Geografııalyq turǵydan jerimizdiń basym bóligi Azııada ornalasqanymen, batys óńiri Eýropaǵa jatatyny aqıqat. Osylaısha, elimiz Eýropa men Azııany baılanystyryp keledi. Tynyq muhıtyna Qytaı arqyly shyǵatyn Qazaqstan Túrkııa men ońtústik Eýropaǵa Kaspıı teńizindegi kórshisi – Ázerbaıjannyń arqasynda jaqyndaı túsedi. Buǵan qosa, jerimiz arqyly Reseı men soltústik Eýropaǵa, al, Kaspıı teńizi arqyly Iran men Taıaý Shyǵysqa shyǵýǵa bolady. Bizdińshe, elimizdiń geografııalyq ornalasýy órkenıetter men qurlyqtardy bir-birine jalǵap turǵan yqpaldy musylman elderi – Túrkııa men Mysyrdyń geostrategııalyq jaǵdaıyna uqsas. Osy jaǵynan Eýropa men Qytaıdy qurlyq arqyly baılanystyrǵan memleketimiz aldynda aımaqaralyq ekonomıkalyq yntymaqtastyq salasynda úlken jaýapkershilik pen tyń mindetter tur.
Sondaı-aq, Ortalyq Azııa aımaǵy Uly Jibek jolynyń boıynda ornalasqany belgili. Orta ǵasyrlarǵa deıin jahandyq ekonomıkanyń kúre tamyry bolyp, mádenıetaralyq almasýdyń negizgi arnasyna aınalǵan tarıhı joldardyń izimen búginde aımaǵymyzda Qytaıdan bastalǵan «Jibek joly» ınfraqurylymdyq jobasy jáne Eýropa – Kavkaz – Azııa (Traceca) kóliktik bastamalary sheńberinde Batys pen Shyǵys bir-birine jaqyndaı túsýde.
Sonymen birge ekonomıkalyq jaǵynan Qazaqstan men Reseı negizin qalaǵan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq pen Qytaıdyń «Bir jol, bir beldeý» bastamasy túıisip, Jańa Jibek joly jańǵyrtylýmen qatar, elimizdiń «Nurly jol» jobasy aıasynda logıstıka, kólik-energetıka, aımaqaralyq saýdaǵa ıek artqan ekonomıkalyq jáne halyqaralyq ıntegrasııanyń ózektiligi artýda. Osy maqsatta «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy, Qorǵastaǵy logıstıkalyq ortalyq, «Batys Eýropa–Batys Qytaı» avtojoly, Qytaı–Qazaqstan – Reseı, Qytaı–Batys Qazaqstan temir jol toraptary tutas aımaqtyń ekonomıkalyq damýyna qyzmet etpek.
Osy oraıda, jýyrda ótken «Astana klýbynyń» úshinshi otyrysynda sóılegen sózinde Elbasy N.Nazarbaev Eýropa men Azııa tek ózara yntymaqtasyp, erkin saýda júrgize otyryp qana ilgerileı alatynyn qadap aıtty. Bul sózdiń astarynda úlken mán jatyr. О́ıtkeni Eýrazııanyń bolashaǵy teń quqylyq, ózara qurmet pen halyqaralyq quqyq prınsıpterine súıengen ıntegrasııaǵa baılanysty bolmaq. Qazaqstan Parlamentiniń Tóraǵasy Q.Toqaev ta óz sózinde Qytaı, Reseı, AQSh jáne Eýropalyq odaq sekildi iri qatysýshylar múddeleriniń tepe-teńdigi qamtamasyz etilýi qajettigin atap ótti.
Taǵy bir aıta keter jaıt, mádenı, dinı jáne tildik jaǵynan bir-birine jaqyn halyqtar mekendeıtin postkeńestik respýblıkalar Qytaı men Eýropa, Reseı men Islam álemi arasyndaǵy baılanystardy nyǵaıtýda kópir rólin atqaryp, úlken úles qosa alady. Elbasy Shyǵys pen Batys arasyndaǵy geosaıası, geoekonomıkalyq jáne ıdeologııalyq alshaqtyqtardyń barǵan saıyn artyp kele jatqanyn basa aıtty. Osy rette, Batys pen Shyǵystyń, dálirek aıtqanda, Ortalyq Azııa men Qytaı arasynda dostyq mádenı jáne ekonomıkalyq alys-beristiń artqany Qazaqstannyń uzaq merzimdi keleshegi úshin mańyzdy.
Elimizdiń nyǵaıýy úshin Eýropa men Qytaı jalpy damý zańdylyǵy sheńberinde tyǵyz mádenı jáne ekonomıkalyq tıimdi qatynasty damytqany qajet. Ásirese iri kórshi elderdegi áleýmettik-saıası jaǵdaıdyń jaqsy bolǵany aımaqtyq turaqtylyq pen beıbit damý úshin asa mańyzdy. Osy oraıda Qazaqstan kórshiles elderge ekonomıka, qaýipsizdik pen dıalog jóninde biriktirýshi kún tártibin usynyp otyr.
Al áleýmettik-saıası damý keleshegi turǵysynan Shyǵysqa tán ózindik qoǵamdyq uıymdasý tártibi men Batysqa tán tıimdi basqarý mehanızmi arasynan elimiz ózine saı keletin tustaryn qabyldap, ózine beıimdep, damyǵan elder jolymen júre alady. Osy rette, Qazaqstannyń álemdegi ıdeologııalyq bólinýden jáne qıturqy geosaıası-aqparattyq oıynnan ózin alys ustap, uzaq merzimdi ulttyq múddesi úshin órkenıetti elderdegideı zań ústemdigin negizge alyp, damýyna múmkindik mol.
Osylaısha, ádildikke umtylǵan qoǵamdyq júıe nyǵaıyp, saıası damýdyń tabıǵı, utymdy úlgisin jetildirýge bolady. О́ıtkeni saıası ár-alýandylyq pen básekelestik – qoǵamnyń ekonomıkalyq belsendiliginiń kepili. Bul rette Ata Zańymyz boıynsha quqyqtyq memleket bolyp tabylatyn Qazaqstan jalpy adamzattyq qundylyqtarǵa, ásirese quqyqtyń ústemdigine arqa súıeı alady.
Qazaqstan basymdyqtarynyń biri álemdik qoǵamdastyqtaǵy óz ornyn nyǵaıta túsý bolsa, osy baǵytta kópjaqty ekonomıkalyq-mádenı ıntegrasııa júzege asyrylýmen birge «Bolashaq» bilim baǵdarlamasy arqyly álemge ashyq, kásibı bilikti mamandar tárbıelenip, qazaq tili latyn álipbıine kóshirilýde. Bizdińshe, aldaǵy kezeńde jahandaǵy qoǵamdyq, ekonomıkalyq jáne tehnologııalyq múmkindikterdi birdeı paıdalaný, úılesimdi damý jolyn tańdaǵan memleketter utady. Qazaqstan sol jańashyl elderdiń qatarynan tabylatynyna senim mol.
Janat MOMYNQULOV,
sarapshy
