Uıaly telefonyńyzdy tirkeýdi umytpańyz

Telefonnyń IMEI-kodyn tirkeýden ótkizý – ótken jyl­dan beri elimizde qyzý talqylanǵan máselelerdiń biri. Bul bastama terrorızm jáne ekstremızmmen kúresti kúsheıtý, sonymen qatar telefon urlyǵynyń aldyn alý úshin qolǵa alynyp otyrǵanyn aıtady quzyrly organdar. Jeke jáne zańdy tulǵalardyń uıaly baılanys qurylǵylaryn tirkeý mindeti 2016 jyly elimizdiń «Baılanys týraly» zańyna ekstremızm men terrorızmge qarsy kúresti kúsheıtýge baǵyttalǵan túzetýler paketiniń aıasynda engizilgen bolatyn. Bul normany Ishki ister mınıstrligi men UQK birlese otyryp ázirlegen-di.

Degenmen, tájirıbe kór­set­kendeı, dittegen is-sha­rany júzege asyrýǵa bul óz­ger­týler jetkiliksiz boldy. О́ıtkeni IMEI-kodtary bir­deı birneshe qurylǵynyń kez­desýi nemese bireýdiń qo­lyn­daǵy telefon IMEI-kodynyń basqa adamǵa tirkelýi uıaly telefonnyń naqty ıesin anyqtaýda qıyndyq týǵyzdy.

Mamandar osy jaıttar­dy zerdeleı kele, joǵary­da­ǵy talaptar is júzinde to­lyq jumys isteýi úshin quryl­ǵynyń IMEI kodyn qol­danýshynyń JSN-y (BSN) men abonenttik nómi­ri­ne baılanystyrý qajettigin alǵa tartty. Osyǵan baıla­nys­ty 2017 jylǵy 28 jel­toq­sanda «Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń aqparat jáne baı­lanys máseleleri boıyn­sha keıbir zańnamalyq aktilerine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańy men «Baılanys týraly» zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizilgen bolatyn.

Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstrliginiń habarlaýynsha, qazirgi ýa­qytta tirkeýdiń naqty tala­by men tártibi ázirlený ús­tinde. Sonymen qatar «Mem­lekettik radıojıilik qyz­meti» memlekettik kásip­ornynda derekterdi sáıkes­tendirý kodynyń bazasyn qurý, sondaı-aq onyń jumys isteýine qajetti teh­nı­kalyq daıyndyq jumys­tary júrgizilip jatyr.

Osylaısha normatıvti-quqyqtyq aktilerge tıisti túzetýler engizilip, uıaly baı­la­nys operatorlarynyń bar­lyq tehnıkalyq daıyndyq jumystary támamdalǵannan keıin uıaly baılanys qyz­metin qoldanýshylardyń bar­lyǵy óz telefondaryn 2018 jyldyń sońyna deıin tirkeýge mindetti.

Mınıstrlik ókilderiniń aı­týynsha, azamattarǵa ońtaıly bolýy úshin tirkeý prosedýralaryn barynsha jeńildetýge kúsh salynýda. Sonyń ishinde onlaın tirkeý de qarastyrylyp jatyr. Aıta ketý kerek, tirkeý tegin atqarylady.

Telefonyn tirkeýden ótkizý úshin abonentter mynandaı aqparattardy berse jetkilikti:

- qoldanystaǵy tele­fon­dardyń IMEI kodtary;

- jeke kýáligi nemese zańdy tul­ǵa­ny memlekettik tirkeý týraly kýá­ligi;

- osy telefonda qol­da­nylatyn abonenttik nómir­lerdiń tolyq tizimi.

Tirkelgennen keıin barlyq jınalǵan derekter uıaly baılanys jelisiniń abonenttik bólimsheleriniń bi­ryńǵaı derekqorynda saq­talady. Joǵaryda aıtyp ótke­nimizdeı, atal­ǵan is-sha­rany júzege asyrý úshin bir jyl ýaqyt berilip otyr.

«О́ndirýshi belgilegen ıden­tı­fıkasııalyq kody bar jáne Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń aýmaǵynda uıaly baılanys jelilerinde jumys isteıtin uıaly baılanys abonentiniń barlyq qurylǵylary tirkelýge tıisti. Al 2019 jyldan bastap tirkelmegen abonentterdiń uıaly telefondaryna qyzmet kórsetilmeıdi», dep habarlaıdy Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstrliginiń baspasóz qyzmeti.

Aıta ketetin másele, na­ryqta birdeı IMEI kodtary bar uıaly baılanys qurylǵylary da kezdesedi. Mınıstrliktiń habarlaýynsha, eger siz ustap júrgen tele­fonnyń IMEI kody basqa abo­nent atyna tirkelgeni anyq­talsa nemese abonenttik nómi­rińiz basqa adamǵa tirkel­gen bolsa operator ol uıaly qurylǵyny tirkemeıdi.

Sonymen qatar mı­nıs­trlik qoǵamdy aqparat­tandyrý maqsatynda uıaly baılanys operatorlarymen birlesip, tirkeý rásimderin kópshilikke jetkizýdi, buǵan qosa tirkeýdi neǵurlym jeńildetý boıynsha is-sharalardy atqarýda.

Qambar AHMET,
«Egemen Qazaqstan»