Kantar TNS agenttiginiń taıaýdaǵy málimeti boıynsha, qazaqstandyqtardyń 75 paıyzy ınternetten ózine qajetti aqparat izdeıdi. Al 54 paıyzy jeke, otbasylyq nemese jumys babyndaǵy máselelerin osy aqparat quraly arqyly sheshedi.
Olardyń qatarynda elektrondy úkimetti, kommýnaldyq, ınternet-saýda jáne basqa qyzmetterdi paıdalanýshylar bar. Mine, osyndaı ómirlik paıdaly qyzmettiń qataryna ınternet arqyly úıretý nemese úırený de jatady. Ony «qashyqtyqtan oqytý» dep te ataıdy. Oqýdyń bul túriniń bilim berýshige de, bilim alýshyǵa da tıimdiligi – az shyǵynmen tez júzege asyrylady. Sondyqtan da onyń qyzmetin irgeli oqý oryndary da paıdalanady. Al shaǵyn bilim ortalyqtarynyń, repetıtorlardyń, bıznes-bapkerlerdiń, koýchıng pen trenerlerdiń óz aýdıtorııasyn jasaqtaýdaǵy basty artyqshylyǵy osy – az shyǵynmen tez bilim berýi. Biraq «arzannyń jiligi tatymas» degen maqal da túsedi eske. Sán túzegen ǵımaraty, kitaby siresken kitaphanasy, jaraqty oqý zerthanasy men aýdıtorııalary joq jalańqol mektepter qandaı sapaly bilim berýi múmkin degen suraqtyń qyltııa qalatyny da ras.
Internet álemindegi bilim berý jaıyn jaqynyraq bilý úshin osy paıdaly ispen shuǵyldanyp júrgen azamattardyń biri Arman Qasymmen suhbattasýdy jón kórdik. Alǵash ret ol kisini Qazaqstanda tuńǵysh ret ótken qashyqtyqtan oqytýdy damytý jónindegi konferensııada kórgen edik. San-salaly baǵyt boıynsha bilim berip, mamandyqtar daıarlaıtyn elimizdiń eń iri oqý oryndarynyń, kvazımemlekettik bilim qurylymdary men oqý ortalyqtarynyń ókilderi jıylǵan konferensııa spıkeri Arman Qasym týraly áriptesteri Qazaqstanda onlaın bilim berýdiń alǵashqy qarlyǵashtarynyń biri ekenin aıtty. Ol Qazaqstandaǵy eń iri Edumart.kz bilim berý portalynyń, sondaı-aq Edunet.pro ınternet jáne onlaın-bıznes mamandaryn daıarlaıtyn mektebiniń negizin qalaýshy ári jetekshisi eken. Sonymen ekeýara áńgime bylaısha órbidi.
– Arman, formaldy emes bilim berý qyzmetiniń ereksheligi nede?
– Formaldy emes bilim berý qyzmetine memleket lısenzııa bermeıdi. Demek, onyń jumysyn tikeleı qadaǵalamaıdy. Biraq dástúrli bilim berý júıesiniń mektepteri men joǵary oqý oryndary áleýmettik jáne ekonomıkalyq ózgeristerge baıaý ıkemdeletini baıqalǵannan keıin Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymynyń bilim mınıstrleri 1996 jyly barlyq adamdardy ómir boıy úzdiksiz oqytýdyń strategııasyn jasaýdy uıǵardy. Soǵan sáıkes Úkimet dástúrli bilim berý júıesimen birge ómir talaptaryna tez ıkemdelgish dástúrli emes bilim berý qyzmetteriniń damýyna da yqpal etip keledi.
– Bilim berýdiń bul naryǵynyń Qazaqstandaǵy jaı-kúıi qandaı?
– Formaldy emes bilim berý qyzmetimen elimizde 2,5 myń oqý ortalyǵy men arnaıy mamandar aınalysady. Olar ártúrli kýrstar, trenıngter, semınarlar, sheberlik synyptaryn ótkizedi.
– Onyń sapalyq kórsetkishterin qalaı anyqtaýǵa bolady?
– Bul naryq qoı. Naryq bolǵanda bilim alýshy úshin tańdaý múmkindigi mol, al bilim berýshi úshin básekesi joǵary naryq. О́tkizetin «taýaryń», ıaǵnı beretin bilimiń mamandyq alýshynyń kóńiline qonbasa, aýdıtorııa jınaı almaısyń. Al kóńiline qonsa, aýdıtorııany búkil respýblıkadan, tipti ózge elderden de jınaı alasyń. Máselen, bizdiń keıbir oqý ortalyqtaryndaǵy bilim alatyndardyń arasynda Germanııa, Izraıl, Fransııa jáne AQSh azamattary da bar.
– Demek, qashyqtan oqytýdyń artyqshylyǵy shekara, meken tańdamaıtyndyǵynda deısiz ǵoı.
– Dál solaı. Eshqandaı keńse de kerek emes. Artyq shyǵyndar joq. Biraq buǵan qarap bizdiń qyzmetimizdi jappaı paıdalana beredi degen qorytyndy shyǵarýǵa bolmaıdy. Tyńdaýshylarymyzdyń arasynda ómirdi áli «kýrort» kórip júrgender nemese «oqysań da oqısyń, oqymasań da oqısyń» dep áke-sheshesi jetelep ákelip qosyp qoıǵandar bolmaıdy. Bizdiń qyzmetimizdi qajettiligin tereń túsinip, tózimdilik tanytqan adam ǵana paıdalanady. Olardyń ishinde eńbek naryǵyndaǵy suranysqa oraı mamandyǵyn aýystyrýǵa májbúr bolǵandar da bar.
– Qandaı mamandyqtarǵa suranys basym? Eki-úsh aı oqyp alǵan mamandyqtyń eńbekaqysy qandaı bolady?
– Aǵylshyn tili, balalardyń qabiletin erte damytý, mamandyqtaryn jetildirý, túrli IT taqyryptary kýrsyna suranystar joǵary. Bulardyń árqaısysyna jáne basqalarǵa aı saıyn myńdaǵan suranys túsedi.
Al eńbekaqysy joǵary mamandyqty ekonomıkanyń kóptegen salasynan kezdestirýge bolady. Máselen, qazirgi tańda esepshilerge, qoǵamdyq tamaqtandyrý qyzmetkerlerine, elektrıkterge, santehnıkterge, ásemdik áleminiń qyzmetkerlerine suranys joǵary ekeni baıqalady. Bul mamandyqtardyń suranysymen birge tabysy da joǵary.
– Siz bir sózińizde ınternetke úıretý salasyndaǵy jańa bilim jobasyn júzege asyrýǵa kiriskenińizdi aıttyńyz. Bul onlaın joba bolar?
– Iá, qazaqstandyqtar ınternet múmkindigin keńinen paıdalanýy úshin osyndaı uıǵarymǵa keldik. Oqý ortalyǵyn ashyp, ınternet arqyly óz bıznesin damytatyn mamandar daıarlaýdamyz. Árıne qashyqtan oqytamyz. Munyń ózi bilim alýshyny alǵashqy sabaqtardan-aq bolashaq mamandyǵy boıynsha jumys isteýge daǵdylandyrady.
– Siz buryn qarjy salasynda jumys istepsiz. Endi bilim sektoryna aýysýyńyzǵa ne sebep boldy?
– Elimizde ekonomıkalyq júıe ózgerdi. Al turǵyndardyń barlyǵy birdeı oǵan enýge daıyn bolmady. Olarǵa quqyqtyq, qarjylyq, salyq salasyndaǵy bilim qajet ekenin men qazaqstandyq jáne halyqaralyq qarjy uıymdarynda jumys istep júrgenimde sezindim. Sondyqtan da sol jyldardyń ózinde negizgi qyzmetime qosymsha qoǵamdyq negizde kásipker-bıznesmenderdiń qarjylyq-quqyqtyq saýattylyǵyn arttyryp, kásipkerlik daǵdysyna mashyqtandyratyn trenıngter ótkizip, leksııalar oqyp júrdim. Árıne bul mektepti ashpas buryn elimizdegi bilim berý naryǵyn eki jyl zerttedim. Zertteýlerimdi álemdik úrdispen salystyrdym. Sóıtip IT salasyndaǵy bilim jobasyna toqtaldym. О́ıtkeni bizdiń ǵana emes, álemniń kóptegen elderinde ınternet mamandarynyń jetispeıtindigi baıqaldy.
– Internet mamandary nemen aınalysady? Sizdiń mektepti bitirgender ne isteı alady?
– Biz Qaznetke búgin qajet bolyp turǵan mamandardy daıarlaımyz. Olar ınternet-jobalardyń menedjerleri, ınternet-marketologtar, kontent-menedjerler, SEO – mamandar, Veb-dızaınerler jáne basqalar. Suranysy joǵary bul mamandyqtardy eki-úsh aıda ıgerý bolashaǵyńa ınvestısııa salǵanmen teń.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
