Ulttyq qaýipsizdiktiń senimdi qalqany

Táýelsiz elimizdiń damýynyń qazirgi kezeńinde Prezıdent jáne Úkimet qaýipsizdik máselesine jete kóńil bólip otyrady. «Qazaqstan -2030» Strategııasynda atap kórse­tilgendeı, ulttyq qaýipsizdik XXI ǵasyrda memleket damýynyń negizgi uzaq merzimdi basymdyqtarynyń biri retinde tujyrymdalǵan. Son­dyqtan da shekaradaǵy qaýipsizdik Qazaqstan Respýblıkasy ulttyq qaýipsizdiginiń ajyramaıtyn bóligi bolyp tabyla­dy. Osy turǵydan al­ǵanda shekara­lyq salada Qazaq­stan Respýblıka­synyń ómirlik mańyzy bar múdde­leriniń pármendi qorǵa­lýyn qamta­masyz etý, sondaı-aq dúnıejúzilik qoǵamdastyqqa odan ári kirigý úshin qolaıly jaǵdaılar jasaý – shekara qyzmetiniń negizgi maqsaty. Halyqaralyq ótkizý pýnktterinde shekaralyq baqylaýdy qam­tamasyz etý – Shekara qyzmetiniń jaýapty ýchaske­leriniń biri. Memlekettik shekara ar­qy­ly ótkizý pýnktteri qyzmetiniń má­se­leleri, olar­dyń tehnıkalyq jaǵ­daıy jáne ótki­zý boıynsha múmkin­dikteri Shekara qyzmeti qolbasshy­lyǵynyń udaıy baqylaýynda. Halyq­aralyq terrorızm, esirtki bıznesi jáne trans­shekaralyq qylmystardyń ul­ǵaıa túsýine baılanysty barlyq ótkizý pýnktteri qujattardy tekse­rý­diń, kólik quraldaryn qaraýdyń qazirgi zamanǵy arnaıy tehnıkalyq qural­da­rymen jaraqtandyrylǵan. Bul ba­qy­laý bólimshelerine sheka­ralyq baqy­laýdy sapaly júzege asyrýǵa múm­kindik beredi. Búginde Qazaqstan shekarasyn ornalastyrý jalǵasýda. Ol qazirgi zamanǵy tehnıkalyq jabdyq­tar­men jaraqtandyrylǵan. Son­daı-aq kontra­­bandalyq júkterdiń jáne zańsyz kóshi-qonnyń ótýine senimdi tos­qaýyl bolyp keledi. Shekara kúzeti­niń júıesinde shekaralyq is-qımyl­dyń jańa túrleri men tásil­derine kóshý bastaldy. Mysa­ly, taýly jáne shóldi jerlerde elek­trondy dabyl kesheni men beıne baqylaý júıesinen basqa, olardyń kómegimen qalyptas­qan jaǵdaıdy dıstansııalyq baqy­lap otyratyn elektrondy quraldar qoldanyla­dy. Osynyń nátıjesinde jyl ót­ken sa­ıyn kontra­ban­dalyq fak­tiler­diń sany azaıa túsýde. Kaspıı mańy óńiri de eleýli nazar aýdarýdy talap etedi. Kas­pıı­diń qazaq­standyq sek­to­­ryndaǵy te­ńiz she­ka­ra­synyń uzaq­ty­ǵy aý­maq­tyq sýlar men qurlyqtyq qaı­rańdy qosqanda, 2000 shaqyrym­nan astam jerdi quraıdy. Bul Kaspıı mańy elderiniń arasynda edáýir uzaq shekara bolyp taby­lady. Kaspıı teńiziniń aıdynyn О́ńir­lik jaǵalaý kúzeti basqarmasynyń bólimderi kúzetedi, ol – teńiz she­kara­lyq dıvızıondary, shekara ja­saq­tary, tehnıkalyq qadaǵalaý beketi. Avtomattandyrylǵan ra­dıo­lo­ka­sııalyq keshenderiniń júıe­si qurlyq­tan shekaranyń teńiz ýchaskelerin senimdi qorǵaýdy qamta­masyz etedi. Shekaralyq dıvızıondar kez kelgen qaýip-qaterge qarsy turýǵa qabiletti. Onda tájirıbeli ofıserler, mıchmandar men matrostar qyzmet etedi. Shekara kúzetiniń ádisterin jyldan-jyl­ǵa jetildirilýde jańa tehnıka­lyq qu­raldardyń ozyq túri paıdala­ny­lady. Mysaly, Kaspıı teńiziniń jaǵalaýyndaǵy nysanalardy tez tanýǵa jáne ýa­qyt­tyń naqty aýqy­mynda jaǵalaý beketterine, ushaq­tar men tikushaq­tar ekı­paj­­daryna, shekaralyq korablder men katerlerge derekterdi berýge múmkindik beretin avto­mat­tandyrylǵan radıoloka­sııa­lyq júıemen qamtylǵan. Memleket áskerı qyzmet­shi­lerdi turǵyn úımen qamta­ma­syz etý máselesine erekshe kóńil bólip keledi. Táýelsizdi­gimizdiń 20 jyl­dyǵy qar­sańyn­da 60 ardager men áskerı qyzmetshi-shekara­shylar Shym­kent qala­synda jańa pá­ter kiltin aldy. Sondaı-aq osy jyl­dyń qarasha­synda Alma­ty­da shekara qyz­metiniń 120 ardageri men áskerı qyzmet­shileri jańa pá­ter­lerge ıe bol­dy. Sonymen qa­tar, res­pýb­­lı­kalyq bıýdjetten bólin­gen aqsha­laı qa­rajatqa áskerı qyz­met­shi­lerdiń otbasy­lary úshin Aqtó­be, О́ske­men, Taldyqorǵan jáne Pavlodar qalalarynda kóp qa­batty taǵy bes turǵyn úı sa­lynýda. Al kelesi jyly Astanada eki turǵyn úıdiń qury­lysyn júr­gizý týraly sheshim qabyldandy. Qazaqstandyq shekarashy­lar­dyń kásibı deńgeıi joǵary, tájirı­beleri mol. Jyl basy­nan beri memlekettik shekarada 32 myńnan astam quqyq buzýshy­lardyń jolyn kesip, 600 kıloǵa jýyq esirtki zattaryn alyp ótý áreketterine tosqaýyl qoıýy soǵan naqty dálel. Radık KAGENOV, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Qaýipsizdik komıteti shekara qyzmetiniń aǵa leıtenanty. _______________________ Aıqarma bettiń materıaldaryn uıymdastyrǵan Álısultan QULANBAI.