Qala saýda men ónerkásiptiń tutqasy bolǵandyqtan mundaǵy ómir qyzý qaınap jatady. Sondyqtan álemniń kóptegen memleketteri ýrbanızasııalyq úderisterge dem berip keledi. Álemniń damyǵan elderiniń barlyǵy neǵurlym ýrbandalǵan jáne osy úderis óz shegine deıin jetken elder bolyp tabylady.
Memleketter nelikten ýrbandalý, ıaǵnı qalalaný úderisine mán beredi. О́ıtkeni jeri shaǵyn memleketter úshin bul saıasat – jerdi únemdeýdiń úlken joly. Qala dep atalatyn shaǵyn ǵana ákimshilik-turmystyq aýmaqta ondaǵan, júzdegen myń, tipti mıllıondaǵan adam ómir súre alady. Memleket úshin olardyń ómiri men turmysyn, jumysyn uıymdastyrý jeńildeıdi. Qalalanǵan elderde aýyl sharýashylyǵyn uıymdastyrý úshin jerdiń tarylýy tejeledi. Bul – ekonomıkalyq saıasat júrgizý úshin óte tıimdi jaǵdaı.
Biraq álemniń barlyq elderinde jaǵdaı birdeı emes qoı. Máselen, biz Qazaqstan – jerge baı elmiz. Jerimiz óte mol bolǵandyqtan ony aýyl sharýashylyǵy maqsatynda tolyq ıgere de almaı jatyrmyz. Qazir qalalardan alys qashyqtyqta ornalasqan kóptegen jerlerdiń bos qalyp jatqandyǵyn baıqaýǵa bolady. Biraq sóıte tura adamdar aýyldy tastap qalaǵa kóship jatyr. Nege? Munyń sebepteri kóp jáne kópshilikke túsinikti. Sondyqtan qaıta-qaıta qaıtalap jatýdyń da qajeti joq. Bizdiń negizgi aıtpaǵymyz – aýyldardy saqtap qalý úshin jáne olardyń damý múmkindikterin nyǵaıtý úshin qalalardyń aýyldarǵa kómegi qajet.
Keńes Odaǵy kezinde qalanyń aýylǵa sheftik kómegi degen jaqsy bir tájirıbe boldy. Qalanyń belgili bir kásiporny belgili bir keńshardy nemese fermany óziniń sheftik kómegine alatyn. О́nim jınaý kezinde óz jumysshylaryn uıymdasqan túrde jiberip, sol jumystarǵa kómektestiretin. Esesine, qala jumysshysy óz otbasyna qajetti azyq-túlik, aýylsharýashylyq ónimderin alyp qaıtatyn. Qala kásiporny aýylǵa basqa da kómekterin tıgizetin. Bir esepten bul saıasat aýyl men qalany jaqyndastyrýdyń ózindik bir tásili de edi.
Elimizde osy bir jaqsy tájirıbeni jańa qyrynan túletýdiń kezegi endi kelgen sekildi. О́ıtkeni qazirgi kúni aýyldarda aýylsharýashylyq kooperatıvteri qurylý ústinde. Osyǵan oraı aýyl halqynyń óndirgen ónimin jınaý, ýaqytsha saqtaý jáne tasymaldaý isimen shuǵyldanatyn jáne tehnıkalyq turǵydan jaraqtandyrylǵan qabyldaý pýnktteri jasaqtalýda. Bul degenińiz aýyldarda qala kásiporyndarymen baılanysqa túse alatyn jańa sýbektiler paıda boldy degen sóz.
Negizinen alǵanda, aýyl sharýashylyǵyn kooperatıvtendirý degenimiz – asa aýqymdy jumys. Bul máseleniń Qazaqstan halqy úshin ómirlik mańyzy da bar. Sondyqtan isti tek Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men jergilikti ákimdikterdiń moınyna ǵana artyp qoıýǵa bolmaıdy. Bul iske Investısııalar jáne damý, Energetıka mınıstrlikteri, «Samuryq-Qazyna» qory sekildi áleýetti qurylymdardy da jegý kerek. Olar óz múmkindikterine sáıkes aýyldarda endi qurylyp jatqan kooperatıvterge kómek kórsetse jón bolar edi. Máselen qala kásiporyndaryn aýyl sharýashylyǵy kooperatıvteriniń óndirgen ónimderin óz jumyskerleriniń arasynda taratýǵa jumyldyrý isi bul qurylymdardyń jumysyna qarjylaı qıyndyq keltirmeıtini anyq. Ekinshi jaqtan alǵanda, sharyqtaı bastaǵan azyq-túlik baǵalaryna da tusaý salýǵa yqpal etedi.
Negizinen alǵanda, eger jan-jaqty qoldaý bolmasa, aýyl sharýashylyǵyn kooperatıvtendirý degenimiz uzaqqa ketetin úderis. О́ıtkeni bul úderis adamnyń sana-sezimine de qatysty. Al adamdardyń sana-sezimi bolsa, kóp jaǵdaıda «ortaq ógizden ońasha buzaýdy» jaqsy kóretindigi tabıǵı nárse. Kooperatıvti qurǵan kezde, onyń basty sharty boıynsha eriktilik qaǵıdaty saqtalýy kerek. Onsyz kúshtep qurylǵan kooperatıvten kóp eshteme shyqpaıdy. Bul jerde bóliný ońaı bolǵanymen, birigýdiń qıynǵa túsetindigin baıqaýǵa bolady. Sondyqtan jalǵyz Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi ǵana emes, aýylǵa búkil qala bolyp kómektesetin jaǵdaı endi keldi dep esepteımiz.
Biz bul máseleni oıtamyzyq retinde ǵana kóterdik. Negizinde aýylǵa qalanyń kómektesýiniń san túrli joldaryn qarastyrýǵa bolar edi. Tek shynaıy nıet bolsyn deńiz.
Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan»
