Prezıdent «Qazaqstannyń 100 jańa esimi» jobasynyń jeńimpazdarymen júzdesti

Birneshe aıǵa sozylǵan irikteý men jalpyhalyqtyq daýys berý qorytyndysy boıynsha «júzden júırik, myńnan tulpar» atanyp, halyqtyń súıispenshiligine jáne Elbasymen kezdesý mártebesine ıe bolǵan jandardyń arasynda mádenıet, rýhanııat, ǵylym, sport salalarynda jarqyraı kóringen adamdar, erligimen eldiń alǵysyna bólengen áskerıler men basqa da sala ókilderi, muqtaj jandarǵa kómek qolyn sozýdan aıanbaǵan mesenattar, talaı qıyndyqtardy eńsergen túrli taǵdyr ıeleri boldy.

Ataýly kúni olarmen júz­desken Memleket basshysy:

– Qadirli dostar! Búgingi kez­desýge kelgenderińiz úshin, qa­tysyp otyrǵandaryńyz úshin men óte qýanyshtymyn! Men úshin eki týǵan kún bar. Birinshisi, óz­derińiz biletindeı, óz týǵan kúnim – 6 shilde. Ekinshi týǵan kúnim – 1 jeltoqsan. Bul – Qazaq eli búkil halyq bolyp tuńǵysh ret Qa­zaq­stan halqy Prezıdentin saı­laǵan kez. Sol synǵa túsip, tuńǵysh ret 90 paıyzdan astam daýysqa ıe boldym. Sodan beri 26 jyl ótti. Sol kezeń men qazirgi kezeń eki bólek dáýir. 26 jylda kóp dúnıe ózgerdi. 26 jyl buryn ómirge kelgen bala qazir 26 jas­ta ǵana. Bul eńbekke aralasatyn eń jaqsy kezeń. Búginde álem alǵa qaryshtap barady. Qazir elder men elderdiń, halyqtar men halyqtardyń, adamdardyń arasynda básekelestik ornaǵan dáýir. Sol úshin únemi aǵysqa qarsy júzgendeı alǵa umtylý kerek. Toqtap qalsań, tolqyn artqa súırep áketedi. Basqa damyǵan eldermen bir qatarda bolǵymyz kelse, biz sanamyzdy da jańǵyrtýymyz kerek. Qazir elimizde jastardyń damýyna bar­lyq jaǵdaı jasalǵan. Tyń ıdeıalardy júzege asyryp, tanylýyna tolyq múmkindik bar. Tek osy sátti utymdy paıdalaný qajet. О́ıtkeni jalyndap turǵan jas býynnyń ýaqyt kóshinen qalyp qoımaýy óte mańyzdy. Sana jańǵyrmasa, adam eshqandaı jetistikke jetpeıdi, – dedi.

Prezıdent óz sózinde latyn qarpine kóshirý jobasyna da toqtalyp, bul úderistiń basty maqsatyn atap ótti.

– Búginde ǵylym men má­de­nıetke qatysty aqparattyń 70 paıyzdan astamy aǵylshyn tilinde taralady. Biz úsh tilde bilim berýge kóshetinimizdi jarııaladyq. 2020 jylǵa qaraı mektep bitirýshiler aǵylshyn tilin bilip shyǵady. Iаǵnı ol balalar latyn álipbıin biledi degen sóz. Jastarymyz qazirdiń ózinde aǵylshyn tilin jaqsy meńgerip aldy. Zamanǵa saı bolý, bolashaqtyń kóshine ilesý bizdiń qoǵam úshin kerek. Latyn qarpine kóshý damyp kele jatqan ortaq aqparat álemine enýimizge múmkindik beredi, – dedi Elbasy.

Sonymen qatar Qazaqstan Pre­zıdenti «Jańa gýmanıtarlyq bilim» jáne «Týǵan jer» joba­larynyń iske asyrylý barysy týraly aıtyp ótti.

– Eger biz qazaq tiliniń damýy týraly aıtar bolsaq, ulttyń tilin jańǵyrtqymyz kelse, álem­niń úzdik bilimin ana tilimizde alýy­myz kerek. Ekonomıkaǵa qatys­ty irgeli eńbekterdi, álem­niń uly fılosoftarynyń, oı­shyl­darynyń kitaptaryn qazaq tilinde oqýymyz kerek. Klassık jazýshylardyń shyǵarmalaryn qazaq tilinde oqı alýǵa múmkindik jasalýǵa tıis. Gýmanıtarlyq jań­ǵyrýǵa osy kitaptardy aýda­rý­dyń da yqpaly zor bolady. «Jańa gýmanıtarlyq bilim» jo­­basy aıasynda úzdik 100 oqý­lyq­ty qazaq tiline aýdarý máselesi qa­rastyrylǵan. «Týǵan jer» jobasy boıynsha mynany aıtýǵa bolady. Patrıotızm, Otandy súıý týǵan otbasy men týyp-ósken óńirińnen bastalady. Biz kishi otanymyz arqyly búkil Qazaqstandy súıemiz. Qazir elimizdiń mesenattary týǵan jerine baryp, ba­labaqsha, mektepter men aýrýhanalar salyp jatyr. Jalpy alǵanda, osy baǵytta 720-dan astam joba iske asty, – dedi Elbasy.

Memleket basshysy «Qazaq­stan­nyń kıeli jerleriniń geogra­fııasy» jobasynyń halqy­myz úshin máni zor ekenin aıtyp, «Ja­handaǵy zamanaýı qazaq­stan­dyq mádenıet» baǵdarlamasynyń mindetterin atap ótti.

– Biz álemdegi kıeli jerler men olardyń tarıhy týraly jaq­sy bilemiz. Al Qazaqstanda ondaı jerler joq pa? Qazirgi kezde osyndaı kıeli 100 oryndy anyq­taý jóninde mindet qoıyldy. Olar týrıstik orynǵa aınalatyn bo­lady. Bizdiń mádenıetimiz búkil álemge tanylýǵa tıis. Al «Ja­han­daǵy zamanaýı qazaqstandyq mádenıet» jobasy bizdiń mádenı baılyǵymyzdy dúnıe júzine tanytýy kerek, – dedi ol.

Elbasy «Qazaqstandaǵy 100 jańa esim» jobasyn iske asy­rý­dyń mańyzdylyǵyna nazar aýdaryp, kezdesýge qatysýshylarǵa qo­ǵam tarapynan artylǵan jaýap­ker­shiliktiń mol ekenin eskertti.

– Sizder baıqaýdyń irikteý týrynan óttińizder. Daýys berý ın­ternet arqyly júrgizildi. Siz­der – biregeı tulǵasyzdar. Táýel­sizdigimiz sizderge talant­tary­ńyz­dy shyńdap, bola­shaq­qa jol salýǵa múmkindik berdi. Siz­­der ós­keleń urpaqqa úlgi bo­la­syz­dar, – dedi Nursultan Nazarbaev.

Jalpy, esimi el jadynda bolýǵa laıyq dep usynylǵan adam­dar­dyń sany 2 myńnan asyp túsken-di. Arnaıy jumys toby olar­dyń ishinen 300 adamdy iriktep aldy. Sol 300-diń ishindegi úzdik­terin el halqy onlaın da­ýys berý arqyly tańdady. Úzdik shyq­qan júzdiktiń qatarynda jas kom­po­zıtor, pıanıst, halyq­aralyq konkýrstardyń laýreaty Rahat-Bı Ábdisaǵın de bar. Jasy 18-den endi asqan bozbala Bah, Gaıdn, Mosarttan bas­tap qazirgi klassıkterge deıingi álem­dik klassıka jaýharlary jınaq­talǵan Dúnıejúzilik qor qor­jynyna týyndylary engen jal­ǵyz qazaqstandyq kompo­zıtor. Eýropanyń, Azııa men Ame­rı­kanyń tanymal án­shi­leri, kame­ralyq ansamblderi men sım­fo­nııalyq orkestrleri Ra­hat-Bı­diń shyǵarmalaryn oryn­daıdy.

Elbasymen kezdesý kezinde Rahat-Bı Ábdisaǵın óziniń 13 jasynda jazǵan týyndysyn pıanınomen oryndap berdi. Memleket basshysy:

– Men keshkilik Mosartty tyń­daǵandy unatamyn. Endi seni de tyńdaıtyn bolamyn. Shyǵar­mashylyq tabys tileımin, qazaq­tyń atyn álemge tanyta ber! – dep batasyn berdi.

Qazaqstandy shet memleketterge tanytyp júrgen jandardyń biri Ernur Rysmaǵambetov. Fızık ǵalym 11-synypta oqyp júrip Kembrıdj ýnıversıtetinen oqýǵa shaqyrtý alǵan. Kalıfornııa tehnologııa ınstıtýtyn, Lon­don Kolledj ýnıversıtetin bitir­gen, Nıý-Iorkte «JP Morgan Chase» ınvestısııalyq bankinde taǵy­lym­damadan ótken. NASA-da jumys istep, ǵaryshqa SpaceX ushý apparatyn jiberýge atsa­lysqan qazaq balasy qazir jas ǵa­lymdardy daıyndaýmen shuǵyl­danyp júr. Ernurdyń shákirtteri 5 jyl ishinde halyqaralyq bilim saıystarynda 6 altyn, 15 kúmis, 3 qola medal jeńip alǵanyn es­ker­sek, jumysy jemisti deýge bolady.

– Men qoǵamǵa budan da zor úles qosqym keledi. 2009 jyldan bastap mektep oqýshylaryn fızıka páni boıynsha dúnıejúzilik olımpıadalarǵa daıyndaı basta­dym. Meksıkaǵa baryp 2 al­tyn medal, Taılandtan 3 altyn medal aldyq. Bizdiń elimiz álemniń eń úzdik 10 memleketiniń qatarynan kórindi. «Qazaqstannyń 100 jańa esimi» jobasynda jolym bolyp, Elbasy N.Nazarbaevpen kezdesý mártebesin ıelengenim úshin qýanyshtymyn,– dedi Ernur Rysmaǵambetov.

Taǵdyrdyń soqqysyna moıy­maı, boıyna bitken darynyn ushtap júrgen dara tulǵalardyń biri – Saıda Qalyqova. 9 jasynda kórý qabiletinen aıyrylsa da, ómir men ónerge degen qulshynysy alǵa jetelegen Saıda búginde Astana qalasy memlekettik akademııalyq fılarmonııasynyń solısi, birqatar mýzykalyq shyǵarmalardyń avtory. Buǵan deıin halyqaralyq baıqaýlarda laýreat atanǵan. Osy keshte sahnaǵa kóterilgen Saıda Elbasy men qatysýshylarǵa arnap óziniń shyǵarmasyn oryndap berdi. Qaısar qyzǵa tánti bolyp, ónerine qol soqqan Elbasy:

– Rahmet, Saıda. Osy jo­lyń­­nan aınyma. Sen qansha adam­­darǵa, jastarǵa úlgi-ónege bola­syń, adamnyń múmkindigi sheksiz eke­nin kórsetesiń. Baqytty bol. Uzaq ǵumyr tileımin. Áli talaı shy­ǵar­malardy dúnıege ákelip, bizdi qýan­tatynyńa senimdimin! – dedi.

«Amazon», «Gýgl», «Maık­rasoft» syndy alyp kompanııalarda jumys isteıtin jas­tar da osy keshke qatysý múmkin­digin aldy. Birneshe startap jo­ba­lar­dyń avtory, jas ónertapqysh San­jar Myrzaǵalym elimizdi bá­sekege qabiletti elderdiń sana­tyna qosýǵa súbeli úles qosyp júr­gen azamat desek artyq aıtpaımyz. Búginde jasy 23-ten endi asqan bozbala Elbasynyń aldynda sóılegen sózinde:

– Men bizdiń tarıhymyzdy, jo­ly­myzdy áıgili Stıv Djo­b­s­tyń tarıhyna uqsatamyn. Stıv Djobs óziniń startap ıdeıasyn júzege asyrýdy garajda bastasa, biz ózimizdikin ýnıversıtettiń  jertólesinde bastadyq. Osydan úsh jyl buryn «Ekosokı» dep atalatyn elektr qýatyn únem­deıtin ıntellektýaldy júıeni oılap taptyq. Jalpy Qazaq­standa elektr qýatyn durys qol­danatyn bolsaq, onda 5 mlrd kılovatt saǵatqa jýyq únemdeýge múmkindik alar edik. Al bul 70 mlrd teńge tutynýshynyń qaltasynda qalady degen sóz. Sonymen qatar ol ekologııaǵa da jaqsy áserin tıgizedi, – dedi.

Ǵalym, Nazarbaev Ýnıver­sı­tetiniń oqytýshysy, bıologııa magıstri, Halyqaralyq qater­li isikke qarsy kúres uıymy granty­nyń ıegeri Zarına Saýytbaeva rak jasýshalarynyń damýyn, qa­ter­li isiktiń dıagnostıkasyn, oǵan qarsy kúres joldaryn tereń zert­tep júrgen jandardyń biri. Man­chester ýnıversıtetin bitirip, Bazel, Boston qalalaryndaǵy me­dı­sı­na mektepterinde taǵylym­da­madan ótken ol búginde stýdent­terdi básekege qabiletti maman, óz salasynyń bilgiri retinde qa­lyp­tastyrýǵa eńbegin sińirýde.

Zarına Saýytbaeva onkologııa salasyndaǵy jetistikteri týraly:

– Oqý barysynda bizdiń zertteý tobymyz qaterli isiktiń paıda bolýyna ákelip soqtyratyn aqýyz túrin anyqtady. Dıplomdy osy taqyryp tóńireginde qorǵadym. Kezekti demalys kezinde Qosta­naı­daǵy onkologııalyq dıspanserde tájirıbe jınaqtadym. Ol ońaı bolǵan joq, talaı uı­qysyz túnderdi ótkizdik, keıbir táji­rıbemizdiń nátıjesi sátsiz boldy. Biraq soǵan qaramastan alǵan baǵytymyzdan aınyǵan joqpyz. Sebebi dál qazir oryndalmaǵan nárse erteń júzege asýy múmkin ekenin biz túsindik, – deıdi ol.

Jas ǵalymnyń áńgimesin tyń­daǵan Memleket basshysy:

– Qazir onkologııalyq aýrýlar máselesin álem ǵalymdary sheshýge tyrysyp jatyr. Men medısına salasyn únemi baqylap otyramyn. Oǵan kóp qarjy bólinip, ǵa­lym­darymyz osy jumyspen shuǵyl­danýda. Mamandar 2040 jylǵa deıin qaterli isikti emdep jazatyn dári oılap tabýǵa ýáde etti, al Qa­zaqstanda ony bar­ly­ǵy­nan buryn sheshý múmkindigi týyp otyr. Qazir meniń tapsyrmam­men arnaıy onkologııalyq ortalyq qu­ry­lýda. Menińshe, sen osy orta­lyq­tyń basshysy bolýǵa laıyq­syń, – dep jigerlendire sóıledi.

Uly ister umytylmaýǵa tıis. Halyqtyń ystyq yqylasyna, tańdaýyna ıe bolǵan 100 esim eldiń esinde qalýǵa ábden laıyq ekeni anyq. Elbasy jobanyń birneshe qatysýshysynyń jetken jetistigimen tanysyp, qazaq­stan­dyqtardyń tulǵalyq turǵydan da­mýyna yqpal etetinin atap kór­setti. Olarǵa jyly lebizin bil­di­rip, barshasyna jar­qyn bolashaq tiledi.

 Alqaly basqosý sońynda Nursultan Nazarbaev:

– Sizder búgingi táýelsiz Qazaq­stannyń kelbetisizder. Elimiz­di jarqyn bolashaqqa bastaı­tyn jastardyń aldyńǵy shebinde siz­der tursyzdar! Búgingi kezdesý­ge qatysqanym úshin men óte qýa­nysh­tymyn. Sizderdiń árqaısy­syńyz týraly fılm túsirip, kitap jazýǵa bolady. Adamdar odan shabyt alady. Barshańyzdy shyn júrekten quttyqtaımyn. Jastarymyz maqsat-muratqa jetý úshin únemi alǵa umtylýǵa tıis, – dep sózin túıindedi.

Memleket basshysynyń el gazeti «Egemenniń» sáýir aıyn­daǵy sanynda jaryq kórgen «Bo­la­shaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasynda erlerdiń esimin el jadynda saqtaýǵa yqpa­lyn tıgizetin bir másele aıtyl­ǵan-dy. N.Nazarbaev: «Ult maq­tanyshy bizdiń burynǵy ótken ba­tyr babalarymyz, danagóı bıle­rimiz ben jyraýlarymyz ǵa­na bolmaýǵa tıis. Men búgingi zaman­das­tarymyzdyń jetistik­teriniń ta­rıhyna da nazar aýdarýdy usy­namyn. Bul ıdeıany «Qazaq­standaǵy 100 jańa esim» jobasy arqyly iske asyrǵan jón. «Qazaqstandaǵy 100 jańa esim» jobasy – Táýelsizdik jyldarynda tabysqa jetken, elimizdiń ár óńirinde turatyn túrli jastaǵy, san-alýan etnos ókilderiniń tarıhy», degen bolatyn. Prezıdent pármenimen qolǵa alynǵan tyń joba el kútken údeden kórindi deýge tolyq negiz bar.

Arnur ASQAR,

«Egemen Qazaqstan»

Sýretter Prezıdenttiń baspasóz qyzmetinen alyndy