Aqyn Nesipbek Aıtuly tizginin ustaǵan keshtiń tórinde Baqqoja Muqaıdyń ustazy bolǵan Ákim Tarazı, Myrzataı Joldasbekov, Qoıshyǵara Salǵara syndy kórkem sózdiń sardarlary otyrdy. Ákim Tarazı shákirtiniń jazýshylyq jolyna toqtalyp, ómir ótkelderindegi esten ketpes esteligimen bólisti. «Meniń uǵymymda qazaqtan asqaq baýyrmal halyq joq. Baqqoja úıge kelgen saıyn balalarmen aýlaǵa shyǵyp, biraz ýaqytyn bólip, oınap keletin. Aýladaǵy ár balaǵa toqtap amandasyp, sózge tartatyn. Bul Baqqojanyń boıynan kóringen halyqtyq qasıeti edi» dedi Ákim Tarazı.
«Baqqojanyń menen bes-alty jas kishiligi bar. Esimde 70-jyldardyń basynda alǵashqy eki-úsh áńgimesin «Jalyn» jýrnalyna ákeldi. Áńgimelerin oqyp, jýrnalǵa baspaǵan edim. О́ıtkeni bizdi tárbıelep júrgen Sheraǵań: «Eger áńgime óziniń deńgeıine jetpese, ákeńdiki bolsa da, baspa» dep aıtatyn. «Jalyn» jýrnalynyń dástúrli báıgesi bar edi. Avtory belgisiz shyǵarmalar túsedi. Sonda Baqqojanyń bir povesi júlde aldy. Jaqsy shyǵarma, resenzııa jazdym, sóıledim. Mahabbatty, adamnyń ishindegi rýhanı tazarýdy óte shynaıy jetkizgen. Júlde alǵannan keıin Baqqoja kelip, ózi menen keshirim surap: «salqyndaý qarap júr edim, sizdiń adamǵa óte ádil qaraıtynyńyzǵa rızamyn» dedi. Sodan bastap syrlasatyn, áńgimelesetin boldyq. Bul alǵashqy tanystyǵymyzdyń bastalýy edi. Ekinshi aıtaıyn degenim 86-jylǵy oqıǵadan keıin Máskeý qazaq ultshyl degen aıyp taǵý úshin ártúrli amal izdedi. Ony ádebıetten tapqysy keldi. Máskeýden bir áıelge tapsyrys berip, onyń kólemdi maqalasy jaryq kórdi. Sonyń ishinde osy Baqqojanyń bir shyǵarmasyndaǵy «Alash» degen sózdi aıtypty. Onyń Alash partııasyna, saıasatqa qatysy joq ekenin aıtyp túsindire almadyq. Sol kezde úsh áriptiń qysymy bolǵan shyǵar. Onyń bolmaýy múmkin emes. Sonyń áserinen «О́mirzaıa» degen romany dúnıege keldi dep oılaımyn. О́ıtkeni «О́mirzaıada» qazaqtyń rýhanı álemindegi úlken máseleler kóterilgen. Kez kelgen halyqtyń aldynda sheshimin kútip turatyn máseleler bolady. Qazaq halqynda da bar. Ádebıetshilerdiń qolynan keletini – halyqtyń sanasyna áser etý. Osy oraıdan kelgende «О́mirzaıa» romanynyń orny óte úlken», dedi esteligimen, pikirimen bólisken jazýshy Tólen Ábdik.
Jıynda Baqqojamen úzeńgiles, syılas bolǵan jandardyń bári esteligin aıtyp, qalamgerdiń azamattyq bolmysyna, adamgershilik qasıetine erekshe toqtaldy. Seıit Qasqabasov, Aldan Smaıyl, Saýytbek Abdrahmanov, Kópen Ámirbek, Baýyrjan Omarovtyń sóılegen sózderi kópshiliktiń kóńilin tolqytyp, jyly áser qaldyrdy. Ásirese, Saýytbek Abdrahmanov Baqqoja Muqaıdyń ómirdegi jaıdary, aqpeıil bolmysyn aıtyp, kóńildiń keıbir kezderinen fragmentter aıtqanda kóz aldymyzǵa jazýshynyń portreti kólbeń qaqqandaı boldy.
Jazýshy dúnıeden ozǵanda Tumanbaı Moldaǵalıev bylaı dep qoshtasypty inisimen:
Erekter eńbegimen kósh bastaıdy,
Araıly appaq tańdy kesh baspaıdy.
О́zińmen qoshtasqanmen, inim, seniń
Qazaǵyń ónerińmen qoshtaspaıdy.
Tumaǵań jaryqtyq ras aıtady. Asyldyń ózindeı bop halqynyń júreginen oryn alǵan shyǵarmalary urpaq jadynan óshpek emes.
Baǵashar TURSYNBAIULY,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretterdi túsirgen
Erlan OMAR,
«Egemen Qazaqstan»
