– Bul dalada kimderdiń izi qalmaǵan deısiz? Áýlıe atanǵan jandardy jurt nege umytpaıdy? Qaıta jyldar ótken saıyn halyq olardy izdeıtin sekildi. Maǵan osy jumbaq kórinetin. Osydan 3-4 jyl buryn Arqalyq qalasyna qaraıtyn Qaıyńdy aýylynan jeti shaqyrym jerde ornalasqan Qulymbet áýlıeniń mazaryna bardyq, sonda baıqaǵan qubylystan keıin halyq jadynan ketpeıtin áýlıelerde bir qasıettiń, qupııanyń bolatyny ras degen oıda qaldym, – deıdi Igor Ivanovıch.
Ol bylaı bolǵan eken. 2013 jyly jazda Arqalyq qalasyndaǵy «Jasulan» balalar men jasóspirimder ortalyǵy Torǵaı óńiriniń Arqalyq tóńiregindegi tarıhı oryndarǵa ekspedısııa uıymdastyrady. Onyń quramy jergilikti buqaralyq aqparat quraldarynyń, úkimettik emes uıymdardyń ókilderinen, birneshe fotograf pen sýretshi jastardan, jýrnalısterden jasaqtalady. Keseneniń ishine kirgen soń fotograftar ádettegideı jaǵalaı sýretke túsiredi. Arqalyqqa qaıtyp oralǵan soń, jas fotograftar sýrettiń sapasyz túsirilgeni týraly Igor Ivanovıchke aıtyp, jumystaryn ákelip kórsetedi. Ol birinen keıin biri kelgen fotograftarǵa fotoapparattaryn durys daıyndamaǵanyn, múmkin aqaý bolǵandyǵy jóninde boljamdaryn aıtady. Sosyn dereý óziniń túsirgen sýretterin qaraıdy. Qyzyq bolǵanda, óziniń jumystarynyń da ózge fotograftar túsirgen sýretterden aıyrmasy bolmaı shyǵady.
– Barlyq sýretterde sharǵa uqsas dóńgelek aq daqtar bar. Olar keseneniń kúmbezinde, ishinde júrgen adamdardyń basynda, júrek, búırek tusynda ornalasqan. Muny ekspedısııany qorytyndylaǵan otyrysta talqylap aıttyq ta, qoıdyq. Al aramyzdaǵy Iýra degen jigit osy jaıdy jazyp, sýretimen ınternetke salypty. Ol kópshilik nazaryn aýdarady, talqylaýǵa kóptegen kisiler qatysty, boljamdaryn aıtty. Sonyń ishinde maǵan «bul energetıkanyń qýaty, shar sekildi aq sáýle-daqty úlkeıtip kórińder, ishinde zarıadty kóresińder, ol qýatty energetıka» degen pikirdiń jany bar sııaqty. Biz aq daqtardy úlkeıtip qarap kórdik, rasynda aq daqtyń ishi shar sekildi móldir emes, túrli-tústi, ishinde bir nárse bar sekildi áser beredi, – deıdi Igor Ivanovıch.
Qulymbet áýlıe HIH ǵasyrdyń ortasy men ekinshi jartysynda ómir súrgen. Ol kóziniń tirisinde-aq áýlıeligimen aty shyqqan, arýaqty kisi bolypty. Oǵan densaýlyǵy nasharlaǵan adamdar kelip, emdeledi eken. Kózi ketken soń da aýyrǵan, basyna is túsken adamdar onyń mazaryna kelip, dertine shıpa, janyna medet tabady, tilek tileıdi. Osy kórinis áýlıe mazarynan búginge deıin úzilmeıdi. El arasynda onyń áýlıeligi týraly áńgimeler de kóp saqtalǵan. Qazir qaıyńdylyqtar Qulymbet áýlıe mazarynan tańǵalarlyq qubylystardy baıqaıdy. 2000 jyly Qaıyńdy aýyly mańaıynda dala órti tutanady, qyzyl jalyn boı bermeı, mal shyǵynyna deıin bolady. Sonda dalany qaraquıqalaq etken órt Qulymbet áýlıe mazaryna jaqyndaǵanda sónip qalady. Ol jerde eshqandaı órtke qarsy shara bolmaıdy, jer de jyrtylmaǵan. Keıingi jyldary da dala órti bolǵanda álgi qubylys taǵy qaıtalanypty.
«Tabıǵattyń biz bilmeıtin qubylystary kóp qoı» degen Igor Ivanovıch Qulymbet áýlıe mazarynda bir qupııanyń barlyǵyna senedi.
Názıra JÁRIMBET,
«Egemen Qazaqstan»
ARQALYQ
Sýrette: Qulymbet áýlıe kesenesiniń syrtqy kórinisi.
