Osy jerde «Qazaq kúntizbesiniń» tarıhyna da az-kem toqtala ketken jón bolar. Kúntizbe shyǵarý úrdisi barlyq elderde bar. Salalyq kúntizbeler de shyǵyp jatady. Aıtalyq, otbasylyq, áıelderge arnalǵan, densaýlyqqa baılanysty, baǵbandyqqa, salt-dástúrge baılanysty. Sońǵy kezde dinı kúntizbeler kóp. Elimizde kúntizbe shyǵarý keshegi keńestik dáýirde paıda bolyp, ol saıası baǵdar ustandy. Ony respýblıkanyń saıası-ádebıetter baspasy – «Qazaqstan» shyǵardy. Onda KSRO men respýblıkamyzdyń ómirindegi saıası-qoǵamdyq oqıǵalardyń, partııalyq-saıası qaıratkerlerdiń, ataqty ǵalymdar, óner, sharýashylyq adamdarynyń músheldi kúnderine oraı maǵlumattar berildi. Qazaq tilinde alǵash paıda bolǵan sol jyrtpa paraqshaly kúntizbe de elimizdiń ómirindegi aıtýly oqıǵalardy nasıhattaýǵa ózinshe úles qosty. Belgili dárejede halyqtyń kúndelikti qajetin óteıtin basylymǵa aınaldy. Biraq keshegi keńestik júıe shaıqalyp, elimizdiń táýelsizdikke qoly jetken tustaǵy ekonomıkalyq qıyndyqtar «Qazaq kúntizbesin» shyǵarýdy toqtatqan.
«Qazaq kúntizbesi» araǵa biraz jyl salyp, 2000-shy jyldardyń ortasynda qaıta shyqty. Oǵan belgili baspasóz qaıratkeri, «Qazaqstan» baspasynyń dırektory Nurmahan Orazbek tikeleı bastamashy boldy. Qarjylyq qıyndyqqa qaramaı, áriptes jýrnalısterdiń qoldaýymen jyrtpa paraqshaly «Qazaq kúntizbesin» shyǵarýdy júzege asyrdy. Eń qıyny – ony basyp shyǵarý ol kezde tek Reseıde ǵana atqarylatyn. Bul qosymsha qıyndyqtan qutylý úshin Nurmahan aǵamyz ony kitapsha formatynda shyǵarýdy qolǵa aldy. Bul kúntizbeniń mazmunyn baıyta tústi. Basqa elderde kúntizbeniń túrleri kóptigin eskerip, sondaǵy máselelerdi qamtýdy da oılap, sondaı-aq, qazaq halqynyń rýhanı muralaryn qazirgi qaýymǵa kóbirek tanystyrýdy oılap, jańa aıdarlar ashty. «Babalardan jetken sóz», «Qazaqtyń maqal-mátelderi», «Qazaqtyń salt-dástúrleri», «Balalarǵa bazarlyq» aıdarlary ulttyq qundylyqtarymyzdyń jarshysyna aınaldy. Eń bastysy – óziniń bedelimen de, til tabysýshylyq qabiletimen de Nurmahan aǵamyz kúntizbeni shyǵarýdy memlekettik qarjylandyrýǵa da qol jetkizgen edi.
Sol qazaq baspasóziniń úlken qaıratkeri, belgili pýblısısttiń ómirden ótkenine de eki jyl boldy. Onyń isin jalǵastyrǵan janashyr qaýym, baspa úıi «Qazaq kúntizbesiniń» eki kitapshasyn (2017-2018 jyldar) shyǵaryp úlgerdi. Odan árige baspa úıiniń murshasy joq. Úkimet tarapynan qarjylaı qoldaý bolmaǵandyqtan osynaý qajetti-aq basylym shyǵarylymy toqtatylmaq. «Sońǵysy bolýy múmkin» deýimiz sodan.
Endi kelesi jylǵa arnalǵan kúntizbeniń ózine toqtalsaq, munda elimizdiń tarıhyna, halqymyzdyń rýhanı ómirine arnalǵan birshama maǵlumattar berilgen. Osy jylda halqymyzdyń talaı qaıratkerleriniń, óner adamdarynyń, ǵalymdardyń mereıli kúnderi atap ótiledi. Kitapshadan oqyrmandar soǵan oraı aıtarlyqtaı maǵlumattar tabady. Sonaý Ánet baba, Aqtaılaq bı sııaqty dala danalarynyń, Shákárim, Maǵjandaı aqyndardyń, Temirbek Júrgenovteı memleket qaıratkerleriniń, Qalybek Qýanyshbaevtaı óner tarlandarynyń, akademık Aleksandr Baraevtaı ǵalymdarynyń mereıtoılary jurtshylyq nazaryn aýdarary sózsiz. Onyń ishinde, Halyq qaharmany Qasym Qaısenovtiń, ǵalym Túımebaı Áshimbaevtyń, kompozıtor Quddys Qojamııarovtyń, jazýshy Táken Álimqulovtyń, taǵy basqalarynyń júzjyldyqtary erekshe atalatyny anyq.
Joǵaryda aıtqandaı, halqymyzdyń ulttyq salt-dástúrleri, rýhanı muralary, álemdik ónegeli jańalyqtar, adamdardyń kúndelikti ómirdegi qajetine septigin tıgizetin aqyl-keńester jaıyndaǵy materıaldarǵa da aıtarlyqtaı oryn berilgen.
Búginde kúntizbedeı merzimdik basylymdardyń taralýy da máselege aınalǵan. Arnaýly dúkender bolmaǵandyqtan, kópshiliktiń kózine túspeı, qaltarysta jatyp ta qalýy múmkin. Qajet etetin adamdar ony poshta mekemelerinen ózderi baryp suraǵany da jón. Sondaı-aq, «Qazaqstan baspa úıinen» (Almaty, Prokofef kóshesi, 226/1) baryp ta alýlaryna bolady.
Mamadııar JAQYP,
Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi
