Aıta keteıik, «Qorqyt jáne Uly dala sazy» atty dástúrli folklorlyq mýzykalyq óner festıvali úsh jylda bir ret Qyzylorda oblysynda ótkizilip keledi. Oǵan Qazaqstan men alys jáne jaqyn shetelden ónerpazdar qatysady.
Festıval aıasynda «Qorqyt ata murasy: epıkalyq mádenıet, halyq ańyz- áńgimeleri jáne áýenderi» atty halyqaralyq ǵylymı-teorııalyq konferensııa ótti.
Konferensııany Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti Darhan Qydyráli júrgizdi.
– Uly ónerimen Uly Dalany terbetken, máńgilik ómirdiń joqshysy, kúlli túrki áleminiń ortaq urany – Qorqyt atamyzǵa arnalǵan alqaly jıynnyń Syr elinde ótýi tegin emes. Halyqaralyq deńgeıdegi konferensııa túrki elderiniń ózara mádenı deńgeıin, halyqtyq ónerdi saqtaýdaǵy tájirıbelerin zerdeleýge múmkindik beredi, – dedi moderator alǵysózinde.
Konferensııany ashqan oblys ákimi Qyrymbek Kósherbaev kúlli túrkige ortaq Qorqyt ata tynys tapqan mekenge kelgen barsha qonaqtarǵa eldiń yqylasyn jetkizdi. Syr óńiri men Qyzylorda qalasynyń túrkiler men qazaq tarıhyndaǵy mańyzyna toqtaldy.
– Bul festıval barsha túrki tildes elderdiń basyn qosqan rýhanı kópir ispetti. Elbasynyń bastamalary arqasynda qazir týystas elder arasynda yntymaqtastyq nyǵaıyp, dostyq baılanys ornaǵan. Uly oıshyl Qorqyt babanyń týǵan jerindegi festıval osynyń dáleli,– dedi aımaq basshysy.
Kelesi quttyqtaý sózdi ıelengen halyqaralyq TÚRKSOI uıymynyń bas hatshysy Dúısen Qaseıinov bul konferensııa – ǵylymnyń san salasyndaǵy Qorqyt murasyna qatysty sony zertteýlerdi tanystyratyn jıyn ekenin atap ótti.
– Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrý: bolashaqqa baǵdar» maqalasy bizdiń elde ǵana emes, túrki elderi arasynda da erekshe qyzyǵýshylyq týdyryp, iri basqosýlardyń arqaýyna aınaldy. Sebebi álemniń barlyq elderinde rýhanı arqaý kúrdeli jaǵdaıda. Qazirgi zamannyń suranystary men qaıshylyqtary san qıly ekenin eskersek, ult rýhanııaty úshin asa mańyzdy taqyrypty qozǵaǵan jıynymyzdyń nátıjeli ótetinine senimdimin, – dedi bas hatshy.
Konferensııada Qazaq Ulttyq óner ýnıversıtetiniń rektory Aıman Musaqojaeva ózi basqaratyn oqý ornyndaǵy dástúrli mýzykanttardy daıyndaýdaǵy jetistikterge toqtaldy. Sonymen birge ýnıversıtet janyndaǵy Qorqyt ata atyndaǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýty atqarǵan jumystardy aıtyp ótti.
Konferensııa barysynda tyń oı, tosyn pikir men oryndy usynystar aıtylyp, Túrkııa, Reseı, Belarýs, Ulybrıtanııa, Qyrǵyzstan jáne Ázerbaıjan elderinen kelgen ǵalymdar mýzykalyq ónerdiń damýy jáne Qorqyt shyǵarmashylyǵynyń álemdik mýzyka mádenıetine qosqan úlesi týraly baıandamalar jasady.
Festıval aıasynda Nartaı Bekejanov atyndaǵy oblystyq drama teatrda merekelik konsert ótti. Dástúrli sharanyń ulttyq bolmysyn ulyqtaǵan, ejelgi ónerdi saf altyndaı saqtaǵan Syr óńirinde uıymdastyrylýy tegin emes. Dúnıeniń tórt buryshyn aralasa da ólmeıtin ómirdi tappaı, sońynda «máńgilik ómirdiń kilti – ónerde» dep tujyrymdaǵan Qorqyttyń qany osy jerde tamǵan. Babadan bastaý alatyn jyraýlyq dástúr mektebin qalyptastyrýshy Shoraıaqtyń Omary, Balqy Bazar, Qarasaqal Erimbet, Kete Júsip, Dúr Ońǵar, Turmaǵambet, Nartaı, Nurtýǵandaı dúldúlder – kıeli topyraqtyń túlekteri. Syrdyń jyrshy-jyraýlary odan beri de ár jyldary Japonııa, Amerıka, Fransııa, Gollandııa, Italııa, Qytaı, Mońǵol elderinde ótken folklorlyq festıvalder men alqaly sımpozıýmdarda jyr tógip, tyńdaýshysyn tamsandyryp júr. Festıvaldi uıymdastyrýdaǵy maqsat – túbi bir túrki halqynyń ulttyq folklorlyq-mýzykalyq ónerin dáripteý. Sol arqyly ózara mádenı qarym-qatynas pen rýhanı baılanysty nyǵaıtý, tili uqsas, dili ortaq elderdiń salt-dástúrin, qaıtalanbas óneriniń ozyq úlgilerin jurtshylyqqa tanystyrý.
– Tól tarıhymyzdy tarazylap jatqan qazirgi kezeńde ǵasyrlar qoınaýyna dendeı enip, eldiń ótkeni men búginin baılanystyra otyryp, zamana lebin dóp basyp beretin osyndaı festıvaldiń halyqaralyq mańyzy óte zor. Osy oraıda, rýhy bıik, ulttyq taǵylymy mol festıvaldiń jańa tanymdyq, nasıhattyq, áni men sazy, murasy barsha túrki tildes elderdi jarqyn isterge, birlikke, yntymaqqa jumyldyra beretinine kámil senemin. San ǵasyrlar ótse de syny men syryn joǵaltpaı, saf altyndaı saqtalyp kelgen halyqtyq asyl muramyz dástúrli mýzykany keler urpaqqa amanat etý – búgingi bizdiń basty mindetimiz, – dedi aımaq basshysy.
Folklorlyq mýzykalyq sharany oblys ákimdigi halyqaralyq TÚRKSOI túrki mádenıetin damytý uıymymen birge uıymdastyryp otyr. Ashylý saltanatynda aımaq basshysy uıymnyń bas hatshysy Dúısen Qaseıinovti 70 jasqa tolý mereıtoıymen quttyqtap, oǵan kúrishten jasalǵan portretin tabystady.
Festıvalǵa Túrkııa, О́zbekstan, Ázerbaıjan, Qyrǵyzstan, Reseı Federasııasy, Bashqurtstan, Tatarstan, Saha Respýblıkasy, Ulybrıtanııa, AQSh-tan ókilder qatysty. Ashylý saltanatynda qazaqstandyq jáne sheteldik ónerpazdar dástúrli mýzykalyq shyǵarmalardy ártúrli ulttyq aspaptarda shyrqady. Qazaqstannyń halyq ártisi Aıman Musaqojaeva jáne jergilikti «Aqmeshit» folklorlyq ansambliniń birlese oryndaýynda qobyz ben skrıpkanyń úni úılesim taýyp, erekshe áserge bóledi.
Festıval barysynda konferensııa, sheberlik sabaqtary, Qarmaqshy aýdanyndaǵy Qorqyt ata memorıaldy keshenine sapar jáne Iran Ǵaıyptyń «Qorqyttyń kóri» spektakliniń kórsetilimi ótkizilip, sońy gala-konsertpen qorytyndylandy.
Erjan BAITILES,
«Egemen Qazaqstan»
Qyzylorda oblysy
