Memlekettiń «nólden» bastalǵan qarjylyq saıasatynyń ótkelek joldardy artqa tastap, búgingideı damyǵan kezeńge qol jetkizýi asqan táýekel men eresen eńbekti qajet etedi. Bul synǵa qajyr-qaıraty tolysqan ult pen jigerli kóshbasshysy bar halyq qana tózip, túbi jeńiske jetetini tarıhı shyndyqqa aınaldy. Egemen el retinde eńsergen alǵashqy shırek ǵasyrlyq kezeńde qazaq halqynyń osy erligi men Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń sarabdal saıasatyn atap aıtyp, laıyqty baǵasyn berýimiz kerek.
Keshe Elbasynyń qalamynan týǵan kezekti kitabynyń jaryqqa shyqqanyn estip, qýanyp qaldym. Seksenniń seńgirine shyqqan jasyma qaramaı, kitaptyń mazmunymen tanystym. Bul ózi búgingi dáýirdiń tutas shejiresi syndy eńbek bolǵandyqtan, bolashaq urpaq úshin baǵa jetpes tarıhı oqýlyqqa aınalary sózsiz. Kitaptyń «Memleketimizdiń dúnıege kelýi. Qazaqstannyń birinshi jańǵyrýy», «Uly betburys. Qazaqstannyń ekinshi jańǵyrýynyń bastalýy», «Qııaǵa qulash sermeý. Qazaqstannyń ekinshi jańǵyrýy» jáne «Qalyptasqan memleket. Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy» degen taraýlarǵa jiktelýi Elbasynyń basqarýynda baıandy damý jolymen nurly keleshekke basqan el qadamynyń satylap ósý kezeńin aıǵaqtaıdy.
Elbasy nusqaýymen jasalyp, júzege asyrylǵan baǵdarlamalardyń mazmuny satylap ósý degendi bildiredi. Barlyq reformalar – ómir talaby, barlyq baǵdarlamalar – satylap ósý jospary. Reformalar birin-biri tolyqtyrsa, baǵdarlamalar birinen soń biri damýdyń kelesi jáne kezekti jolynan ótýdiń jospary bolyp shyqty. Aıtalyq, Qazaqstannyń 2030 jylǵa deıingi damý strategııasy» negizinen tabıǵı baılyqqa, shıkizat qoryna arqa súıeı otyryp, el ekonomıkasyn damytý, halyqty jumyspen qamtamasyz etý máselesin sheshý, aldaǵy damýlarǵa baspaldaq jasaý josparyna aınaldy. Bul merziminen buryn oıdaǵydaı oryndaldy.
Men osy bólimderde sóz bolǵan tarıhı sátterdiń kýási bolǵanym úshin, keıbir máselelerde bilek sybanyp aralasqanym úshin ózimdi baqytty sezinemin. Áli esimde, Nursultan Ábishuly sol kezderi otandyq bir top ǵalymdy jınap alyp, Qytaı jáne Ońtústik-Shyǵys Azııadaǵy qarqyndy damýshy memleketterdiń tájirıbesin zerttep, zerdeleýdi, keıin Qazaqstannyń 2030 jylǵa deıingi damý strategııasyn jasaýdy tapsyrdy. Alǵashqy nusqasyn oqyp, tanysyp shyqqannan keıin kóp tustaryna óziniń usynystaryn qosty. Bárinen buryn kómirsýtegi óndirisin ulǵaıtýǵa basymdyq berý kerek dep sheshti. Ekinshi orynǵa óndiristik metaldar naryǵyn damytý baǵyty ornalasty. О́mir tájirıbesinde baǵdarlamanyń dál osylaı qurylýy durys ekenine kýá boldyq.
Men sol kezde qazaqstandyq ǵalymdardyń arasynda «Qazaqstan-2030» strategııasyn Prezıdent jasaǵan «tórtinshi ǵalamat» dep ataǵan edim. Mysalǵa, 1991 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń egemendigi jarııalanǵanda, elimizde gıperınflıasııa órtteı qaýlap turǵan edi. Buǵan jumyssyzdyq qosyldy. Prezıdent bekitken ekonomıkalyq saıasat meılinshe qysqa merzim ishinde gıperınflıasııany, devalvasııany, resessııany tolyq aýyzdyqtady. Osylaısha, naryqtyq ekonomıkadaǵy jobalanǵan jumystar sátti júrgizildi. 1996 jyly Qazaqstan sońǵy qıyndyqty bastan keshirdi. 1998 jyly ekonomıkada azdaǵan ilgerileýshilik tirkeldi. 2000 jyldardan ósip-órkendeý bastaldy.
Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Táýelsizdik dáýiri» atty jańa kitabynyń negizgi taraýynyń birin «Uly betburys. Qazaqstannyń ekinshi jańǵyrýynyń bastalýy» dep ataýynda úlken mán jatyr. Bul jolda Nursultan Ábishulynyń memleketti aıaǵynan tik turǵyzyp, dúnıe júzi elderiniń sapynda aıtýly elge aınaldyrýdyń shejiresi tur. Elbasynyń Keden odaǵyn qurý men ony Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq deńgeıine deıin kóterýge bastaǵan taza ekonomıkalyq saıasatyn kórgendik dep aıtar edim. Dál osyndaı qurylymdy ómirge ákelý arqyly Prezıdent Nazarbaev bolashaqta shamamen 4 esedeı molaıatyn Qazaqstannyń taýar óndirisine óris ashty. Bir sózben aıtqanda, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq Qazaqstannyń 180 mıllıondyq tutynýshysy bar alyp naryqtyń beldi oıynshysy bolýyna negiz qalady. Munan bólek, Memleket basshysynyń ejelgi Uly Jibek jolynyń HHI ǵasyr talabyna saı qaıta jańǵyrtylýyna múddeli bolýynyń astarynda da álemdik naryqqa shyǵýdyń aıqyn baǵdary tur.
Jalpy, ekonomıkany kóterý úshin birneshe salaǵa basymdyq berýimiz kerek. Birinshiden, ónim óndiretin zaýyt-fabrıkalardy qolǵa alý. Ekinshi orynda aýyl sharýashylyǵy tur. Aýyl sharýashylyǵy salasyn órkendetpeı, el eńsesin tikteýi qıyn. Úshinshi – munaı-gaz salasy. Osylardyń nátıjesinde qazaqstandyqtardyń áleýmettik jaǵdaıy jaqsarady. Bizdiń qazirgi ustanyp otyrǵan saıası baǵdarymyzda atalǵan baǵyttar tolyǵymen kórinis tapqan, demek Nursultan Nazarbaevtaı basshysy bar eldiń erteńgi kún úshin alańdamaýyna tolyq negiz bar.
Qazir Memleket basshysy el aldyna rýhanı jańǵyrý mindetin qoıyp otyr. Bul áýel basta «Aldymen, ekonomıka...» ustanymynyń nátıjeli, úlken jeńispen aıaqtalyp, qazaq eliniń Ult retinde damý kezeńiniń naǵyz sharyqtaýyna berilgen start sııaqty seziledi maǵan. El aman, Elbasy ǵumyrly bolsyn!
Saǵyndyq SATYBALDIN,
UǴA akademıgi, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor
