Oralhannyń qarǵadaı kezinde «Lenınshil jasta» jarııalanǵan úsh-tórt ocherkin oqyp, aýylda qapersiz júrgen jerinen Sh.Murtaza ony respýblıkalyq basylymǵa jumysqa shaqyrǵany da aıtylady. Qalamdas, rýhtas aǵasyna arnaǵan sózin:
«Mine, siz alpys degen asýǵa shyqtyńyz, tómenge qarańyzshy, aǵa, men kórinem be ekem?» dep túıindeıdi Oralhan Bókeı. Oqyp otyryp, ár joldan inilik izet, kishipeıildik esip turǵanyna tańǵalasyń, tamsanasyń.
Arada attaı zaýlap 6 jyl ótkende ómirden ozǵan inisi týraly egiltip estelik jazý Sheraǵańnyń enshisine tıipti. Qalamger: «Tómenge qaraımyn, endi Oralhan kórinbeıdi. Katonqaraǵaıǵa barǵanda, Shyńǵystaıǵa barǵanda alqarakók aspanda bir qyran bıikten tómenge qarap, baıaý qalyqtap júrdi de qoıdy. Endi bıiktep ketken Oralhan shyǵar», degende jan dúnıeń qoparylyp túskendeı kúıge túsesiń.
Qalamger retinde, qaıratker retinde Oralhan Bókeı men Sherhan Murtazanyń qaısysy bıikteý ekenin eki jazýshyny da jaqsy kóretin halyqtyń talǵam tarazysy anyqtaıtyny túsinikti ǵoı. Biraq bir-birine arnaǵan sózderindegi shynaıylyq, qarapaıymdylyq ekeýiniń de tulǵasyn kóz aldyńyzda asqaqtatyp jibereri haq!
Qadyr Myrza Áliniń «Iirimi» kitap bolyp shyqpaı turyp-aq, gazet betinde qoldan-qolǵa tımeı oqyldy, onda aıtylǵan dúnıeler qoıyn dápterlerge túrtildi, aforızmge aınalyp aýyzdan aýyzǵa tarap ketti. Kóz kórgen aǵa býyn, zamandastary, keıingi ini-qaryndastary týraly tolymdy dúnıeden ózin maqtaǵan nemese ózin bireýlerdiń atymen maqtatqan tusyn tappadyq. Talaı janrda qalam terbegen, tereń bilim, tuńǵıyq oıdyń ıesi, bálkim, azdap maqtansa da jarasar ma edi?! Joq, oǵan ishki mádenıeti, ómirden úırengen hám oqý-toqýymen kelgen ónegesi jibermepti.
Qazaq kınoóneriniń korıfeıi Asanáli Áshimovtiń «Meniń janrym – kúndelik» atty dúnıesin sholsańyz, aǵa býynǵa degen sheksiz qurmetke tunyp tur. Teatr men kınodaǵy akter, rejısser áriptesteri, basqa da qoǵam, memleket qaıratkerleriniń talaıynyń aty atalady. Kúndelik ishinde óziniń bolatyny da túsinikti. Biraq «Men sóıtip edim» degen jeri esimizde joq.
Qalyń qazaq Ger-aǵa dep áspettegen Gerold Belgerdiń de kúndeligi kóziniń tirisinde jaryqqa shyqqan-dy. Qoǵamnyń keleńsizdikterin aıamaı shymshylap, qarapaıym kózge baıqala bermeıtin qaltarys-bultarystaryn baıqaı bilgenine eriksiz bas shaıqaısyz. Qarapaıym jazǵan, qarapaıym turmys keshken. Kúndelikte sóz bolǵan adamdardyń da kópshiligi el bile bermeıtin qarapaıym jandar. Dókeılermen kezdeskeni, qolynan marapat alǵany týraly aıtqany este joq. Aıta bersek, kisilik pen kishiliktiń klassıkalyq úlgisindeı bolǵan estelik, esse, kúndelik, tolǵanystar az emes. Bir ǵana Zeınolla Qabdolovtyń «Meniń Áýezovim» atty roman-essesinde «meniń» Áýezovti menshiktep otyryp-aq qalyń qazaqtyń qushaǵyna súńgitip jiberetini, halyqty Áýezovke burynǵydan beter ǵashyq qylatyny qandaı ǵajap!
Álmısaqtan qalyptasqan qubylys – redaksııaǵa tanymal tulǵalar týraly tolǵanystar, estelikter jıi kelip turady. Kúndelik jazý da kúndelikti ádetke aınala bastady. Keıbireýin ústinen qarap, kúzep-túzegen kezderimiz boldy. Jazbalaryn áleýmettik jelige jarııalap otyrý da sánge aınaldy. Tili shuraıly, mazmuny eliktiretin dúnıe bolsa, ony oqýdyń ózi rahat qoı. О́kinishke qaraı, kópshiliginiń taqyrybyna qarap-aq keıipkerleri týraly emes, ózi týraly kóbirek aıtýdy kóksegenin seze qoıasyz. Tulǵa dárejesine kóterilgen jandardan góri óziniń «Men»-in kórsetýge janyǵyp turady, túpki maqsaty sol bolsa endi qaıtsin?! Árıne árkimniń-aq kózge túskisi kelip turýy pendege tán tabıǵı qubylys. Alaıda ózi týraly madaqty ótkizý úshin tanymal tulǵalardyń, keıde o dúnıelik bolyp ketken tulǵalardyń esimin paıdalaný azdap oǵashtaý kórinedi.
Alystaǵan saıyn bıikteı beretin alyp tulǵalar qazaqta az emes. «Jazylar estelikter men týraly» dep Muqaǵalı aıtqandaı, olar týraly dúnıelerdiń jıi jaryq kórýi de zańdylyq. Tek sol taý-tulǵalarǵa qara sózden tuǵyr qoımaqqa talpynǵanda, ózin kórsetip qalmaqqa tyrysý ádetke aınalyp bara jatqandaı. Sherhan Murtaza men Oralhan Bókeı sııaqty bir-birin bıik qoıǵannan eshkim alasaryp qalmas edi.
Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»
