Saýalnamanyń ishinde «AQSh degen sózdi estigende oıyńyzǵa ne keledi?» degen suraq ta bolǵan. Atalǵan suraqqa aǵylshyn oqýshylarynyń basym kópshiligi «gun» (qarý) dep jaýap beripti. Elshi Barzýnnyń bul málimeti zaldaǵy amerıkalyqtardy aıtarlyqtaı tańdandyra qoımaı, ár buryshtan sarkazmge toly kúlki estilip jatty.
Kesheden beri «AQSh tarıhyndaǵy eń qandy atys» degen teńeýge ıe bolǵan, Las-Vegastaǵy 59 adamnyń ómirin qıyp, júzdegen jandy jaralaǵan qatygez shabýyldan keıin álemde ulybrıtanııalyq oqýshylar sekildi Amerıka dese kóz aldaryna qarýdyń beınesi keletinderdiń sany arta túskeni anyq. Qazir polısııa beıkúná adamdarǵa oq boratqan Stıven Paddokty qandy qylmysqa ne ıtermelegenin anyqtaý ústinde. Mıllıondaǵan amerıkalyqtar qaıǵyǵa ushyraǵan otbasylarǵa kóńil aıtyp, qoldaý bildirýde. Saıasatkerler, medıa jáne azamattyq qoǵam belsendileri osy tárizdi qarýly shabýyldyń aldyn alýdyń tıimdi joldaryn belsene talqylaýda.
Osy oraıda syrttan baqylaýshy basqa eldiń azamattarynda «Nege qarýdyń esersoqtardyń qolyna tımeýin qamtamasyz etetin qatań zańdy birjolata qabyldap, eldegi qaýipsizdikti kúsheıtpeske?» degen saýaldyń týýy zańdy. Degenmen, bul suraqqa búgingideı saıası polıarızasııalanǵan AQSh jaǵdaıynda jaýap berý ońaı emes. О́ıtkeni qarý-jaraqqa ıelikti shekteý nemese retteý týraly suraq medıadaǵy birjaqtylyqtan konstıtýsııalyq quqyqqa deıingi, saıasatkerlerdiń karerasynan qarý ındýstrııasy lobbıine deıingi máselelerdi qamtıdy.
AQSh-tyń buqaralyq aqparat quraldarynda násilge jáne dinge qatysty birjaqtylyq burynnan bar. Eger qylmysty qara násildi nemese musylman azamat jasasa, medıa alpaýyttar birden sol adamnyń shyǵý tegi men dinine nazar aýdaryp, terrorlyq aktige balap jatady. Al eger jappaı kisi óltirý aq násildi bolsa, onda oqıǵaǵa terrorızmnen góri psıhologııalyq sıpat beriledi. Keshegi qandy oqıǵa kezinde medıa jańalyqtarynan osy úrdisti taǵy baıqadyq.
Aq násildi Stıven Paddoktyń jasaǵan aýyr qylmysy AQSh zańyndaǵy anyqtamaǵa sáıkes «ishki terrorlyq akt» retinde sıpattalýdyń ornyna «Jalǵyz qasqyrdyń áreketi» dep baǵalanýda. Sondaı-aq Paddokty ózderiniń jaýyngeri degen ISIS aqparynyń jalǵan dep tez arada joqqa shyǵarylýy da medıanyń aq násildi amerıkalyqtardy lańkeske jatqyzǵysy kelmeıtinin kórsetti.
Taǵy bir nazar aýdaratyn jaıt, alpaýyt el prezıdentiniń reaksııasy. Osy joly ol qyzýqandylyqqa salynbaı qaza bolǵandardyń otbasyna kóńil aıtýmen shekteldi. Sonymen qatar ol qaıǵyly oqıǵaǵa qatysty Aq úıdegi málimdemesinde túbiri «terror» sózinen turatyn sózderdi qoldanbaı, ony «taza shaıtannyń isi» dep aıyptady. Al byltyrǵy Orlandodaǵy atysta áli prezıdent bolyp úlgermegen Tramp kóńil aıtýdyń ornyna oqıǵany jeleý etip ımmıgrasııalyq saıasatty qatańdatýǵa shaqyrǵan bolatyn. Prezıdent bolǵannan keıin de Tramp Eýropa men Kanadadaǵy terrorlyq aktilerge da sol sarynda jaýap berip kelgen.
Osy oraıda kókeıdegi mynadaı suraq tur: Prezıdent Tramptyń Las-Vegastaǵy oqıǵaǵa qatysty «saıası saýatty» málimdeme bildirýi onyń bir jylda saıası tolysqanyn bildire me? Álde ol áli kúnge deıin AQSh-taǵy terrorlyq aktilerdiń kóbin «qara násildi zańsyz ımmıgrant musylman-terrorshylar» jasaıdy degen jalǵan aqparatqa sene me?
Las-Vegastaǵy qaıǵyly oqıǵa taǵy bir ret terrorlyq eshbir ultqa, násilge jáne dinge tán qubylys emestigin dáleldep berdi. Osy bir aqıqatty moıyndaýǵa bılik pen medıanyń shamasy qanshalyqty jetetin ýaqyt kórseter. Alaıda óz tarapymyzdan aıtarymyz, dál qazir AQSh úshin ımmıgrant pen musylmandardan góri «jalǵyz qasqyrlardyń» qaýpi kóbirek.
Eger jaqyn bolashaqta Ulybrıtanııadaǵy mektep oqýshylarynyń arasynda júrgizilgendeı Amerıka týraly saýalnamaǵa qatysyp, «AQSh degende kóz aldyńyzǵa ne keledi?» degen suraq qoıylsa, meniń oǵan jaýabym qazirden daıyn jáne ol «qarý» emes.
Shalqar NURSEIIT,
saıasattanýshy
