Qazaqstan Ortalyq Azııa óńirindegi óziniń róli men jaýapkershiligin jete sezinip keledi. Sebebi qazirgideı almaǵaıyp zamanda óńirlik turaqtylyq pen qaýipsizdikti qamtamasyz etip, jańa syn-qaterlerge, onyń ishinde shekaralas jatqan memleketterden taralýy yqtımal qaýip-qaterlerge qarsy is-qımyl jasaý basty mindetterdiń biri sanalady. «Qazaqstan Ortalyq Azııada janjalǵa beıim áleýetti álsiretý, áleýmettik-ekonomıkalyq problemalardy, sý-energetıkalyq torap pen ózge de qaıshylyqtardyń túıinin sheshý maqsatynda ishki óńirlik ıntegrasııany damytýǵa umtylady», dep kórsetilýi sondyqtan.
Kez kelgen memleketke, onyń ishinde kórshi ári tarıhy tamyrlas elderge ár salada ıntegrasııalyq baılanystar ornatyp, yntymaqtastyqty nyǵaıtý asa qajet jáne ol barlyq tarapqa tıimdi. Ras, mundaı yntymaqtastyq kezinde óńirdegi bes memlekettiń arasynda bolǵan. О́kinishke qaraı, túrli sebepterge baılanysty tereńge tamyr tartýy tıis sol baılanystar sońǵy onjyldyqta álsireı bastady.
Bul óńirdegi elderdiń ekonomıkasyna da keri áser etkeni shyndyq. Tipti shekaralarda oq atylyp, adam ólimine soqtyrǵan oqıǵalardyń bolǵany da jasyryn emes. Degenmen sońǵy birneshe jyldyń ishinde Ortalyq Azııa memleketteri arasyndaǵy burynǵy yntymaqtastyqty qaıta jandandyrýǵa sóz júzinde emes, is júzinde naqty qadamdar jasalyp jatqany qýantady. Onyń uıymdastyrýshysy jáne bastamashysy Qazaqstan Prezıdenti ekenin halyqaralyq qoǵamdastyq jaqsy biledi.
Elder arasyndaǵy baılanystardy ornyqtyratyn ári ony tereńdetetin, ol – Memleketter basshylarynyń kezdesýleri. Osy turǵydan alyp qaraǵanda, Elbasymyz N.Á.Nazarbaevtyń saıası tulǵasy, el men eldi, halyq pen halyqty jaqyndastyrýdaǵy kóshbasshylyq róli erekshelenip turady. Mysaly ótken jyldyń ózinde Qazaqstan basshysy О́zbekstan Prezıdenti Shavhat Mırzıeevpen birneshe ret kezdesti, eki eldiń qatynastaryn damytýǵa qatysty ózekti máselelerdi talqylady. Endi mine О́zbekstan basshysy Astanaǵa taǵy saparlaǵaly otyr. Derek kózderine qaraǵanda, ol Qazaqstandaǵy О́zbekstan jylynyń saltanatty ashylýyna qatysady. О́z kezeginde bul eki memleket halqynyń mádenı-gýmanıtarlyq baılanystaryn nyǵaıtýǵa múmkindiginshe yqpal etpek.
Osynyń aldynda, ıaǵnı 15 naýryzda Qazaqstan basshysynyń shaqyrýymen Tájikstan Prezıdenti Emomalı Rahmon Astanaǵa resmı saparmen keledi dep josparlanyp otyr. Sapardyń maqsaty – eki eldiń ózekti máseleleri boıynsha áriptestigin nyǵaıtyp, ekijaqty birqatar qujattarǵa qol qoıý. Jalpy, Qazaqstan men Tájikstannyń qatynastary memleketterdiń táýelsizdik alǵan kezderinen dostastyq jáne strategııalyq áriptestik negizde damyp keledi. Sondaı-aq eki eldiń shırek ǵasyrdan bergi dıplomatııalyq qatynastary ózara senim men qoldaýǵa negizdelgen seriktestikte eleýli tabystarǵa jetti. Qazaqstan men Tájikstannyń kún tártibindegi ózekti máselelerde de ustanymdary jaqyn jáne úılesedi.
Qazaqstan tájikstandyqtarǵa gýmanıtarlyq kómek kórsetýden aıanyp qalǵan joq. Mundaı qoldaý jyl saıyn kórsetilip keledi desek, qatelese qoımaspyz. Bir ǵana mysal: osy jyldyń basynda Qazaqstan Tájikstanǵa 10 myń tonna jylytý mazýtyn jetkizý úshin 3,9 mıllıon dollar bóldi. 2006 jyldan beri onyń jalpy kólemi 34,5 mıllıon dollardan asty. Bul elge Qazaqstan tarapy qurylys materıaldary, astyq pen azyq-túlik túrlerinen de gýmanıtarlyq kómek kórsetip jatyr.
Ortalyq Azııa yntymaqtastyǵyna qatysty aıta ketetin taǵy bir másele, О́zbekstan basshylyǵyna Sh.Mırzıeev kelgeli О́zbekstan men Tájikstan arasyndaǵy «toń» jibigendeı boldy. Osy jaqynda ol Dýshanbege saparmen bardy. Memleket basshylarynyń kezdesýinde eki el azamattaryna otyz kúndik vızasyz júıe engizý týraly kelisimge qol qoıyldy. Sonymen qatar saýda-ekonomıkalyq áriptestikti damytý máselelerine de nazar aýdarylǵan. Eki memlekettiń qazirgi saýda aınalymy 240 mıllıon dollar eken. Aldaǵy jyldary onyń kólemin edáýir arttyrýdyń joldary qarastyrylmaq. Osy oraıda, Ortalyq Azııa memleketteri basshylarynyń Astanadaǵy kezdesýi elder arasyndaǵy yntymaqtastyqqa jańasha serpin beredi degen senimdemiz.
Álısultan QULANBAI,
«Egemen Qazaqstan»
