Lıýbomır Dıkýn Qazaqstannyń «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy, onyń Biliktilik ortalyǵymen tyǵyz yntymaqtastyqta jumys istep keledi. Mundaǵy negizgi maqsat – ózara tájirıbe almasý, eki eldiń mal ónimderi rynogyn zerttep, kásipkerlerdiń ózara baılanysqa túsip, óz múmkindikterin tıimdirek paıdalanýyna jol ashý.
Ýkraınanyń Sút óndirýshiler assosıasııasynyń quramynda 200 sharýashylyq bar. Olarda óndirilgen súttiń 40 paıyzy joǵary klasty bolyp tabylady. Sondyqtan bul sharýashylyqtarda óndirilgen sútke suranys kóp. Eldiń barlyq aldyńǵy qatarly sút zaýyttary olardyń ónimin paıdalanýǵa tyrysady.
Ol Qazaqstan Úkimetiniń jergilikti sharýalardy sýbsıdııalaý júıesin óte joǵary baǵalaıtyndyǵyn jetkizdi. «Bul sharýalar úshin óte mańyzdy baǵdarlama eken. О́kinishke qaraı ázirge mundaı baǵdarlama bizdiń elimizde bolmaı otyr. Sondaı-aq fermerlerdi nesıelendirýge arnalǵan sizderdegi qarjy tetikterin sharýalar tıimdi paıdalana bilse, osynyń ózi olarǵa berilip otyrǵan úlken múmkindik qoı», degen Lıýbomır Dıkýn «Atameken» kásipkerler palatasynyń jumysyn da joǵary baǵalaıtyndyǵyn jetkize ketti. «Atameken – búkil ekonomıka men bıznesti bir ortaǵa toǵystyryp otyrǵan keremet qurylym. Ol osylaısha búkil bilim men ınnovasııalardy da bir jerge shoǵyrlandyryp, el kóleminde tarata alady. Sizderdegi kásipkerler palatasy sharýalar men dıqandardy tolǵandyrǵan máselelerdi jınaqtap, taldaýlar jasap, onyń qorytyndysyn Úkimettiń aldyna másele etip qoıýǵa qabiletti eken. Qysqasyn aıtqanda, bul qurylym qýatty kúshke ıe. Onyń tájirıbesin bizdiń elde de qoldanǵan durys dep sanaımyn», deıdi Ýkraına sút óndirýshiler assosıasııasynyń vıse-prezıdenti.
L. Dıkýnnyń aıtýynsha, Ýkraına aýyl sharýashylyǵy salasynyń óz artyqshylyǵy bar. Birinshiden, Ýkraına jeri qara topyraqty, ylǵal mol. Iаǵnı mol ónim alýǵa negiz bar. Ekinshiden, Ýkraına Eýropaǵa taıaý ornalasqan. «Biz óz zańdarymyzdy Eýropalyq odaq zańdarymen barynsha úılestirdik. Sondyqtan biz úshin Eýropa naryǵy ashyq dep aıtýǵa bolady. Sonymen qatar basqa da rynoktarǵa shyǵý júzege asyrylýda. Qazirgi kúni Qytaıǵa, Afrıkaǵa, Taıaý Shyǵysqa ónimder jóneltemiz.Eksport máselesin barynsha yńǵaıly etý úshin el ishinde Eksporttyq keńes qurylǵan. Ol árbir eki apta saıyn sheteldermen saýda salasynda belgili bir sharany júzege asyrady. Sóıtip eksportqa jol ashyp otyrady», deıdi ol.
Qonaqtyń aıtýynsha, Ýkraına Qazaqstanǵa da sút ónimderin jóneltedi. Osy isti durys jolǵa qoıý úshin Pavlodar, Petropavl, Shymkent, Almaty qalalarynyń birqatar kásiporyndarymen yntymaqtastyq ornatylýda. Ýkraınanyń «Molochnyı Alıans» JShS «Mılkılend – Ýkraına» sekildi kompanııalary Qazaqstan naryǵyna sátti shyǵyp otyrǵan kórinedi. «Ekijaqty yntymaqtastyqty damyta túsý úshin biz sizderdiń kadrlaryńyz úshin Ýkraınada oqý kýrstaryn uıymdastyrýdamyz. Bizde Keńes Odaǵy kezinen saqtalyp qalǵan 12 veterınarlyq ýnıversıtet bar. Biz negizinen Qazaqstandy óz ónimderimizdi Shyǵysqa qaraı jyljytýǵa kómek bere alatyn aýylsharýashylyq platformasy ári sala boıynsha áriptes el retinde qarastyramyz», deıdi L. Dıkýn.
Sonymen Qazaqstanmen aýyl sharýashylyǵy salasy boıynsha áriptestik qarym-qatynasqa túskendegi Ýkraına maqsaty birshama belgili boldy. Árıne, bul maqsattyń eki jaqqa da tıimdi ekendigine daý joq. Degenmen biz úshin Ýkraınanyń basqa da qandaı paıdaly jaqtary bolmaq?
Bizdiń bul suraǵymyzǵa ýkraınalyq delegasııa quramyndaǵy sarapshy Oleksandra Bondarska jaýap berdi.
«Biz sizderde qandaı jaqsy tájirıbeler bar, sony zerttep jatyrmyz. Munyń aldynda dál osyndaı qazaqstandyq delegasııa bizdiń elde bolyp, kásiporyndarymyzdyń jumysymen, tájirıbesimen tanysty. Sondaı-aq oqý kýrsynda boldy.
Al endi sizdiń suraǵyńyzǵa keletin bolsaq, jastardyń aýyl sharýashylyǵyna degen jaǵymdy kózqarasyn qalyptastyrýda Ýkraına Qazaqstanǵa kóp nárse úırete alady der edim. Biz sizderdiń elińizde «jastar aýyl sharýashylyǵyna jumysqa barǵysy kelmeıdi» degen sózderdi kóp estidik. Bul qazir úlken problema bolyp otyrǵan sekildi. Al bizde olaı emes, jastar aýyl sharýashylyǵynda jumys isteýge óte peıildi. Nege? Sebebi biz Eýropaǵa taıaý turǵan soń qazirgi zamanǵy aýylsharýashylyq tehnologııalary men aýyl sharýashylyǵyn júrgizýdiń batystyq ádis-tásilderin molynan engizý ústindemiz. Onyń ústine bizdiń jastarymyz, stýdentterimiz Danııa, Germanııa, Italııa sekildi elderdiń aýylsharýashylyq kásiporyndary men fermalaryna baryp jumys istep, olardan kóp dúnıeni úırenip qaıtýda. Elge kelgen soń ózderi is bastap, ol elderden úırengenderin bizde qoldanady, sol jaqtan tehnologııalar ákelýge tyrysady. Osylaısha elimizdiń aýyl sharýashylyǵy salasy jańa tájirıbeler men tehnologııalar nátıjesinde jedel jańǵyrý ústinde. Bizde jer jalǵa beriledi. Jańa is bastaǵysy kelgender ony jalǵa ala alady.
Ekinshiden, bizde aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy kásipkerlerdiń basyn qosatyn «Agrarlyq rada» degen uıym bar. Onyń qasynda agrarlyq lıseıler jumys isteıdi. Mektepterdiń joǵary synyptaǵy oqýshylary osy lıseılerde erikti túrde oqytylady. Mundaǵy sabaqtar ınnovasııalyq túrde júrgiziledi. Onyń ústinde lıseıler kásipkerlik uıymdardyń keńselerimen bir shańyraq astynda. Oqýshylar kásipkerlermen kez kelgen sátte kezdesip, áńgimelese alady. Olar elimizde aýyl sharýashylyǵy salasynda jıi uıymdastyrylatyn kórmelerge qatystyrylady. Oqý barysynda árbir oqýshy erteń óz ómirine áseri tıetindeı naqty bir jobany tańdap, sol boıynsha jumys isteıdi. Olar oqýdy bitirmeı-aq zamannyń jedel ózgeris ústinde ekendigin, búgingi aýyl sharýashylyǵy degenimiz burynǵy aýyl sharýashylyǵy emes ekendigin, al onyń erteńi tipti ǵajap ekendigin túsinip shyǵady. Mine, osylardyń barlyǵy jastarymyzǵa úlken áser etedi. Lıseıdegi jastarǵa tıimdi jańa bir joba týraly aıtsańyz, olardyń kózi janady.
Sondyqtan bizde sizderdiń elderińizdegideı «jastar aýyl sharýashylyǵyna barǵysy kelmeıdi» degen problema joq. Túptep kelgende, biz jastardyń kózin ashý arqyly olardyń aýyl sharýashylyǵyna degen yntasyn oıata aldyq. Áıtpese bizde sizderdegideı aýyl sharýashylyǵy salasyna memlekettiń berip jatqan tegin kómegi men járdemi joq», deıdi Oleksandra Bondarska.
Iá, atam qazaq «barmasań, kelmeseń – jat bolarsyń» degen. Al qazirgi zamandaǵy barys-kelistiń jóni múldem bólek. Jyldam ózgerip kele jatqan zamanǵa ilesý úshin basqa elderde bolyp jatqan jańalyqtarǵa zer salyp otyrýdyń berer paıdasy mol bolady degen oıdamyz.
Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan»
