2000-jyldardyń basyna deıin BAQ-tyń qaı túrinde bolsyn negizinen jýrnalıstıkany ýnıversıtette oqyǵan nemese qolǵa qalam ustaýǵa bir taban jaqyn mamandyq ıeleri jumys istedi. Keıinnen túrli faktorlardyń jıyntyq áserinen otandyq telearnalarda ózge kásiptiń mamandary qyzmet ete bastady. On jyl buryn elimizge onlaın medıa kelgende jýrnalısterge degen suranys kúrt artyp, qandaı da sharaǵa baryp, jańalyq ázirleı alatynnyń bári tilshi ataný múmkindigine ıe boldy. Onyń ústine qoǵam ómiri kúrdelenip, salalyq taqyryptar tereńdeı tústi de, klassıkalyq jýrnalıstıka mektebiniń ókilderi ol máselelerdi qajetti deńgeıde qamtýǵa árdaıym daıyn bola bermeı, sol salanyń mamandaryn tilshilikke beıimdeý qajettigi týdy. О́zge saladan kelgender BAQ-ta jap-jaqsy karera jasap, jańa kásiptegi senimdiligi artqan soń, jýrnalıstıkany arnaıy oqytýdyń qajettiligi joq degen pikir bildire bastady.
Osy oraıda jýrnalıstıka fakýltetterinde oqý sapasynyń tómendeýin, ekiniń biri tilshi atana alatyn jaǵdaıdyń paıda bolýyn jáne jýrnalıstıkany ýnıversıtet qabyrǵasynda oqytý-oqytpaýdyń úsh bólek másele ekenin atap ótkimiz keledi. Eger de jýrnalıstıka fakýltetin bitirgender jumys berýshilerdiń kóńilinen shyqpasa, másele oqý ornynyń bilikti maman ázirleýdegi álsizdiginde. Al eger árbir mamandyq ıesi op-ońaı tilshi bola alady desek, bul elimizdegi jýrnalıstıkanyń tómen deńgeıin ne bolmasa bizdiń jýrnalıstıka týraly túsinigimizdiń durys emestigin bildirse kerek.
Álemdik deńgeıde jýrnalıstıka mektepteri áli dúrkirep tur jáne olarǵa oqýǵa túsýdiń talaptary ózge mamandyqtarǵa qaraǵanda óte joǵary. AQSh-taǵy jýrnalıstıka mektepteriniń oqytýshylyq quramyn qaraıtyn bolsańyz, professorlarynyń kópshiligi New York Times, Washington Post sekildi gazetterge turaqty maqala jazyp, redaktor jumysyn qatar alyp júredi. Olardyń qatarynda álemge áıgili Pýlıser premııasyn jeńip alǵandar da az emes.
Al bizdegi jaǵdaı qalaı? Ýnıversıtet bekitken jalaqy men oqý baǵdarlamasy medıanyń beldi mamandaryn qyzyqtyra almaıdy. BAQ salasynda qyzmet etýdiń qarjylaı tabysy ustazdyqtan joǵary turǵanda, oqytýshylyq quramnyń «qaldyqty prınsıp» boıynsha qalyptasatyny belgili. Sondaı-aq jalaqysy onsyz da az oqytýshyǵa ákimshilik jumystardy jegip, otandyq bilim júıesine tán qaǵazbastylyqpen «kómip» tastaıdy.
Jýrnalıstıkany ýnıversıtet qabyrǵasynda oqýdyń mańyzdy nede? Jýrnalıstıka pálenshe túgensheni urdy nemese pálen mekeme bir shara ótkizdi dep habarlama berýmen shektelmeıdi. Jasandy ıntellekt damyǵan zamanda mundaı jumysty robottyń ózi de atqara alady. Ekran aldynda sýflerdegi mátindi oqıtyn dıktorlar da jýrnalıstıkanyń úzdik kórinisi emes. Naǵyz jýrnalıst elde jáne jahanda bolyp jatqan oqıǵalardy oqyrman men kórermenge máseleniń mánin ashyp, halyqqa málim de beımálim ózekti taqyryptardy kóteredi. Ondaı mamandar sóz bostandyǵy men jýrnalıstik etıkanyń arasalmaǵyn, jýrnalıstıka janrlaryn, aqparattyń ras-ótirigin tekserý joldaryn bilip, mazmundy ári uǵynyqty mátin jaza alýy qajet. Osynyń bárin meńgerip, jýrnalıstıkany konseptýaldy deńgeıde oqyǵan adam ǵana jýrnalıstıkany damyta alady. Al ózge saladan kelgen mamandardyń kóbi shablonnan shyǵa almaı, jýrnalıstıkaǵa tóngen zamanaýı qaýip-qaterlerdi joıa almaı, salany damytýǵa qaýqarsyz keledi.
Oqý oryndarynyń sapasyz jumysy úshin mamandyqty oqytýdyń qajeti joq deıtin bolsaq, jalǵyz jýrnalıstıka emes, kóptegen mamandyqty túbegeıli jabý kerek bolady. «Ekonomıka» mamandyǵyn oqyp, birden myqty ekonomıst, «zańdy» oqyp, dereý suranysqa ıe zańger atanǵandy kórdińiz be? Olar jyldarǵa sozylǵan tájirıbe barysynda pisip-jetiledi. Endeshe oqý ornyn bitire sala keremet maman bolmaǵany úshin ekonomıka nemese zań fakýltetterin jabý kerek degen usynysty nege aıtpaımyz?! Jýrnalıstıkanyń ózge mamandyqtan aıyrmashylyǵy – onyń árdaıym jurttyń nazarynda bolýy. Eger «tórtinshi bılik» mamandaryn ýnıversıtettik deńgeıde oqytpasaq, jýrnalıstıkaǵa qoıylatyn jańa mindetterdi oryndaı almaı, onsyz da jaǵdaıy nashar baspasózdi aıaqasty etýimiz ábden múmkin. Otandyq jýrnalıstıkada birqatar máseleler bar jáne olardy jýrnalıstıka fakýltetterin jabý arqyly sheshe almaımyz. Kerisinshe, baspasóz mamandaryn ázirleý jumystaryn qaıtsek kúsheıtemiz degen suraq qoıǵan abzal.
Darhan О́MIRBEK,
«Egemen Qazaqstan»
