedi. – Sebebi, ulttyń tilin bilgen adam ǵana onyń jan dúnıesin asha alady. Kelisesiz be?»
Men árıne, basymdy shulǵımyn. О́ıt­keni, onyń aıtyp turǵany – aqıqat. Degenmen... 
«Al eger birneshe sıfrdan turatyn bolsa she?» deımin.

«Onda ulttyq óner, salt-dástúr dep, taǵysyn-taǵy jalǵastyra berýge bolady. Biraq, ulttyń janyn tilin uq­qanda ǵana túsinesiń», deıdi ol.
Mine, osy kisimen keshe taǵy da jolyǵyp qaldym. Bul joly, nege ekeni, birtúrli jaltaqtap, meniń kózime týra qaraı almaı, janaryn alyp qasha bergendeı kórindi.

«Men... men bir nárseni anyq túsin­dim, – deıdi tereń kúrsinip. – Táýelsizdik degenimiz – máńgilik kúres eken!
Bilesiz be, nemeremniń tili oryssha shyǵypty. Tipti, sony ózim de baı­qamaı qaldym. Osydan biraz kún buryn saıabaqqa ertip baryp em. Bir kezde álgi batýtqa qaraı tura umtylyp: «Atashka, poshlı bystree!» dep súıreı jónelmesi bar ma meni.

Aýzym ashyldy da qaldy. «Áı, bunyń tili qalaı-qalaı shyqqan-eı?!» deımin ań-tań bolyp. Sodan kep áke-sheshesine shúıligeıin. Olar bolsa, azar da bezer bop: «Joq, biz úıde qazaqsha ǵana sóıleımiz», deıdi. Sonsoń anda-sanda balabaqshadan alyp ketetin naǵashy apasyna telefon soǵaıyn. O kisi de: «Meniń balamen oryssha sóıleskenimdi qashan kórip edińiz?» dep renjıdi.

Aý sonda... Bul balaǵa til úıretip júr­gen kim deımin ǵoı. Sóıtsem, kelin bala birdeńeni biledi eken. «Kúni boıy «Tı-Jı» kóredi balańyz. Múmkin, sodan úırengen bolar», deıdi.

Al «Tı-Jı» degenińiz álgi kúndiz-túni mýltfılm kórsetetin telearna emes pe. 
Mine, sol bizdiń balany...» 

Men osy sátte shydaı almaı onyń sózin bólip: «Bul sizdiń ǵana problemańyz emes,» dep qaldym. Ol maǵan tańdana qarap, qabaǵyn túıdi.
«Ras aıtam, – dedim. – Taıaýda ǵana bir jýrnalıst kelinshektiń feısbýktegi paraqshasynan oqydym. Ol da: «Bizdiń balalarymyzǵa bul kúnde til úıretip, tárbıe berip jatqan – kúndiz-túni orys tilinde mýltfılm kórsetetin arnalar», dep jazady.

 «Sodan beri, – dedi ol áńgimesin jalǵap, – nemereme ózim til úıretip júrmin. Ol bir aýyz oryssha sóz aı­ta qalsa, taban astynda qazaqshaǵa tárji­malaımyn. Keıde ózi de suraıdy. My­sa­ly, «Chelovek paýk» degendi qalaı aıtam?» deıdi. Men oǵan: «О́r­mekshi adam» dep túsindiremin. Al keıde, aýdara almaı qalatyn kezderim de bolady. Aıtyńyzshy, osy mýltfılmderdi aýdarýǵa bola ma ózi?..»

«Bolady ǵoı. Biraq, sol qajet pe eken?» deımin qarsy saýal qoıyp.

«Bilmeımin. Biraq, myna balalar ylǵı da sony kóredi. Basqa arnaǵa aýystyrsań, kózinen jas parlap shyǵa keledi... Qaıtsek eken?»

«Balapan» arnasy ashylǵanda qýanyp ek...»

«Biraq, ol az bolyp tur ǵoı. Álgi «Tı-­jımen» salystyrǵanda bizdiń arnalar mýltfılmge múlde kende. Áı, bolmas... Bolmas bulaı. Táýelsizdik degenimiz – máńgilik kúres qoı, kúres.» 

Nurǵalı ORAZ,

«Egemen Qazaqstan»