Ásirese, qalalyq jerde tórt túliktiń etine qoly jete bermeıtinder qus etin qyzyldaýǵa májbúr. Qus etin kemsitkeli otyrǵan eshteńemiz joq. «Aýrý – astan» degen aksıomany alǵa tarta otyryp, ónimniń sapasyn áńgime qylmaqpyz.
Qus eti tez buzylatyn jáne quramyndaǵy túrli qozdyrǵysh bakterııalar tez kóbeıetin bolǵandyqtan, tıisti organdar tarapynan bakterıologııalyq jáne sanıtarlyq-hımııalyq kórsetkishteri basqa ónimderge qaraǵanda qatań tekseriledi eken. Anyqtalǵan teris faktiler de tolyp jatyr. Aıtalyq, salmonellez, stafıloktoz qozdyrǵyshtary bar, ylǵaly shekten tys mol etti, jaramdylyq merzimi ótip ketkendikten qaıta tańbalanǵan jumyrtqalardy satý jıi kezdesetin jaıtqa aınalǵan. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý komıtetinen alynǵan derekterge kóz júgirtsek, bıylǵy jyldyń eki aıynda júrgizilgen tekserý barysynda dúkender men bazarlardyń sóresinde samsap turǵan «Brıanskıı broıler», «Chebarkýlskaıa ptısa», «Nagaıbakskıı ptısevodcheskıı kompleks» syndy kásiporyndardyń muzdatylǵan qus etiniń salmonella jáne ishek taıaqshalarymen lastanǵany anyqtalypty. Bul degenińiz adamdardyń adal aqshasyna satyp alǵan asynan ýlanyp qalýy múmkin degen sóz. Qus etiniń únemi qatyp turatyny málim, al muzdatylǵan ónim shıki astardyń ishindegi eń qaýipti túri ekenin eskerý kerek.
«Býshtyń sıraǵynan» bas tartqanymyzǵa biraz bolsa da, sóreniń bárin otandyq ónim jaýlap aldy desek ótirik aıtqan bolar edik. Saýda jelilerindegi shetelden kelgen qus etiniń quramynan fosfattar túrindegi taǵamdyq qospalar jıi tabylady eken. Al elimizdiń zańnamasyna sáıkes qus etine ony qosýǵa tyıym salynǵan. Bul týraly Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý komıtetiniń tóraǵasy Jandarbek Bekshın:
– Bul eritindiler aǵyp ketpeıdi. Qus etin qatyrǵanda sý qossa, ol muzǵa aınalady, muzdyń kólemi sýǵa qaraǵanda úlkeıetindikten etti jyrtyp jiberedi de, eritindi búkil ónimge taraıdy, – deıdi.
«FınInvest», «Prıoskole», «Kýrınoe sarstvo Brıansk», «Penza MalInvest», «Injavınskaıa ptısefabrıka», «Vıtebskaıa broılernaıa ptısefabrıka»... ataýyn aıta bersek aýyz talatyn sheteldik kásiporyndardyń qus etinen daıyndalǵan jartylaı fabrıkattary tańbalaý talaptaryna qaıshy keletini belgili bolypty. Ettiń durys tańbalanýynyń da mańyzy bar. Tutyný naryǵynda zańsyz ázirlengen tamaq ónimderin, onyń ishinde et, maı, sút ónimderin anyqtaý halyqtyń densaýlyǵyn saqtaýǵa baǵyttalǵan basty mindetterdiń biri sanalady.
– Tamaq ónimderinde óndirýshi tańbada kórsetpegen komponentter men zattardyń bolýy adam densaýlyǵyna keri áser etýi múmkin. Ondaı ónimder, ásirese júrek-qan tamyrlary men endokrındi aýrýlardyń, allergııalyq reaksııalardyń ýshyǵýyna yqpal etýi yqtımal,– deıdi bul týraly Jandarbek Bekshın.
Qustyń eti men jumyrtqadan basqa ónimderdiń de bári birdeı tamasha emes. Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý komıtetiniń habarlaýynsha, bıylǵy jyldyń alǵashqy eki aıynda atalǵan komıtet 79 túrli sút ónimin tekserip, 1227 zertteý júrgizipti. Nátıjesinde, 79 túrli sút óniminiń 18-inen alynǵan synama tıisti talaptarǵa jaýap bere almaǵan. Jarnamasy jer jaratyn fransııalyq «Prezıdent» sary maıy, fınlıandııalyq «Valıo» súti, germanııalyq «Omıra Oberland» fırmasynyń ónimderi, Reseı men Qyrǵyzstannyń sút, maı, ıogýrttarynan da kinárat tabylǵan. Josyqsyz óndirýshilerdiń tizimi komıtettiń saıtyna ornalastyrylypty.
Birer jyl buryn Reseıden keletin «Shadrınskoe» sútinen shı shyqqany esimizde. Qalbyryndaǵy «Reseı Federasııasynyń aýmaǵynda satýǵa arnalmaǵan» degen jazýǵa baılanysty daý týǵanda óndirýshiler «Jazýdan jaı ǵana qate ketipti, bul sútti ózimiz de iship júrmiz» dep aqtalyp baqqan bolatyn. Alaıda taıaýda ǵana «Sapa» tutynýshylar quqyn qorǵaý ulttyq uıymy» qoǵamdyq birlestiginiń keńesshisi Álıaqpar Mátishev saraptama nátıjesinde «Shadrınskoeniń» densaýlyqqa qaýipti ekendigi anyqtalǵanyn habarlady. Reseılik ónim ǵana emes, otandyq «Odarı» men «Adaldyń» sútteri de onshalyqty adal bolmaı shyǵypty.
Tıisti mekemeler halyqtyń densaýlyǵyn qoldan kelgenshe qorǵaýǵa jaýapty desek te, birinshi jaýapkershilik asty tutynýshynyń ózine baılanysty ekeni túsinikti. Dúken sórelerinen buzylǵan ónimdi baıqap qalyp áleýmettik jeli arqyly eldi qulaqtandyratyn, sanıtarlyq-epıdemıologııalyq organdarǵa habar beretin, azamattyq belsendiligi joǵary adamdardy kórip júrmiz, árıne. Degenmen tirkelip jatqan teris faktilerdiń de kóp ekenin eskersek, isher as pen sýdyń sapasyna áli de bolsa kóbirek kóńil bólý kerek sııaqty. О́ziniń jáne otbasynyń densaýlyǵyna alańdaıtyn adamdardyń basqa amaly joq.
Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»
