GetContact qosymshasynyń jurtty eliktiretini – kez kelgen baılanys nómirin engizgende ózgelerdiń ol nómirdi qalaı saqtaǵanyn kóre alý múmkindigi. Máselen, qyzmet kórsetý ortalyqtarynda uıaly telefonǵa meni Darhan klıent dep, kásibı qyzmette ıa Darhan jýrnalıst, ıa Darhan saıasattanýshy dep saqtaýy múmkin. Eger siz belgili bir qyzmetti úıge aldyrtyp jasatar bolsańyz, álgi qyzmetti kórsetýshi sizdiń atyńyzdyń janyna turatyn úıińizdiń atyn jáne páterińizdiń nómirin jazyp qoıady. Eger kimde-kim álgi qosymshaǵa sizdiń telefon nómirińizdi teretin bolsa, osy aqparattyń bári onyń quzyretinde bolmaq.
Qosymshanyń avtorlary jeke aqparatty qoljetimdi etýdi kózdemedik, bar oıymyz beıtanys nómirden qońyraý ne habarlama túskende kim ekenin bilý múmkindigin usyný boldy deıdi. Olardyń aıtýynsha, qosymsha alaıaqtardan qorǵaıdy jáne sóıleskińiz kelmeıtin adamnyń qajetsiz qońyraýyna baıqamaı jaýap berýdiń aldyn alady. Nıet durys-aq, alaıda adamdar baǵdarlamanyń múmkindigin asyra paıdalanyp, ózge adamdardyń nómirlerin ermekke teretin boldy. Bir-birin ańdıtyndar da tabyldy. Ázerbaıjandyq gınekolog qosymshanyń kesirinen kóptegen naýqastar qıyn jaǵdaıǵa tap boldy deıdi. О́ıtkeni ol naýqastardyń esiminiń janyna aýrýdyń atyn qosa saqtaǵan eken. Pálenshe abort, túgenshe gonoreıa dep kete beredi. Dárigerdiń kómegine júginetin jalǵyz áıelder emes. Densaýlyq problemalary kóp adamda kezdesedi, alaıda kóbi ondaı jeke málimetterdi jasyryn ustaǵysy keledi.
Jasóspirimder arasynda qaýip eselene túsedi. Turmysy tómen otbasynyń balasy sabaqtan tys ýaqytta ata-anasyna kómektesemin dep saýda jasap, kólik jýyp nemese daıashy bolyp aqsha taýyp júredi. Oń-solyn áli tolyq tanymaǵan jetkinshekter álgi qurbylaryn keleke etýi ábden múmkin. Tipti, eshkim mazaqtamasa da, álgi bala ózin kemshin sezinedi. Keıbireýleri bázbireýden kek alamyn dep onyń telefon nómirin qasaqana jaman sózdermen saqtaýy múmkin. Bul – máseleniń etıkalyq jáne psıhologııalyq jaǵy. Mundaı mysaldardy sheksiz keltire berýge bolady.
Qaýiptisi – qosymshanyń alaıaqtyqqa jol beretindigi. Mekenjaıyńyz, qyzmetińiz, bala-shaǵańyzdyń, jaryńyzdyń aty-jóni sekildi málimetterdiń bári úshinshi tarapqa qoljetimdi bolmaq. Urlyqtan bastap, túrli aldap-arbaý, qorqytyp-úrkitý – osynyń bárine jol ashylmaq.
Ádette adamdar mobıldi qosymshany ornatarda paıdalaný shartyna mátinin oqymastan kelisim beredi. Mysaly, GetContact shartynda sizdiń derbes derekterińiz úshinshi tarapqa berilýi múmkin dep jazylǵan. Osy kúnge deıin qosymsha 1,8 mlrd baılanys nómirin jınap alsa, sonyń qazaqstandyq bóligin baǵdarlama ıeleri elimizdegi kompanııalarǵa satýy ǵajap emes. Nátıjesinde sizdiń telefon nómirińiz kóptegen kompanııalardyń bazalarynda turady. Onda turǵan ne bar deýińiz múmkin. Aıtaıyq. Telearnadaǵy nemese ınternettegi jarnamadan sharshap júrgende, qaltafondaǵy jarnamaǵa tap bolasyz. Spam habarlamalar men qońyraýlar kóptep kelse, tańǵalmańyz.
GetContact – adamnyń jeke málimetterin jınaıtyn jalǵyz baǵdarlama emes. Google men Facebook sııaqty korporasııalar qosymshalary arqyly sizdiń qaı jerde júrgenińizdi, kimmen sóıleskenińizdi, qandaı tamaq jep, qandaı kıim alǵanyńyzdy saqtap otyrady. Osy arqyly bul korporasııalar sizdiń tańdaýyńyz ben talǵamyńyzǵa áser etip, sizdi aqparattyq vakýýmda ustaıdy. Eger qosymshany ornatý shartynda siz mıkrofonyńyz ben pernetaqtańyzǵa ruqsat berseńiz, sizdiń sóılesýińiz jazylyp, pernetaqtada ne tergenińiz saqtalyp otyrady. Qaltafonyńyz arqyly jeke poshtańyzǵa kirseńiz, ne bolmasa onlaın bankıng qyzmetin paıdalansańyz, qupııa sózderińizdiń bári úshinshi tarapqa málim bolmaq.
Ne istemek kerek? Aqparattyq tehnologııalar artyqshylyqtarmen birge qaýip-qater de tóndiredi. Bul aqparattyq tehnologııadan bas tartý kerektigin bildirmeıdi. Biz qalasaq ta, bas tarta almaımyz. Qolymyzdan keletini – jeke málimetterdi qaltafonda meılinshe saqtamaı, ornatatyn qosymshalardyń shartyn muqııat oqyp otyrý.
Darhan О́MIRBEK,
«Egemen Qazaqstan»
