О́tken jyly «Bolashaq» halyqaralyq stıpendııasy aıasynda 600 oryn bólinip, tek 560 adam stıpendıat atansa, sonyń ishinde bar bolǵany 10 úmitker ǵana atalǵan sanat boıynsha qujat tapsyrǵan eken. Báseke joǵary boldy desek, 40 oryn ıesiz qalǵan. Jalpy, sanat engizilgen sońǵy tórt jyl ishinde 3 000 oryn bólinip, onyń 2 485-i ıgerilse, BAQ sanaty boıynsha 161 adam ǵana qujat tapsyryp, sonyń tek 98-i ǵana stıpendıattar tiziminen tabylǵan.
BAQ ókilderiniń sheteldik bilim alýy nelikten mańyzdy? Ádette shetelde oqyǵan adam bilim alyp qana qoımaı, sol jaqtaǵy ómirdi kórip, ony Qazaqstanmen salystyryp, elimizdegi kóptegen dúnıelerge qaıta qaraıdy, sanasynda silkinis bolady. Joǵary báseke men úlken múmkindikter ortasyn kórgen jastar elge múldem basqa adam bolyp oralady. Tanymy keńeıip, synı oılaý júıesi damıdy. Olardyń kóbi elge kelgen soń qyzmetke kirisip, jemisti eńbek etedi. Alǵan bilimi men tájirıbesin ózgege úıretip, salynǵan ınvestısııany eselep qaıtarady. Alaıda qansha sátti jumys atqarǵanymen, olar ári ketse on nemese júz adammen ǵana jumys isteıdi. Al dál sol jolmen ótken jýrnalıst bolsa mıllıondaǵan adamnyń nazaryn aýdarta alady. Týrızm nemese mýzeı taqyrybyn qozǵaıtyn bolsa, ózi kórgen Anglııamen salystyrady; sóz bostandyǵy, bilim sapasy, densaýlyq saqtaý júıesine kelse, ózi bolǵan AQSh-ty mysalǵa keltiredi.
Eldi el etetin, ultty ult etetin qoǵamdyq sana. Aryz jazýdy namys kóretin, toıǵa shashylýdy, ysyrapshyldyqty qazaqtyń keńdigi deıtin qatyp qalǵan túsinikterdi jibitip, olarǵa qaıta qaraý úshin úlken qoǵamdyq dıskýssııa qajet. Al sol dıskýssııany telearna, radıo, baspasóz arqyly jýrnalıster júrgizedi. Demek, ózge salanyń mamanyn shetelge jiberý bir dán egip, 10 jemis alǵanmen teń bolsa, jýrnalıstiń damyǵan elde bilimi men biliktiligin jetildirýi bir dán egip, myńdaǵan jemis alýmen teń bolmaq.
Bul birinshi sebep. Ekinshisi odan mańyzdy. Túrli faktorlardyń áserinen elimizde tilshiliktiń deńgeıi tómendedi. Bolǵan oqıǵany bir-eki sóılemmen jetkizýdi jýrnalıstıka sanaıtyn jaǵdaıǵa jettik. Jaǵdaıdyń asqynǵany sonsha, jýrnalıstıkany ýnıversıtet qabyrǵasynda oqýdyń qajeti shamaly, oǵan baýlıtyn fakýltetterdi jabý kerek deıtinder paıda boldy. Shyn mánisinde, jýrnalıstıka – úlken bilim men biliktilikti, tájirıbe men eptilikti qajet etetin jaýapkershiligi joǵary sala. Bizde egjeı-tegjeıli zertteý jýrnalıstıkasy jáne data jýrnalıstıka sekildi jýrnalıstıka baǵyttary joqtyń qasy. Telearnalar reıtıng qýalap, kóńil kóterý baǵdarlamalaryn kúsheıtip álek. Jastardyń kóbi telejúrgizýshi bolǵysy keledi. Gazetke sanaýlylar ǵana barady, sonyń ózinde baspasózdi kóbine ádebıetke bir taban jaqyndar ǵana tańdap jatady. Damyǵan elderde jýrnalıstıka negizinen jazýdan bastalady. Ishinde birde-bir artyq sózi joq on bettik maqala jazyp, máseleniń mánisin tolyq ashatyn, sóıte tura mátindi qyzyqty etip qurastyratyn adamdar ǵana ol jaqta tilshiliktiń nanyn jeı alady. Bizde bolsa, Feısbýk belsendisi men tilshini ajyratý qıyn, bar aıyrmashylyǵy sońǵysynyń pikiri áleýmettik jelimen qatar onlaın portal men telearnadan beriledi, sol ǵana.
Osy rette taǵy bir máseleniń basyn sholǵymyz keledi. Jýrnalıstıkany arnaıy oqýdyń qajeti joq degen qate túsiniktiń boıymyzǵa sińgeni sonsha, kóptegen azamattarymyz «Bolashaq» baǵdarlamasyna BAQ atynan qujat tapsyryp, sanattyń jeńildikterin paıdalana otyryp, ózge mamandyqtarǵa bet burýda. Nege olaı jasadyńyz degen suraǵymyzǵa jýrnalıstıkany men onsyz da bilemin dep jatady. Mundaı oılar jýrnalıstıkany mansap jolyndaǵy belgili bir kezeń retinde kórip, ómirlik kásip retinde qaramaýdan shyǵatyn sekildi. Áıtpese sheteldik oqý ornyna qujat tapsyryp otyrǵan dáriger men medısınany bilemin, odan da men tarıh pánin oqıyn dep aıtpaıdy ǵoı? О́ıtkeni ol shetelde bilimi men biliktiligin shyńdap, burynǵydan da myqty maman bolýdy kózdeıdi. Nege bizdiń jýrnalıster kásibı biliktiligin shyńdap, burynǵy deńgeıinen asyp túsýdi oılamaıdy. Muny toqmeıilsý dep túsinsek qatelesemiz be?
Darhan О́MIRBEK,
«Egemen Qazaqstan»
