Osy baǵdarlamalyq qujattyń 58-qadamynda «Jol-kólik ınfraqurylymyn qalyptastyrý jáne damytý jónindegi biryńǵaı operator qalyptastyrý úshin strategııalyq ınvestorlar tartý» mindeti aıtylyp, «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy boıynsha atqarylatyn naqty sharalar aıqyndalǵan-dy.
Aıqyn arman
Memleket basshysy osy qujatta «Kólik tasymaly júıesi men tranzıtti damytý maqsatynda respýblıkalyq mańyzdaǵy 7 myń shaqyrymnan astam avtomobıl joldary qaıta jańǵyrtylatyn bolady. Olarda aqy alý júıesin engizý josparlanǵan. 2022 jylǵa qaraı jol júrýden túsken alymdar shamamen 41 mlrd teńgeni quraıtyn bolady, al ol respýblıkalyq mańyzdaǵy avtojoldardyń búkil júıesin ustaýǵa jaǵdaı jasaıdy» deı kele, Qazaqstannyń halyqaralyq kólik-logıstıkalyq habqa qosylýy úshin Eýrazııalyq transqurlyqtyq dáliz qurý jumystarynyń bastalǵanyn jarııa etken-di. Bul osydan 2-3 jyl shamasynda aıtylǵan sóz bolatyn. Búginde Batys pen Shyǵysty jalǵaıtyn osy dáliz boıynsha Qytaıdyń batysynan bastalǵan saýda kerýeni qurlyqtaǵy kólik jáne temir jol arqyly Batys Eýropaǵa jetti. Jyl basynda kórshi eldiń Chjeszıan provınsııasyndaǵy Iý qalasynan Londonnyń Barkıng aýdanyna deıingi 11 999 shaqyrym qashyqty eńsergen júk poıyzy Qazaqstan tarapynyń logıstıkalyq qyzmet talaptaryna tolyqtaı saı ekendiginiń bir dáleli boldy. Reseı, Germanııa, Belarýs, Polsha, Belgııa, Fransııa sııaqty memleketterdiń shekarasyn basyp ótken poıyzǵa alǵashqy qyzmet kórsetiletin aýmaq Qazaqstan bolǵan edi. Júkterdi kedendik tekserý kezindegi túsirip, tıeý, býyp-túıý sııaqty jumystardyń syrtynda temir jol boıyndaǵy tehnıkalyq qoldaýdyń ózi elimizde laıyqty qyzmet kórsetýdiń bir izge túskendigin kórsetti. Osy tasymal jolyndaǵy Qazaqstannyń alatyn orny erekshe. Mamandardyń baǵalaýynsha kólik ınfraqurlymynyń tıimdi damýy men sapaly qyzmet kórsetýinen túsetin tabys munaı óndirý men satýdan quıylatyn qarjymen teńesetindeı múmkindikke ıe. Demek, elimizdiń bul baǵytty damytýǵa erekshe mańyz berýi aqtalatyn eńbek bolsa kerek.
Aıtpaqshy, bul strategııalyq talaptar Memleket basshysynyń «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Qazaqstan halqyna Joldaýyndaǵy negizgi baǵyttyń biri retinde aıtylǵan bolatyn. Joldaýdyń 5-baǵyty bolyp tabylatyn logıstıkalyq ınfraqurylymdy damytý elimizdiń mańyzdy basymdyǵy retinde belgilen edi. «Oǵan qazirdiń ózinde qomaqty ınvestısııa jumsaldy. Endi odan ekonomıkalyq qaıtarym ala bastaý qajet» dep atap ótken Elbasy qurylymdy damytýdyń negizgi joldaryn da kórsetti.
Naqty baǵdar
Kólik ınfraqurylymyn damytý bir kúnniń isi emes. Ári bul at tóbelindeı ǵana aýmaqtaǵy jol men qatynas quraldarynyń máselesin sheshýmen aıaqtalmaıdy. Osy údeden shyǵý úshin elimizde ınfraqurlymdy keńirek jańǵyrtý jumystary men kólik dálizderin damytýǵa baǵyttalǵan «Nurly jol» baǵdarlamasy júzege asyrylýda. Baǵdarlamadan týyndaıtyn jobalar respýblıkalyq mańyzy bar avtomobıl joldarynyń rekonstrýksııasyn jáne qurylysyn qamtıdy. Jalpy, 2010 jyldan bastap respýblıkalyq mańyzy bar avtomobıl joldarynyń 5 myń kılometrinde rekonstrýksııa jáne kúrdeli jóndeý júrgizilgen eken. Nátıjesinde qazir respýblıkalyq mańyzy bar avtomobıl joldarynyń 85 paıyzy jáne oblystyq, aýdandyq mańyzy bar joldardyń 65 paıyzy qanaǵattanarlyq deńgeıge jetken.
Ras, otandyq joldardyń jaǵdaıy únemi synǵa ushyrap keledi. Tipti halyqaralyq sarapshylar kólik joldarynyń sapasy boıynsha júrgizgen monıtorıng nátıjesi boıynsha Qazaqstan joldaryn adam ólimine soqtyratyn qaýipti qatynas qurylymynyń qataryna qosyp otyr. Soǵan qaramastan elimizde jańa joldar salynyp, ishki baǵyttardaǵy negizgi ınfraqurylym jaqsaryp keledi. Munyń dáleli retinde aımaqtardyń arasyn jalǵaıtyn avtobandardyń shaqyrymdary jyl saıyn uzaryp otyrǵandyǵyn aıtý lázim. Iаǵnı keleshekte el aýmaǵyndaǵy barlyq joldar dańǵylǵa aınalady degen senim bar.
Jol salý men damytýdyń uzaq jyldarǵa baǵyttalatyny túsinikti. О́ıtkeni álemdegi alyp aýmaqtyń biri retinde, ishki qatynas joldarynyń uzyndyǵy da ólsheýsiz. Derek boıynsha, jalpy qoldanystaǵy avtomobıl joldarynyń uzaqtyǵy 96,5 myń km. Sonyń ishinde respýblıkalyq jeli – 23,7 myń shaqyrym, al jergilikti jeli – 72,8 myń shaqyrym. Jańa aıtyp ótkenimizdeı, «Nurly jol» baǵdarlamasy boıynsha 2015-2016 jyldary avtojol jobalaryn oryndaýǵa 616 mlrd teńge qarastyrylǵan eken. Bólingen qarjyǵa 9 joba iske asyrylypty, olardyń negizgileri retinde Batys Eýropa – Batys Qytaı, Ortalyq – Ońtústik, Ortalyq – Shyǵys, Beıneý – Aqtaý, Almaty – О́skemen, Astana – Petropavl, Jezqazǵan – Petropavl, Aqtóbe – Atyraý jáne Oral – Kamenka sııaqty baǵyttardy aıtýǵa bolady. Jalpy, jol-qurylys jumystary elimizdiń 12 aımaǵynda úzilissiz jalǵasyp, 2 myń shaqyrym jańǵyrtylǵan.
2016 jyly otandyq kólik júıesiniń ınfraqurylymyn damytýdyń jáne yqpaldastyrýdyń 2020 jylǵa deıingi memlekettik baǵdarlamasy «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasyna qosylǵan bolatyn. Bul biriktirý jol qurylysyn júrgizýdi ortalyqtandyrý men bir izge túsirýge jol ashty. Nátıjesinde bólinetin qarjy da ulǵaıyp otyr.
Túıin
Biz joǵaryda 2016 jyly júzege asqan jumystardyń deregin keltirdik. Al bıyl jáne taıaý bolashaqqa negizdelgen jospar boıynsha, ıaǵnı 2017-2019 jyldary baǵdarlama aıasynda uzaqtyǵy 4,4 myń shaqyrym, quny 1,7 trln teńgeniń 23 jobasyn iske asyrý kózdelgen eken. Bıylǵy jyly avtojoldar rekonstrýksııasyna 356,2 mlrd teńge, onyń ishinde Ulttyq qordan 143,5 mlrd teńge bólinip, bul qarjyǵa jalpy uzaqtyǵy 602 shaqyrym bolatyn 7 aýyspaly joba júzege asyrylyp jatyr. Demek aımaqtaǵy iri qalalar ǵana emes, ár aýyldyń arasyn jalǵaıtyn taqtaıdaı dańǵyl jol uzaryp, avtobandar sany kóbeıe bermek.
Qalmahanbet MUQAMETQALI,
«Egemen Qazaqstan»
