Sondyqtan eń aldymen Astana aýmaǵynda qoqysty suryptaý men qaıta óńdeý naryǵyndaǵy jaǵdaıdy – tabys pen qaıta óńdeýdiń perspektıvaly naryǵyn zertteý kerek. Onda osy baǵytta ájeptáýir qadamdar jasalǵan. Máselen, qala aýmaǵynan kúndelikti jyldyq kólemi 350 myń tonnaǵa jýyqtaıtyn 700-800 tonna qaldyq shyǵarylady. Buǵan deıin qoqys shyǵarý qyzmetterin eki uıym ǵana kórsetti, olardyń 23 ýchaskedegi kóleminiń eń kóp úlesi «Astana Tazartý» JShS jáne «Taza Álem-Astana» JShS tıesili. Bıyldan bastap osy mindetpen tek bir kompanııa – qalalyq bıliktiń tenderinde jeńiske jetken jáne óz qolyna bes jyl merzimmen kelisimshartty alǵan «Clean City NC» JShS aınalysatyn bolady. Qaldyqtardyń bári kómýge arnalǵan birden-bir ruqsat berilgen jer Astana – Pavlodar tas jolynyń altynshy shaqyrymyndaǵy – qaladan tys jerde ornalasqan polıgonǵa túsedi. Qala ákimdigi joıylýyna jyl saıyn 100 mıllıonnan astam teńge bóletin apatty qoqys tastaıtyn jerler de bar. Sonymen birge osyndaı polıgondar taǵy qaıda bar ekenin jáne qalaı qoldanylatynyn anyqtap tabý qajet, biraq ol birshama qıyn. Joba boıynsha polıgon tórt tordan turady. Birinshi tordyń aýmaǵyna jınalǵan qaldyqtardyń kólemi óziniń joǵarǵy deńgeıine jetti. Qazir alańy 13 gektar ekinshi tor paıdalanýǵa engizildi, ol kóp degende eki jylǵa jetýi múmkin. Shyn máninde, 2012 jyly qoqystyń táýligine jobalyq qýaty 700-750 tonnasyn qaıta óńdeıtin keshendi iske qosý Astana úshin kóp úmit kúttirdi. Ol bolashaqta qalanyń qajettilikterine sáıkes keletin bolady.
«Imabe Iberıka» ıspan tehnologııasy barlyq qaldyqtardy suryptaýǵa jáne olardy qaıtalama shıkizatqa (ekomaqta, úldirler, flekster, túıirshiktelgen polıetılen maqtalar, tabaqsha plastınalar) aınaldyrýy tıis edi. Alaıda, kásiporyn júktelgen mindetti atqara almady. Polıgonnyń operatorlary aldynda bereshekti jınap ta úlgermedi, qorshaǵan ortadaǵy emıssııa úshin tólem jasaǵan joq jáne personalǵa ýaqtyly jalaqy tólemedi. Sonyń saldarynan qazirdiń ózinde zaýyttyń aýmaǵy túrli bakterııalar tasýshy – usaq kemirgishterdiń panasyna aınalǵan. Sasyq ıisti qoqys tastaıtyn jer. Ýádeli sheshim jańa problemaǵa aınaldy, al «taza ekologııa» uǵymy tek qaǵazdaǵy sózder bolyp qaldy. Endi ne isteý kerek?
Astanada ótken «EXPO-2017» kórmesi ýaqytynda aldyn ala qabyldanǵan jańa tehnologııalardyń kómegimen qoqystyń joǵarydaǵy jaǵdaıyn ózgertýge bolady. Kórmeniń muqtajdyqtary úshin arnaıy ekologııalyq taza avtokólik – fransýz óndirisiniń jınaqy ári manevrli elektrokarlarynyń kómegimen kúndizgi ýaqytta qoqys jınaýdy júzege asyrýǵa múmkindik beretin, qatty turmystyq qaldyqtardy basqaratyn keshendi júıe ázirlendi. Bul tásil kórmeniń kelýshileriniń ersili-qarsyly júrýine kedergi keltirmeı, qolaısyzdyqtardy meılinshe azaıtýǵa múmkindik berdi. Kórme nysandarynan barlyq qaldyqtar qorshaǵan orta ıis taratpaı jáne shashyp-tókpeı baspaqty konteınerlerge jiberiledi, jınaqtalady.
«Astana EKSPO-2017» UK» AQ ókilderi usynǵan resmı derekterge sáıkes, kórme bastalǵan sátten búginge deıin 20 myń tekshe metrden astam qaldyq shyǵarylyp, Stepnogor nemese Shýche qalalarynyń qatty turmystyq qaldyqtarymen salystyryldy. «EKSPO» dúnıejúzilik kórmesi qoqysty 42 paıyzǵa deıin qaıta óńdep, qaldyqtardy basqarý salasyndaǵy júıeli tásildemeni tabysty iske asyrǵan birden-bir alań. Buǵan deıin jıyntyq kólemi 3 paıyzdan asqan joq. Memleket basshysy qoıǵan mindetter sheńberinde bul tájirıbeni taratýǵa bolady jáne kerek dep tujyrymdaǵan durys. Degenmen, «Astana EKSPO-2017» ókilderi bizdi osylaı bolady dep sendirdi. Astana qalasy ákimi apparatynyń basshysy Erlan Qanálimovtiń aıtýynsha, eń az aýqymdy kórsetkishter AHQO («Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy) qyzmeti sheńberinde bolýy múmkin, ol EXPO-2017 aýmaǵynda ornalasatyn zamanaýı ınfraqurylymdy jáne kórmeni ótkizý kezinde engizilgen ozyq tehnologııalardy paıdalanady. Alaıda, bizdiń elimiz qaldyqtarmen jumys isteýdegi jobalarǵa, bastamalarǵa jáne ózgeristerge qanshalyqty daıyn? EXPO-2017 keısi Qazaqstan Respýblıkasynyń «jasyl ekonomıkaǵa» kóshýi jónindegi tujyrymdama týraly memleket basshysynyń jarlyǵyn iske asyrý úshin sátti ári kórsetkishti bastama dep sanaýǵa bola ma? Eger osylaı bolsa, onda kelesi qadamdar qandaı? Biz osy máselelermen salanyń sarapshylaryna jáne jeke kásipkerlerge júgingen edik.
Aslan QULMAǴAMBETOV, Clean City NC JShS:
– Búgingi tańda Qazaqstan qaldyqtardy basqarý júıesindegi ekobastamalarǵa jobalardy engizýge áli daıyn emes dep oılaımyn. Halyq tarapynan oń pikir men qatysý úshin birtalaı ýaqyt qajet. Qaldyqtardy jınaý men qaıta óńdeý naryǵynyń kólemine, sondaı-aq onyń syıymdylyǵyna kelsek, 2017 jyly qatty turmystyq qaldyqtar 340000 tonnadan asyp jyǵyldy, ıaǵnı táýligine 1000 tonna paıda boldy. Astana qalasyndaǵy suryptaýdyń tereńdigi 5 paıyzdan astamyn quraıdy.
Dmıtrıı JÝKOV, Kauko International (Sheteldik energııa tıimdiligi sheshimderin jetkizý jónindegi kompanııa jáne QR Úkimeti fındyq «jasyl» tehnologııalar transferti boıynsha seriktesi):
– Meniń kózqarasym boıynsha, eń basty kedergi, bul mýnısıpaldy bıliktiń saıası erkindiginiń joqtyǵy jáne olardyń ózgeristerden qorqýy. Budan basqa, qoqys pen úıindilerdi jınaý kóbinese – bul qylmysqa, sybaılas jemqorlyqqa toly bıznes jáne ol barlyq kúsh-jigerimen osy saladaǵy ashyqtyq pen órkenıettilikke kelýge kedergi keltiredi. Sońǵysy, bólek-bólek jınaýdy engizý kúrdeli degen pikirdi qalyptastyrady, ol úshin jyldar kerek, alaıda ondaǵan qalalardyń tájirıbesi prosesti durys uıymdastyrý kezinde munyń bári 12 aı sheginde jasalatyndyǵyn kórsetti. Jaǵdaıdy ózgertý úshin muny jaı ǵana jasaý kerek ekenin túsingen mańyzdy, budan basqa jol joq. Qoqystyń negizgi úlesin sol orynnan suryptaǵan jaqsy, bul birshama arzan jáne adamdardyń boıynda tabıǵatqa degen durys qarym-qatynasty tárbıeleıdi. Alaıda, keıinnen suryptaý da – kerekti is, ásirese, bastapqy kezeńderde.
Ázilhan BAIBATYROV, «EkoPlastık» JShS dırektory jáne quryltaıshysy:
– Mundaı bastamalardy «EKSPO» aýmaǵynda ǵana emes, kúndelikti jasaý kerek. Barlyq kompanııalar, mektepter, aýrýhanalar jáne sol sııaqtylar úshin zańnamalyq túrde engizý kerek. Bizdiń «EkoPlastık» kompanııasy plastıkalyq qaldyqtar men makýlatýrany jınaýmen aınalysady, sondaı-aq biz qurylys materıaldaryna plastıkalyq qaldyqtardy qaıta óńdeımiz. Jabynqysh jáne jaıaýjol plıtkalary sııaqty. 2016 jylǵy sáýirden jumysymyzdy bastadyq jáne osy ýaqyt ishinde 100 tonnadan astam plastıka 120 tonnadan astam makýlatýra jınadyq. Qala boıynsha plastık úshin 300 jýyq konteıner ornatyldy. Plastık boıynsha bólek jınaý júıesi 30 kompanııaǵa engizildi. TCO, NCOC sııaqty jáne kóptegen basqa da kompanııalar bizdi qoldap otyr. Biz Atyraý qalasynyń ákimdigine pırolız negizinde qaldyqtardy kádege jaratý boıynsha keshendi sheshimdi usyndyq. Onyń barysynda biz dızel, benzın, atmosferaǵa eń az shyǵaryndylarmen elektr jáne jylý energııasyn alamyz. Qazir bizde Sorozno Eco ıspan-cheh kompanııasynyń ınvestory bar. Kelissóz júrgizýdi bastadyq, odan ári Úkimettiń sheshimin kútemiz.
Rústem BASENOV, Tau Innovative Solutions – «jasyl» tehnologııalar kompanııasynyń yqpaldastyrýshysy jáne qaldyqtardy basqarý salasyndaǵy keńesshi:
– Shyndyǵynda, biz damýdyyń aýqymdy teorııalyq mindetterine, jahandyq perspektıvalary men tujyrymdamasyna ıe bolyp otyrmyz. Alaıda, memlekettik organdar, mýnısıpaldy qyzmetter jáne kásipkerler arasynda ózara is-qımyldyń naqty tetikteri joq. Barlyq problemalyq faktorlardy eskere otyryp, oqıǵalardy damytýdyń naqty kórinisi joq. Osy salany damytýǵa yqpal jasaıtyn jolǵa qoıylǵan kommýnıkasııa jáne quqyqtyq baza joq. Kásipkerler óz betinshe sheshý joldaryn tabýǵa, sheteldik seriktesterdi tartýǵa týra keledi, tipti eń tańqalarlyǵy, memleket óz qyzmetterin zorlap májbúrleıdi, degenmen, bizdiń is-áreketimizdi «jasyl» ekonomıkaǵa kóshý jónindegi tujyrymdama týraly memleket basshysynyń jarlyǵynda negizgi sátterdi aınadaı aıqyn kórsetedi.
«Astana Ekspo-2017» kórmesi aýmaǵynan shyǵarylǵan qatty turmystyq qaldyqtardyń 40 paıyzdan astamy qaıta óńdeýge jiberildi. «EKSPO» ınfraqurylymyna engizilgen tehnologııalar álemniń damyǵan elderinde qoldanylatyn qaldyqtardy jınaý jáne suryptaý boıynsha barynsha ozyq sheshimder bolyp tabylady. Olar kórmeniń rýhanı dúnıesine saı keldi. Bul mysaldy is júzinde kórsettik, biz odan arǵy qadamdarǵa jáne jańa órshil jobalarǵa daıynbyz. Eń bastysy, ınnovasııalyq jabdyqtyń bári ulttyq kompanııalarda ne mýnısıpaldy qyzmetterde paıdalanylýyn jalǵastyrdy, al qaldyqtardy basqarý júıesi jer-jerde engizildi. О́ıtpegende she, munyń bárin ne úshin jasap júrmiz? «Astana EKSPO-2017» UK» AQ jurtshylyqpen baılanys departamentinde kórme kezinde iske asyrylǵan qaldyqtardy qaıta óńdeý salasyndaǵy tehnologııalyq sheshimder jalǵastyrylady jáne bıyl da, keıingi jyldary da óz jumysyn jasaıdy dep senim bildirgenin qosa aıtqymyz keledi. Munyń qanshalyqty tıimdi bolatynyna biz taıaý ýaqytta kóz jetkize alamyz.
