Keıbir adamdardyń túrine qarap, onyń jas shamasyn aıyrý múmkindiginen qalyp bara jatqandaımyz. Túrli jaǵdaılarǵa oraı jańa adamdarmen tanysýǵa týra keledi. Basynda túrine qarap elý jastyń ol jaq, bul jaǵynda bolar dep turasyń. Jasyn suraǵan kezińde baryp, jetpiske kelip qalǵandyǵyn estip, tańǵalasyń. Oǵan ishteı qyzyǵa qaraısyń. Sońǵy kezderi mine, osyndaı jaǵdaıdy jıi bastan keshirip júrmiz.
Elý jastan asqan ómirdiń oǵan deıingi ómirden qandaı aıyrmashylyǵy bar? Bylaı qaraǵanda, eshqandaı aıyrmashylyǵy joq sekildi. О́mir degen uly aǵyn sol burynǵysynsha aǵa beredi. Tek ýaqyttyń júrisi burynǵyǵa qaraǵanda kóp jyldamdaǵanyn sezinesiń. Kóp jaǵdaıda, murnyńa sý jetpeı júredi. Toıǵa barýdyń qyzyǵy azaıa túsedi. Kóńilge alań kiredi. О́ziń úshin emes, bala-shaǵań, urpaǵyń úshin alańdaı bastaısyń. Osy jaǵdaı aqyr aıaǵynda jastyq shaqtan dástúrińe engen kóptegen qyzyqtarǵa shekteý qoıýǵa alyp keledi eken. Sóıtip qarttyqqa daıyndala bastaısyń. Jumystan keıin úıge jetýge asyǵasyń. Jeke basyńda birinen biri aınymaıtyn kúnder bastalady. Biraq kóptegen adamdar elý jastan asqanymen qazirgi ómir ózgeristerine baılanysty, joǵaryda aıtqanymyzdaı, jas qalpynda qalyp bara jatqan joq pa? Budan keıin olar ne isteýi kerek?
Bir ókinishtisi, bul suraqtyń jaýaby ázirge bizdiń qoǵamymyzda joq. Qoǵamdy qoıyp, tipti buǵan bizdiń memleketimizdiń ózi daıyn emes. О́ıtkeni memlekettik qyzmet salasynda 50 jastan asqan adamdardy qyzmet babynda ósirý tájirıbesiniń ózi qalyp barady. Aınalańa qarasań – kileń jastar. Jastyq shirkin ushqyr ǵoı. Jańalyq ashqysy kelip turady. О́mirdi ózgeriske bastaǵysy keledi. Búkil álem boıynsha alǵanda, qazirgi qoǵamnyń jedel ózgeris ústinde ekendigin eske alsaq, jastardy osy turǵydan qoldaýǵa bolatyndaı. Biraq bizdiń qoǵamda osy jastyqtyń ushqarylyǵymen jasalynǵan jartykesh reformalar, aıaqtalmaı qalǵan dúnıeler de az emes qoı. Kórshimiz dana Qytaıda jasy 35-ke tolmaǵan jastar memlekettik qyzmettegilerdiń 26 paıyzyn ǵana quraıdy eken, sonyń ózinde tómengi oryndaýshylyq qyzmetterde. Bizdiń oıymyzsha, munda úlken mán bar. «О́mirdiń aldy – ystyq, arty – sýyq, Aldy – oıyn, art jaǵy muńǵa jýyq» dep Abaı atamyz da tegin aıtpaǵan. Memlekettik qyzmet salalaryndaǵy úlken sharýalardy júzege asyrý úshin jańa zamanǵa saı bilimi bar ushqyr oıly jastarmen qatar, qoǵam men zaman ózgeristerin bastan ótkergen, jeke adam men onyń tirshilik problemasyn, otbasy jaǵdaıyn jaqsy túsinýge beıim, ómirge degen kózqarasy ábden qalyptasqan baısaldy jastaǵy azamattardyń jumys tájirıbesi de asa qajet dep esepteımiz.
Al endi qoǵamǵa kelsek, 50 jastan keıin adamdy ómirge daıyndaý tájirıbesi bizdiń aldymyzdaǵy aǵa urpaq ókilderinde bolmaǵan eken. О́ıtkeni bizde osy ýaqytqa deıin elý jastan keıingi ómir qarttyq jas nemese qarttyq aldyndaǵy jas, ıaǵnı qarttyqqa daıyndalý kezeńi dep eseptelip kelgen. Bizdegi barlyq ádebıetter osy ustanymǵa oraılas jasalynǵan, kınolar da soǵan sáıkes túsirilgen. Qoǵamnyń ózi elý jastan asqan adamdy kóp dúnıeden shektep tastaǵan.
Mine, osyndaı jaǵdaı saldarynan myńdaǵan adamdar 50 jastan asqannan keıin ómirge qandaı ózgerister engizý qajet ekendigin bilmeı dal bolýda. Buǵan árkim ózinshe jaýap berýge tyrysady nemese jaýap bergisi de kelmeı burynǵy ómir aǵysymen kete beredi. Al qazirgi zaman ózgeristerine sáıkes 50 jastan asqan adamnyń moraldyq, azamattyq beınesi men minez-qulqy, qoǵamdaǵy orny qandaı bolý kerek? Muny biz bilmeımiz.
«Elý jastan asqannan keıin óz qyzyǵyńmen ómir súr, ómirdiń rahatyn kórýge umtyl nemese aldymda taǵy bir ómir bar dep eseptep, ózińdi barynsha jetildirýge tyrys», deıdi keıbir zamandastarymyz.
Reseılik belgili psıholog Evgenıı Chvalýn 56 jasynda taǵy bir ınstıtýt bitirip, mamandyǵyn ózgertkenin, qazir óziniń joǵary suranysqa ıe psıholog ekendigin aıta kele, «bári de elýden asqannan keıin aldyńyzda belgili bir jospardyń bolý-bolmaýyna kelip tireledi, qazirgi kezde naǵyz ómir 50-den asqannan keıin bastalady», deıdi.
«On bes jasymda oqýǵa yntam artty, otyzymda qalyptastym, qyryqta kúmánnan aryldym, elýimde Aspannyń (Táńirdiń) ámirin túsindim, alpysymda qabiletim ashyldy, tek jetpiske kelgende júregimniń qalaýymen ómir súre bastadym», degen eken uly Konfýsıı.
Demek, elý jastan keıingi ómirdiń arǵy jaǵy kún be, joq, álde tún be? Munyń jaýaby ár adamnyń ózine baılanysty bolsa kerek.
Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan»
