Elbasy N.Á.Nazarbaev: «Táýelsizdik – turaqty jáne qaýipsiz keleshekke degen zor senim», dep atap kórsetkendeı, elimiz halyqaralyq saıasatta birqatar tyń ıdeıalar usynyp, álemniń damýyna zor úlesin qosýda. Álemniń jetekshi halyqaralyq uıymdaryndaǵy nátıjeli jetekshiligimiz osynyń naqty dáleli.
Táýelsizdikti jarııalaǵannan keıin, álemniń kóptegen memleketteri elimizdi álemdik qoǵamdastyqtyń tolyqqandy múshesi retinde tanyǵan bolatyn. Búginde baıypty júrgizilgen kópvektorly syrtqy saıasattyń negizinde halyqaralyq arenadaǵy tuǵyrymyzdy nyǵaıtyp, álemniń 180-nen astam memleketimen dıplomatııalyq baılanystar ornatyp, negizgi halyqaralyq uıymdarǵa múshelikke ótip, shekaralarymyzdy shegendep, eýrazııalyq keńistiktegi ıntegrasııalyq úderisterdiń lokomotıvine aınaldyq.
Osy oraıda Qazaqstan táýelsizdigin alǵash moıyndaǵan qandaı memleketter, búginde sol eldermen qarym-qatynasymyz qaı deńgeıde degendeı mazmundaǵy saýaldarǵa az-kem jaýap izdep kórsek.
1991 jyldyń 16 jeltoqsanynda keshkisin Qazaqstannyń Joǵarǵy Keńesi óziniń VII sessııasynda, kóptegen aıtys-tartystardan keıin «Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik táýelsizdigi týraly» konstıtýsııalyq zańdy qabyldaǵandyǵyn jarııalaǵan edi. Bul búkil qazaqstandyqtardyń ómirine zor áser etken, baǵyt-baǵdarymyzdy ózgertken mańyzdy qubylys boldy.
Elimizdiń egemendigi týraly Konstıtýsııalyq zańda, Qazaqstannyń memlekettik táýelsizdigin álemdik memleketterdiń moıyndaýyna ashyq ekendigi týraly ereje bar edi, ıaǵnı álemdik kartada paıda bolǵan jańa memleket halyqaralyq moıyndaýdy qajet etti.
Respýblıka basshylyǵynyń tapsyrmasymen sol kezde Qazaqstannyń Reseıdegi turaqty ókildigi qyzmetkerleri Máskeý qalasynda ornalasqan dıplomatııalyq korpýstyń elimizdiń memlekettik táýelsizdigine degen pikirlerin bilý maqsatynda shetel elshilikterine notalar joldap, árbir elshilikti aralaǵan-dy. Alǵashynda Ulybrıtanııa, Germanııa, Japonııa, Ońtústik Koreıa, Iran, Qytaı sııaqty elderdiń dıplomatııalyq mıssııa basshylarymen kezdesýler ótkizilgen. Bári elimizdiń saıası derbestigin qoldaıtyndyqtaryn bildirgenimen, eldiń táýelsizdigin moıyndaý isi sol jyly 21 jeltoqsanda Almaty qalasynda ótkizý josparlanǵan burynǵy Keńes Odaǵy respýblıkalary basshylarynyń kezdesýiniń nátıjesine baılanysty bolatyndyǵyn jetkizgen. Sonymen 21 jeltoqsanda Almaty qalasynda burynǵy KSRO quramyna engen 11 táýelsiz memleket basshylary Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyn (TMD) qurý týraly Almaty deklarasııasyna qol qoıdy.
Bizdiń dıplomattardyń sol kezde atqarǵan tarıhı is-áreketteriniń nátıjesinde kóptegen elder kóp uzamaı elimizdiń táýelsizdigin moıyndaǵan bolatyn. Osy arada erekshe toqtala keter jaıt, birqatar elder sol jyly 21 jeltoqsanda Almaty qalasynda ótetin TMD sammıtiniń nátıjesin kútip otyrǵanda, Túrkııa Respýblıkasy eshteńege qaraılamaı túrkitildes, baýyrlas el retinde memlekettik táýelsizdigimizdi alǵash moıyndady (Joǵaryda bizdiń dıplomattar aralaǵan elshilikterdiń ishinde Túrkııa elshiligi bolmaǵan-dy).
Sonymen 1991 jyly 16 jeltoqsanda táýelsizdigimizdi alǵash moıyndaǵan Túrkııa bolsa, ekinshi bolyp Rýmynııa qoldady. Al 17 jeltoqsanda Reseı, 20 jeltoqsanda Pákistan jáne burynǵy Keńes Odaǵy respýblıkalary, 25 jeltoqsanda AQSh, 30 jeltoqsanda Saýd Arabııasy jáne t.b. memleketter moıyndaǵan bolatyn. Búginde olardyń sany 180-ge jetip otyr. Jalpy elimiz qazirgi tańda BUU-ǵa múshe nemese baqylaýshy mártebesindegi memlekettermen dıplomatııalyq baılanystar ornatqan.
Geografııalyq jáne geosaıası turǵyda eýrazııa keńistiginiń qaq ortasynda, álemniń jetekshi derjavalarymen kórshiles ornalasý, memlekettiń syrtqy saıasatyna áser etpeı qoımaýy múmkin emes. Sol sebepti táýelsizdiktiń alǵashqy kúninen bastap, elimizdiń syrtqy saıasatynda Reseı, QHR, AQSh jáne Eýropalyq odaq elderimen eki jaqty jáne halyqaralyq uıymdar sheńberinde qarym-qytynastarǵa strategııalyq basymdyq berilip keledi.
Jalpy, teńestirilgen syrtqy saıasatty jalǵastyryp, ulttyq múddege saı ashyq jáne ózara tıimdi qarym-qatynastardy damytyp, óziniń jınaqtaǵan tájirıbesi men halyqaralyq arenadaǵy bedelin paıdalana otyryp, aımaqtyq jáne jahandyq qaýipsizdikti saqtaýǵa meılinshe yqpal etýdi negizgi maqsaty sanaıtyn Qazaqstan óz táýelsizdigin moıyndaǵan álem elderiniń barlyǵyna qurmetpen qaraıdy. Bul óz kezeginde elimizdiń beıbitshiliktiń senimdi jaqtaýshysy ekenin aıqyndaı túsedi.
Nurlan SEIDIN,
saıasattanýshy
