Tartysty ótken talqylaýlar

Bárin de óz basymnan keshken soń eshteńe de umy­tylmaıdy. Sonaý… Egemendik týraly Deklarasııa qabyl­danǵan jyldar­dan bergi bar­lyq oqıǵa kóz aldymda. Sol kezderden beri úzilissiz depýtat bolyp kele jatqan men ǵana bolǵandyqtan, bárin de aıtyp bere alamyn. Shý degennen osy Deklarasııany qabyl­daý kezinde qyzý talastar, qatty aıqastar óristedi. Deklarasııada qabyldanǵan máse­le­ler­diń keıingi táýelsiz memleketimiz úshin máni óte zor boldy. Úlken daý “Qazaqstan – ulttyq memleket” degen ataýdan bastal­ǵan edi. Sosyn “Qa­zaqstan memleketi – ýnıtarly, birtutas el” degen, Qazaq­standa Prezıdent qazaq hal­qynyń ókili bolýy kerek jáne “Qazaq­stan­nyń memlekettik tili – qazaq tili” degen má­se­leler qat­ty pikir­ta­las­tar, daýlar týdyrdy. Ásirese, Tá­ýelsizdik tý­raly zań qabyl­daǵanda osy máselelerdiń aı­nalasynda úl­ken pikirsaıystar boldy. Jan alyp, jan berisken sátterdi bastan keshtik. Sol kezde depýtattar korpý­synda bu­rynǵy bılik oryn­darynda, partııa, komsomolda qyzmetterde júrip, ımpe­rııalyq ıdeo­lo­gııa­ny áb­den sińirgender men kásip­oryn­dardyń orystildi bas­shy­lary – “qyzyl dırektorlar” kóp boldy. Olardyń kóbi “ulttyq” degendi tipti estip kórmegen se­kildi, jandary túr­shigip, osy sózge kóp qarsylyq ta­nytty. Bizdiń “ulttyq memleket” dep aıtqanymyz olarǵa túsiniksiz tá­rizdi kórindi jáne ony túsindirý de ońaıǵa tús­pedi. “Qaı­daǵy ult­tyq memleket”, “bul ult­shyldyq, on­daı­ǵa jibermeımiz”, “biz tek qana aza­mattyq qoǵam qurýymyz kerek, eshqandaı ult­tyq memleket degen bolmaıdy” dep shap­shyp, bizdi aıyptap “ne degen sum­dyq, muny shyǵaryp otyr­ǵan­dar ultshyldar” dep daýryqty. Sondaıda – Qazaq­stan­daǵy negizgi halyq qazaq ekenin, bas­qa halyqtardyń ózde­riniń ult­tary bar ekenin, máselen, orystardyń negizgi ulty Reseıde, nemisterdiń ulty Germanııada ekenin tú­sin­dirdik. Al bul jerdegi tu­ra­tyn qazaq ulty da, bas­qalar – ár ulttyń ókil­deri. Olar kóp bo­lýy, az bolýy múmkin, biraq báribir bular basqa ulttardyń ókil­deri nemese dıasporasy ekenin teorııalyq jaǵynan dálel­dep, bultartpaý kerek boldy, solaı jasadyq ta. Jabaıhan ÁBDILDIN, akademık.