Jıyndy ashqan Áleýmettik-mádenı damý jáne ǵylym komıtetiniń tóraǵasy Birǵanym Áıtimova Elbasy N.Nazarbaevtyń «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda qamtylǵan úzdik densaýlyq isi jáne deni saý ult baǵytyna toqtaldy. Parlamenttik tyńdaýda Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha qazaqstandyqtardyń ómir súrý uzaqtyǵyn arttyryp, ólim deńgeıin tómendetý, ana men bala densaýlyǵyn qorǵaý máselelerine erekshe mán berildi.
Jıynda sóz alǵan Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev elimizde densaýlyq saqtaý máseleleri basty nazarda turǵanyn, zańnamalyq baza qalyptastyrylǵanyn, salany qarjylandyrý aıtarlyqtaı artqanyn atap ótti. Soǵan sáıkes, naýqastardy emdeýde qymbatqa túsetin stasıonarlyq emge qaraǵanda negizinen aýrýdyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan sharalarǵa basymdyq berýdiń, aýrýdy ýaqtyly anyqtaý men emdeýdi qamtamasyz etetin jańa tehnologııalardy engizýdiń mańyzy zor ekendigine toqtaldy. Alaıda bul jetistikterge qaramastan, quzyrly organdar qaperde ustaıtyn máseleler jeterlik.
– Prezıdent medısınalyq kómek kórsetýdegi memlekettiń mindettemelerin qaıta qarastyrý qajettigin bekerden-beker atap ótken joq. Másele tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kóleminiń naqty sıpatqa ıe bola almaı otyrǵandyǵynda. Tegin jáne aqyly túrde kórsetiletin medısınalyq qyzmettiń arajigi aıqyn bolmaǵandyqtan, turǵyndar tarapynan qosymsha tólem jasaý jaǵdaılary oryn alýda. Basqasha aıtqanda, medısına salasynda kórsetiletin aqyly qyzmetterdiń kólemi birtindep artýda. Sondyqtan medısınalyq kómektiń qaı túriniń aqyly jáne qaı túriniń kepildik berilgen kómekke jatatyndyǵy turǵyndar úshin aıqyn ári túsinikti bolýy kerek, – dedi Senat Tóraǵasy.
Q.Toqaev sonymen qatar sońǵy jyldary satyp alynǵan zamanaýı tehnologııalardy paıdalanatyn mamandardyń tapshylyǵyna alańdaýshylyǵyn bildirdi. Kadrdyń bolmaýynan baǵasy qymbat ári qat qurylǵylar keıbir emdeý mekemelerinde qur bosqa turǵandyǵyn eskertti.
Aınalyp kelgende, dárigerlerdiń kásibı deńgeıi men tıisti dárejede yntalandyrýdyń azdyǵynan paıda bolatyn basqa da kemshilikter áli kóp. Senat tóraǵasy sonyń ishinde kadr tapshylyǵyn joıý jáne qatelikterge jol bermeý mańyzdy ekendigin jetkizdi.
– Elimizde medısınalyq joǵary oqý oryndary jyl saıyn 4000-nan astam mamandy daıarlaıtynyna qaramastan, osy salada, ásirese aýyldyq jerlerde baıqalyp otyrǵan maman tapshylyǵy bizdi alańdatady. Olardyń kásibı daıyndyǵynyń sapasy da másele týyndatýda. Keıbir jekelegen saraptama nátıjesine sáıkes, medısınalyq joǵary oqý oryndaryn bitirýshi túlekterdiń árbir tórtinshisi ǵana tańdaǵan mamandyǵy boıynsha qyzmet etýde. Medısınalyq joǵary oqý oryndaryna qabyldanatyn stýdentterdiń sanyna emes, olardy daıyndaýdyń sapasyna kóbirek kóńil bólgen jón. Elbasy medısınalyq saqtandyrýǵa ótý boıynsha daıyndyq jumystaryn muqııat ótkizýdi tapsyrdy. Esterińizde bolar, mindetti medısınalyq saqtandyrýdy engizgen kezde kóptegen olqylyqtarǵa jol berilgen bolatyn. Endigi kezekte bul jumystyń tıisti deńgeıde oryndalýyn qamtamasyz etý qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Munan soń baıandama jasaǵan Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanov atalǵan salada Elbasy Joldaýynda júktelgen mindetter boıynsha júıeli jumystyń jolǵa qoıylǵandyǵyna toqtaldy.
Mınıstrdiń aıtýynsha, Prezıdenttiń tapsyrmalary negizinde dári-dármek baǵalaryn retteý, otandyq óndirýshilerden satyp alynatyn dári-dármek kólemin ulǵaıtý, densaýlyq saqtaý salasyndaǵy básekelestikti kúsheıtý, jekemenshik sektordy qoldaý, sondaı-aq memleket-jekemenshik áriptestigin damytý men salany sıfrlandyrýǵa basymdyq berilgen. Bul salalarda ilgerileý bar, alaıda keıbir másele boıynsha, máselen halyqty dárimen qamtý isinde mınıstrlik birqatar júıeli kemshilikterdi anyqtaǵan. Atap aıtqanda, medısınalyq uıymdar dárilik zattarǵa degen suranys pen ony qamtamasyz etýdi durys qalyptastyra almaı keledi, óńirlerdiń aqparattyq júıelerine qate derekterdiń engizilýi, dárilerdiń qozǵalysyn baqylaý men esepke alýdyń buzylýy jáne tegin ambýlatorııalyq dári-dármekpen qamtamasyz etýge qarjynyń jetkiliksizdigi jıi qaıtalanyp otyrǵan jaıy bar.
Onyń ústine, tegin dárige muqtaj jandardyń 20 paıyzy qajetti dári-dármekke qol jetkize almaǵandyqtan, mınıstrlik ákimdiktermen birlese otyryp emdeý mekemelerin jospardan tys tekserýdi bastaǵan. Tekserý qorytyndysy boıynsha kemshilikke jol bergen tulǵalar tártiptik jaýapkershilikke tartylmaq.
Mınıstrdiń paıymdaýynsha, salany sıfrlandyrý arqyly bıyldyń ózinde dárigerlerdi qaǵazbastylyqtan qutqarýǵa bolady. Sebebi ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha medısınalyq júıemen qamtamasyz etý kólemi eki esege artyp, kompıýtermen jaraqtandyrý – 2,4 paıyzǵa, ınternetke qoljetimdilik – 15 paıyzǵa ósken.
2017 jyldyń qorytyndysy boıynsha elimizde jalpy ólim – 3,1 paıyzǵa, ana ólimi – 5,5 paıyzǵa, náreste ólimi – 6,2 paıyzǵa, qan aınalymy júıesiniń aýrýlarynan bolatyn ólim – 1,8 paıyzǵa, qaterli isikterden bolatyn ólim – 5,3 paıyzǵa jáne týberkýlezden bolatyn ólim – 11,8 paıyzǵa azaıǵan. Al qazaqstandyqtardyń jalpy ómir súrý uzaqtyǵy 72,4 jasqa jetken.
Bul jetistikterge qaramastan, dárigerler tapshylyǵy eldiń ishinde jıi aıtylyp, aryz-shaǵymdarǵa dáıek bolýda.
– 2017 jyly dáriger mamandarǵa degen qajettilik 9 paıyzǵa tómendedi. О́ńirlerge dárigerlerdi tartý jáne olarǵa áleýmettik qoldaý kórsetýde jergilikti atqarýshy organdar mańyzdy ról atqaratynyn atap ótkim keledi. Ákimdikter óńirlerde medısına qyzmetkerlerin bekitý men ustaý jumystaryn tıisinshe júrgizbeı otyr. Densaýlyq saqtaý basqarmalary sharýashylyq júrgizý quqyǵyna ótken kásiporynǵa dárigerlerdiń jalaqysyn óz betinshe belgileýge múmkindik beretin medısınalyq uıymdardyń áleýetin jumyldyra almaı otyr, – dedi Densaýlyq saqtaý mınıstri.
Parlamenttik tyńdaýlarǵa qatysqan Qaraǵandy oblysynyń ákimi Erlan Qoshanov, «Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵy» AQ basqarma tóraǵasy Serik Aqsholaqov, Qostanaı oblysy ákiminiń orynbasary Marat Júndibaev, «Aman-Saýlyq» qoǵamdyq qorynyń prezıdenti Baqtyly Túmenova men ózge de otandyq jáne sheteldik sarapshylar osy salanyń jergilikti jerlerdegi jetistikteri men kemshilikterin baıandady.
Al kúni keshe óńirlerden oralǵan depýtattar Densaýlyq saqtaý mınıstrine kadr tapshylyǵy, halyqty tegin dárilermen qamtý júıesin jetildirý, emdeý mekemeleri ǵımarattaryn jóndeý jáne taǵy basqa máseleler boıynsha saýaldaryn berip, tushymdy jaýaptaryn aldy.
Memleket basshysynyń salıqaly saıasatynyń arqasynda júıeli damý jolyna túsken densaýlyq saqtaý salasyna baılanysty bul jıynǵa qatysýshylar saıyp kelgende ár azamattyń deniniń saýlyǵy aldymen óz qolynda ekendigin atap aıtty.
Al ýaqtyly medısınalyq kómek kórsetý, onyń qoljetimdiligi men sapasyn qamtamasyz etý medısına salasynyń basty mindeti bolyp qala bermek.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
