Bul kúnderi Qazaq elinde turyp jatqan biraz baýyrlarymyz tórtkúl dúnıeni sharlap, qyzmeti keremet oryndarda aptalap, aılap jandary jadyrap, ádemi demalyp kelip júr. Kórgen-bilgenderin, júrgen jerlerin jumaqqa balap, tańdaı qaqqanda ishińnen elimiz qansha qarjydan qaǵyldy eken deısiń de qoıasyń. Átteń-aı, sol qarjy halqymyzdyń taıqazanyna tússe, talaı kemimiz túgendeler edi dep te arman jelkenin keresiń. Álgi jumaǵyńyz – týrızmdi utymdy uıymdastyryp, jemisin kórip otyrǵan jurttardyń tirligi.
О́rkenıetti memleketterdiń jyldyq bıýdjetiniń biraz bóligin týrızmnen túsken aqsha quraıdy. Bul jaǵynan kelgende bizdiń tabysymyz ıneniń jasýyndaı. Sony durys jolǵa qoıý úshin Elbasy N.Nazarbaev ult rýhyn oıatyp, sanasyna sáýle túsiretin rýhanı jańǵyrý jónindegi maqalasynda: «Qazaqstannyń qasıetti jerleriniń mádenı-geografııalyq beldeýi – neshe ǵasyr ótse de bizdi kez kelgen rýhanı jutańdyqtan saqtap, aman alyp shyǵatyn sımvoldyq qalqanymyz ári ulttyq maqtanyshymyzdyń qaınar bulaǵy. Ol – ulttyq biregeılik negizderiniń basty elementteriniń biri», dep ulan-asyr baılyqty «Ishki jáne syrtqy mádenı týrızm halqymyzdyń osy qasterli muralaryna súıenýge tıis. Mádenı mańyzdylyǵy turǵysynan bizdiń Túrkistan nemese Altaı – ulttyq nemese qurlyqtyq qana emes, jahandyq aýqymdaǵy qundylyqtar», dedi.
Shynynda, qustyń qanaty talady, tulpardyń tuıaǵy tozady dep kóterile sóıleıtin baıtaǵymyzda týrızmge dińgek oryndar jetip artylady. Alyp taýlar, burqyraǵan ózender syldyrap aqqan bulaqtar, saf altyndaı sary dala, kóne qala – bári de bilgen adamǵa dara-dara. Oı eleginen ótkizseń, baılyqtyń kókesi sol ekenine kóziń jetedi. Búgin bolmasa da erteń mıllıondaǵan urpaqtyń nesibesine aınalatynyna ımanymyz kámil. Máselen, Otanymyzda erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaq 118 bolsa, 11 ulttyq tabıǵı qoryq, 9 myńnan asa arheologııalyq keshen, tarıhı muralar jetip artylady. IýNESKO janynan qurylǵan keńes bekitken tizimde 175 memleket bolsa, sonyń aldyńǵy qatarynda qorǵaýǵa alynǵan kórikti nysandar boıynsha Qazaq eli de tur. Munyń ózi mereıimizdi ósirýmen birge, bardy jumyla otyryp júzege asyrýdy júkteıdi.
Elimizdegi týrızmdi damytýdyń 2020 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasyna oraı, biraz is atqaryldy. О́tken jyly bıik dárejede bolǵan EKSPO-2017 seńdi qozǵap, serpin bergeni málim. Biraq Eýropa men Azııanyń ortasyn jalǵap jatqan ulttyń jer betindegi týrızmge laıyq baılyǵy áli de bolsa tıimdi atqarylyp jatpaǵany ras. Tipti bul keı óńirlerde qarabaıyr, jol boıyndaǵy, ne jaqyn aýyldardyń kúnkórisi dárejesinde desek, qatelese qoımaspyz. Eger týrızmge suranyp turǵan jerlerdi ár maýsymǵa beıimdep, tıimdi qurylym jasasaq, ony mádenıetti túrde paıdalansaq, aldymen jergilikti jurttyń qorjynyna mol qarjy túsetini shúbásiz. Bul iste ózin-ózi qarjylandyrý quqyǵy berilgen aýyl ákimderi, burynǵydaı joǵaryǵa alaqan jaıyp otyrmaı uıymdastyrsa utary kóp. Máselen, Almaty oblysynyń aýmaǵyndaǵy Sharyn shatqaly týraly jıi aıtamyz. Áıtse de ondaǵy týrızm isi áli jolǵa qoıyla qoıǵan joq. Sharyn shatqalyndaǵy qyzǵyltym jaqparlar amerıkalyq kınolardaǵy keremetterden kem emes. Mańǵystaýdaǵy alyp kıiz úı, tóńkerilgen mys qazandaı Sherqala she?!
Bir ókinishtisi, kóbimiz jerimizdegi sondaı keremetterdi tamsanyp aıtamyz. Biraq ony baryp kórý, iske qosý jaǵy kemshin. Osy nelikten, rýhsyzdyqtan ba, álde namyssyzdyqtan ba?.. Tabıǵatqa baı el ekenimizdi kórsetý jaǵyna kelgende irkilip, ózgege umtyla beremiz. Aqshamyzdy basqalardyń qazanyna quıyp ketýge beıim turamyz. Sol mıllıondardy keremet servısti talap etpeı-aq, ýaqytsha demalysty babalar jolymen qarapaıym ótkizsek, álgi ózge jurttarǵa ketken qarjy ózimizde qalyp olqy soǵyp jatqan tusymyzdy toltyrary haq. Biz shetel jaǵalap júrgende alys-jaqyn memleketterden kelgen týrıster qarapaıym halyqtyń qolynan as iship, jaıaý-jalpy ózen, kóldi, tarıhı oryndardy sharlap júredi. Soǵystan kúıreı jeńilip, qaq bólinip eseńgiregen nemis jurty daǵdarǵan tusta «Múlde joıylmaýdyń joly qaısy?!» degende ult zııalylary nemistik patrıotızmge negizdep 10 qaǵıda usynypty. «Esińde bolsyn, nemis azamaty, bul tek nemis ultynyń ǵana qolynan keledi», dep qoldaǵy bardy uqsatý, soǵan jumylyp jumys isteý, aldymen óz múddeńdi emes, ult múddesin oılaýdy ósıet etipti. Sonyń nátıjesin tórtkúl dúnıe kórip otyr. Bul oıdy Elbasynyń bıylǵy Joldaýyndaǵy «... syrttan kelýshiler týrızmi men ishki týrızm kez kelgen óńir úshin perspektıvalyq tabys kózderiniń biri bolyp sanalady» degen tapsyrmany sózben emes ispen oryndasaq degen nıet aıasynda qozǵap otyrmyz. Shirkin, eltaný, jertaný, etnomádenı, tarıhı, ekologııa, shıpajaı, jyldyń tórt mezgili, kólik – osyndaı ataýly týrızmderdi damytsaq, ulysymyz taǵy bir ulylyǵyn tanytar edi.
Súleımen MÁMET,
«Egemen Qazaqstan»
