Tarıhı jýrnalıstıka janrynda jazylǵan «Táýelsizdik dáýiri» kitaby eldiń jańa tarıhyndaǵy sheshýshi tulǵanyń kózqarasyn baıandaıdy. Egemen eldiń negizi qalanǵan sátten bastap qalyptasý kezeńderine, ishki jáne syrtqy máselelerde sheshim qabyldaý mehanızmderi men ishki logıkany kórsetýge basa nazar aýdarylǵan.
Oqyrmandarǵa Qazaqstannyń táýelsizdik jyldary qol jetkizgen negizgi 33 jetistigi egjeı-tegjeıli túsindirilgen. Bul – qazirgi zamanaýı ári qýatty memleketti qalyptastyrý; memlekettik shekarany halyqaralyq deńgeıde quqyqtyq turǵydan bekitip alý; etnosaralyq jáne konfessııaaralyq tatýlyqtyń biregeı úlgisi; Semeı ıadrolyq polıgonynyń jabylýy; joqtan bar jasap, kúıregen ekonomıkany naryqtyq ekonomıkaǵa kóshirý, ulttyq valıýtany engizý; jańa elorda – Astana qalasyn turǵyzý; zamanaýı áskerı kúshterdi qurý; keń aýqymdy ınnovasııalyq ındýstrııalandyrý; Qazaqstan-2030 Strategııasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń 2050 jylǵa deıingi damý strategııasy; Bes ınstıtýsıonaldy reforma, EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi jáne Qazaqstan maqtana alatyn basqa da kóptegen jetistikter.
Prezıdent kitap mazmunyn epıgraftaǵy: «Bul kitap meniń uly qoldaýshym, kemel keleshegine óziniń qazaqstandyq jolymen qaryshtaǵan jasampaz halqyma arnalady» degen joldarmen aıqyndady. Munda «qazaqstandyq damý úlgisiniń», negizgi prınsıpteriniń, mehanızmderi men qozǵaýshy kúshteriniń mańyzdylyǵy kórsetilgen. Qazaqstan jańǵyrýynyń úsh kezeńin zertteý mańyzdy oryn alady. Birinshi jáne ekinshi jańǵyrtýdyń, totalıtarlyq júıeni joıyp, naryqtyq ekonomıkany qurýdyń arqasynda álemniń básekege qabiletti 50 eliniń qataryna endik. Úshinshi jańǵyrý eldi jahandaǵy eń damyǵan 30 memlekettiń qataryna qosýǵa baǵyttalǵan.
Kitap elimizdiń jańa tarıhyn qamtyǵan 4 taraýdan turady: «Memleketimizdiń dúnıege kelýi. Qazaqstannyń birinshi jańǵyrýy» (1991-1995 jyldar), «Uly betburys». Qazaqstannyń ekinshi jańǵyrýynyń bastalýy» (1996-1999 jyldar), «Qııaǵa qulash sermeý. Qazaqstannyń ekinshi jańǵyrýy» (2000-2010 jyldyń basy), «Qalyptasqan memleket. Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy» (2010-shy jyldar).
Prezıdent jańa kitaptyń alǵysózinde «Bizdiń ortaq mindetimiz – faktilerdi saralap, oqıǵalarǵa obektıvti baǵa berý ǵana emes, sonymen qatar tarıhı prosesterdiń bolashaǵyn túsinip, ótkendi qazirgi kúnnen bólip kóre alý jáne bolashaq týraly oıymyzda ótkendi este ustaý» deıdi.
Kitap taraýlarynyń ataýlary jańa tarıhtyń mańyzdy oqıǵalary men Qazaqstan qundylyqtaryn aıqyn ári naqty kórsetken: «Tarıhı ádildiktiń saltanat qurýy», «Berik, senimdi memlekettik qurylym», «Biz eń basty qundylyq – beıbitshilikti saqtap qaldyq», «Jańa lep jáne salt-dástúrdiń jańǵyrýy», «Syrtqy saıasattyń jasampazdyǵy jańa bastaldy», «Qazaqstandyq barys» sekirýge daıyn», «Jańa astana jasaıdy!», «Ekonomıkalyq saıasat jáne ekonomıkanyń turaqtanýy», «Táýelsizdik bizdiń rýhymyzdy asqaqtatty», «Biz álemdik daǵdarysqa tótep berdik», «Buryn-sońdy bolmaǵan ıntellektýaldyq renessans», «Barlyq álem moıyndaǵan kóshbasshylyq» jáne basqalary.
Álemdik eki daǵdarysta Qazaqstan óziniń qýatty memleket ekenin kórsetti.
2012 jyly biz «Qazaqstan-2030» Strategııasynyń mindetterin oryndap, básekege qabiletti elý el men damý deńgeıi ortasha memleketterdiń qataryna qosyldyq. Ári qaraı «Qazaqstan-2050» damý strategııasynda Elbasy álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna qosylý mindetin qoıdy.
Biz bul maqsatqa N.Nazarbaev 2017 jyldyń basynda jarııalaǵan Úshinshi jańǵyrý arqyly jetpekpiz. Osy maqsattarǵa qol jetkizý úshin konstıtýsııalyq reforma júrgizilip, ekonomıkalyq qaıta qurylymdaýlardyń jáne «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy boıynsha qoǵamnyń sanasyn damytýdyń kelesi kezeńderiniń basym baǵyttary tańdaldy.
Halyqaralyq beıbitshilik pen tatýlyq – bizdiń ortaq jetistigimiz jáne bul eldiń áleýmettik ómiri men jańa tarıhyn aıqyndaıdy. Qazaqstandaǵy azamattyq beıbitshilik úlgisi kezdeısoq emes. Sol sebepti de ony barsha álem moıyndady. Kúni búgin bizdiń elimizde 140 ult pen halyq, 17 konfessııa tatý turyp jatyr. Biz birtutaspyz jáne árqaısymyz sonyń bir bólshegimiz.
Qazaqstandyq sáıkestik pen qazaqstandyq patrıotızm, etnostyq tegine qaramastan azamattardyń zań aldyndaǵy teńdigi – bizdiń azamattyq qoǵamnyń negizi.
Sarapshylardyń pikirinshe Prezıdenttiń «Táýelsizdik dáýiri» eńbegin jańa kezeń tarıhynyń ózindik nusqaýlyǵy retinde qarastyrýǵa bolady. Árıne jańa kitabynda Elbasy aýqymdy aýdıtorııaǵa júginip, qazaqstandyqtardy, ásirese jastardy táýelsizdik jyldarynyń alǵashqy on jyldyǵyn zertteýge, túsinýge, el jetistikterimen maqtanýǵa, bolashaqqa óz úlesterin qosýǵa úndeıdi.
Qazaqstanda memlekettik qurylym men damýdyń biregeı úlgisi qalyptasty dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Memleket – tiri aǵza. Qazaqstannyń úlgisi osy uıymdy qalyptastyratyn negizgi matrısa bolyp tabylady, onyń ár elementiniń naqty parametrlermen saı kelýin qamtamasyz etedi jáne onyń senimdi jumys isteýin kepildendiredi.
Bizdiń azamattar, ásirese jastar eldiń damý jáne qalyptasý kezeńin, táýelsiz Qazaqstannyń qandaı jaǵdaıda paıda bolyp, aıaqqa turǵanyn, onyń bolashaǵy úshin mańyzdy ról atqarǵan tulǵalardy, qandaı oqıǵalar bolǵanyn bilýi tıis. Muny túsiný bárimizge qajet.
Bizdiń ortaq mindetimiz – faktilerdi saralap, barlyq oqıǵalarǵa obektıvti baǵa berý ǵana emes, sonymen qatar tarıhı prosesterdiń bolashaǵyn baǵamdaý, ótkendi búgingi kún men bolashaqtan bólip kóre alý jáne onyń qatelikterin eskerý. Biz tarıhtan sabaq alýymyz kerek jáne bilimimizdi ózimiz ben elimizdiń damýy úshin qoldanýymyz qajet.
Búgin táýelsiz Qazaqstannyń aldynda jańa mindetter tur. Qazaqstan álemniń damyǵan otyz eliniń qataryna qosylý jáne el turǵyndarynyń ómir sapasyn álemdik standarttarǵa jetkizý úshin qadam jasap keledi.
Men bul kitaptyń táýelsiz Qazaqstannyń alǵashqy on jylyn jaqsy túsinýge kómektesetinine, elimizdi maqtan tutýǵa jáne bolashaǵyna belsendi túrde jumys isteýge jigerlendiretinine senimdimin.
Táýelsizdik dáýiri – ultymyzdyń qaýipti taý soqpaǵymen batyl kóterilýi. Elimiz alynbas qamaldaı kóringen aıtarlyqtaı jetistikterge qol jetkizdi. Áli de talaı bıik belesterdi baǵyndyratynymyzǵa senimdimin.
Jeksenbaı DÚISEBAEV,
Parlament Májilisiniń depýtaty, ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty
